📖 व्रत-कथा

💍 विवाह पंचमी (राम-सीता विवाह) व्रत कथा

✍️ ज्योतिषाचार्य आदित्य धर द्विवेदी · 🔎 अंतिम समीक्षा: · 🧮 गणना-पद्धती

कथा

मिथिला चे राजा जनक ने हल चलाते वेळ धरती पासून मिली कन्या ला पुत्री ची तरह पाला — ते सीता (जानकी) हुईं। जनक ने प्रण किया ची जो शिव चा पिनाक धनुष उठाकर प्रत्यंचा चढ़ा दे, त्याच पासून सीता चा विवाह होगा। देश-देश चे राजा आए, कोणता धनुष हिला देखील न सका; रावण-बाणासुर पर्यंत हारकर लौटे।

गुरु विश्वामित्र चे सोबत आए राम ने धनुष उठाया, प्रत्यंचा चढ़ाते च ते टूट गेला — «भरे भुवन घोर कठोर रव»। सीता ने राम ला वरमाला पहनाई। दशरथ बारात लेकर अयोध्या पासून आए; मार्गशीर्ष शुक्ल पंचमी ला राम-सीता, लक्ष्मण-उर्मिला, भरत-मांडवी, शत्रुघ्न-श्रुतकीर्ति — चारही भाइयों चा विवाह जनकपुर मध्ये झाला।

हेच प्रसंग गोस्वामी तुलसीदास ने बालकांड मध्ये गाया — आणि मानस चा हे भाग पढ़ने-सुनने पासून विवाह-बाधा दूर असल्याने ची मान्यता आहे। याच दिवस (एक मत पासून) तुलसीदास ने रामचरितमानस पूरी ची थी, म्हणून मानस-जयंती देखील।

कथा चा महत्त्व — हे व्रत का

राम-सीता चा विवाह आदर्श दांपत्य चा प्रतीक आहे — किंवा दिवस चा व्रत विवाह-बाधा दूर करण्या आणि पति-पत्नी मध्ये प्रेम बनाए रखने चे साठी किया जातो आहे। कुँवारी कन्याएँ राम-जैसा वर पाने ची कामना पासून रखती आहेत।

रामचरितमानस चे बालकांड चा धनुष-यज्ञ आणि विवाह-प्रसंग किंवा दिवस पढ़ा जातो आहे — «मंगळ भवन अमंगल हारी» आणि «सिया-राम मय सर्व जग जानी» चे सोबत; मानस चा पाठ पूरा करना विशेष फलदायी मानले गेला।

मिथिला मध्ये हे दिवस ससुराल-मायके ची मिठास चा पर्व आहे — सीता मिथिला ची बेटी आहेत, म्हणून येथे राम «जमाई» आहेत आणि बारात ची सारी छेड़-छाड़ लोकगीतों मध्ये आहे।

कथा सुनने चा नियम

  • कथा पूजा चे नंतर आणि आरती पासून आधी सुनी/वाचली जाते आहे — पूरा कुटुंब सोबत बैठे।
  • व्रत रखने वाला शांत मन पासून सुने; दीपक जलता रहे आणि हात मध्ये थोडे अक्षत-फूल ठेवा।
  • कथा पूरी असल्याने वर फूल देव-चरणों मध्ये चढ़ाकर प्रणाम करा; प्रसाद सबमें बाँटें।

📿 विवाह पंचमी (राम-सीता विवाह) ची पूजा-विधि (चरण-दर-चरण) →

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

विवाह पंचमी {Y} मध्ये केव्हा आहे?

ऊपर दिली गेली तिथी किंवा साल ची मार्गशीर्ष शुक्ल पंचमी आहे — पंचांग-गणना पासून; अभिजित व गोधूलि मुहूर्त (दिल्ली) देखील तिथेच।

क्या विवाह पंचमी ला शादी करना शुभ आहे?

हे राम-सीता चे विवाह चा दिवस आहे, वर लोक-परंपरा मध्ये किंवा दिवस विवाह पासून बचा जातो आहे — क्योंकि राम-सीता ला वियोग सहना पड़ा; मिथिला-अवध मध्ये हे मान्यता प्रबळ आहे। मुहूर्त-पन्ने वर शुभ तिथी पाहा।

हे व्रत कौन रखे?

सुखी दांपत्य ची कामना पासून विवाहित स्त्रियाँ, आणि चांगले वर ची कामना पासून कुँवारी कन्याएँ; विवाह मध्ये अडथळा असो तर किंवा दिवस बालकांड चे विवाह-प्रसंग चा पाठ विशेष मानले गेला।

मानस-जयंती क्या आहे?

एक मत पासून तुलसीदास जी ने रामचरितमानस याच विवाह पंचमी ला पूरी ची थी, म्हणून या दिवस मानस-पाठ आणि तुलसी-स्मरण।

विवाह पंचमी वर मिथिला आणि अयोध्या मध्ये क्या होतो आहे?

जनकपुर (नेपाल) मध्ये राम-जानकी विवाह ची बारात अयोध्या पासून पहुँचती आहे — मंडप, सिंदूरदान, कोहबर, मैथिल विवाह-गीत, हज़ारों श्रद्धालु; अयोध्या मध्ये कनक-भवन व राम-मंदिर मध्ये विवाह-झाँकी, रामलीला चा विवाह-प्रसंग; मिथिला चे घरों मध्ये सीता ला बेटी मानकर «बेटी ची विदाई» चे गीत गाए जातात आहेत।

विवाह मध्ये देरी असो तर या दिवस कोणता उपाय करा?

सुबह राम-सीता ची पूजा करून «ॐ जानकीवल्लभाय नमः» 108 जप, रामचरितमानस चा बालकांड विवाह-प्रसंग (धनुष-यज्ञ पासून विदाई पर्यंत) पाठ, सुहागिन/कन्या ला पीले वस्त्र-फल-सुहाग-सामग्री दान, केले चे पेड़ ला जल; विश्वास आहे ची सीता-राम चे विवाह-दिन ची प्रार्थना पासून विवाह-बाधा दूर असते आहे — पत्रिका मध्ये मांगलिक/शुक्र-गुरु दोष असो तर पंडित पासून वेगळा उपाय।

🏠 विवाह पंचमी (राम-सीता विवाह) 2026 — तिथी, मुहूर्त, पूरा पन्ना · सर्व व्रत-सण