અષ્ટકવર્ગ: બિંદુઓ પરથી ગ્રહ-બળ અને ગોચર-ફળ કેવી રીતે વાંચવાં

એક જ ગોચર કોઈને બઢતી અપાવે છે અને કોઈને માત્ર દોડધામ — કેમ? જવાબ મોટે ભાગે અષ્ટકવર્ગમાં મળે છે. આ એવી પદ્ધતિ છે જે દરેક રાશિને અંક આપે છે, જેથી «સારું-ખરાબ» અનુમાનથી નહીં, ગણતરીથી નક્કી થાય.

આ લેખમાં ક્રમવાર: અષ્ટકવર્ગ બને છે કેવી રીતે, ભિન્નાષ્ટક અને સર્વાષ્ટક વચ્ચેનો ફરક, કેટલાં બિંદુ સારાં ગણાય છે, અને ગોચર તથા સાડાસાતીમાં તેનો વ્યવહારુ ઉપયોગ.

અષ્ટકવર્ગ શું છે

«અષ્ટક» એટલે આઠ. સાત ગ્રહ (સૂર્યથી શનિ) અને લગ્ન — આ આઠ સ્રોત દરેક ગ્રહ માટે બાર રાશિઓમાં શુભ બિંદુ આપે છે. કોઈ રાશિને કોઈ સ્રોત તરફથી બિંદુ મળ્યું તો 1, ન મળ્યું તો 0 — તેથી એક ગ્રહને એક રાશિમાં વધુમાં વધુ 8 બિંદુ મળી શકે છે. રાહુ-કેતુ આ ગણતરીમાં આવતા નથી.

નિયમો પરાશરે બૃહત્ પારાશર હોરા શાસ્ત્રમાં આપ્યા છે: કયો સ્રોત પોતાના સ્થાનથી ગણતાં કયા ભાવોમાં બિંદુ આપે છે, તેની નિશ્ચિત સારણી છે. ગણતરી લાંબી છે, પણ સિદ્ધાંત સરળ — જે રાશિને જેટલા વધુ સ્રોતોનો ટેકો, ત્યાં ગ્રહ તેટલું સહજ ફળ આપે છે.

ભિન્નાષ્ટક અને સર્વાષ્ટક

બે સારણીઓ બને છે:

• ભિન્નાષ્ટકવર્ગ (BAV) — દરેક ગ્રહની પોતાની સારણી; રાશિ દીઠ 0 થી 8 બિંદુ
• સર્વાષ્ટકવર્ગ (SAV) — સાતેય ગ્રહોનાં બિંદુઓનો રાશિવાર સરવાળો
• દરેક ગ્રહનાં કુલ બિંદુ નિશ્ચિત છે — સૂર્ય 48, ચંદ્ર 49, મંગળ 39, બુધ 54, ગુરુ 56, શુક્ર 52, શનિ 39
• તેથી સર્વાષ્ટકનો કુલ સરવાળો દરેક કુંડળીમાં 337 જ થાય છે — ફરક માત્ર એટલો કે તે બિંદુ કઈ રાશિઓમાં વહેંચાયાં

કેટલાં બિંદુ સારાં ગણાય છે

337 ને 12 વડે ભાગીએ તો રાશિ દીઠ સરેરાશ લગભગ 28 આવે છે. પ્રચલિત કસોટી આ જ છે:

• સર્વાષ્ટકમાં 30 કે વધુ — તે ભાવ બળવાન, તેની સાથે જોડાયેલાં કામ સહજ રીતે પાર પડે છે
• 25 થી 30 ની વચ્ચે — સામાન્ય; પરિણામ પ્રયત્નના પ્રમાણમાં
• 25 થી ઓછાં — તે ક્ષેત્ર વધુ મહેનત અને ધીરજ માગે છે
• ભિન્નાષ્ટકમાં 4 બિંદુ મધ્યમ, 5 કે વધુ શુભ, 3 કે ઓછાં નબળાં

ભાવોની સરખામણી — એક જૂનું સૂત્ર

માત્ર એક ભાવ નહીં, ભાવો વચ્ચેનું પરસ્પર પ્રમાણ પણ જોવાય છે. પરંપરાનું જાણીતું સૂત્ર: એકાદશ (લાભ)નાં બિંદુ દશમ (કર્મ) કરતાં વધુ હોય અને દ્વાદશ (વ્યય)નાં બિંદુ એકાદશ કરતાં ઓછાં — તો મહેનત કરતાં વધુ ફળ મળે છે અને કમાણી ટકે છે. એ જ રીતે લગ્નનાં બિંદુ વધુ હોવાં એ જાતકની પોતાની ક્ષમતા અને આરોગ્યનો આધાર મનાયો છે.

ધ્યાન રહે — ઓછાં બિંદુ કોઈ ભાવને «અશુભ» બનાવી દેતાં નથી. તે માત્ર એટલું જણાવે છે કે તે ક્ષેત્રમાં ફળ મોડું અને વધુ પ્રયત્નથી મળશે.

ગોચર અને સાડાસાતીમાં ઉપયોગ

અષ્ટકવર્ગનો સૌથી વ્યવહારુ ઉપયોગ ગોચર-ફળમાં છે. કોઈ ગ્રહ જે રાશિમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, ત્યાં તેના પોતાના ભિન્નાષ્ટકમાં 4 કે વધુ બિંદુ હોય તો તે ગોચર ધાર્યા કરતાં સારું વીતે છે; 3 કે ઓછાં હોય તો એ જ ગોચર ખેંચતાણ કરાવે છે.

એટલે જ સાડાસાતી સૌ માટે એકસરખી નથી હોતી. શનિ જે ત્રણ રાશિઓમાંથી પસાર થાય છે, તેમાં શનિનાં બિંદુ જોઈ લો — જ્યાં બિંદુ વધુ છે, તે ચરણ પ્રમાણમાં સહજ રીતે નીકળી જાય છે. ગુરુના વાર્ષિક ગોચરને પણ આ જ કસોટી લાગુ પડે છે.

આગળના સ્તરો — કક્ષા અને શોધન

સૂક્ષ્મ સમય માટે દરેક રાશિ આઠ સરખી «કક્ષાઓ»માં વહેંચાય છે (દરેક 3°45′), જેમના સ્વામી ક્રમશઃ શનિ, ગુરુ, મંગળ, સૂર્ય, શુક્ર, બુધ, ચંદ્ર અને લગ્ન છે. ગોચરનો ગ્રહ જે કક્ષામાં છે, તેના સ્વામીએ તે રાશિને બિંદુ આપ્યું હોય તો તે દિવસો વધુ ફળદાયી ગણાય છે.

ત્રિકોણ-શોધન અને એકાધિપત્ય-શોધન પછી બાકી રહેલાં બિંદુઓ પરથી «શોધ્ય પિંડ» નીકળે છે, જેનો ઉપયોગ આયુષ્ય-વિચાર અને ઘટના-સમયમાં થાય છે. આ ઉન્નત સ્તરો છે — શરૂઆત સર્વાષ્ટક અને ભિન્નાષ્ટકથી જ કરો. અમારી નિઃશુલ્ક કુંડળીના «અષ્ટકવર્ગ» વિભાગમાં આ સારણીઓ તૈયાર મળે છે.

❓ સામાન્ય પ્રશ્નો

અષ્ટકવર્ગમાં કેટલાં બિંદુ સારાં ગણાય છે?
સર્વાષ્ટકવર્ગમાં કોઈ ભાવમાં 30 કે વધુ બિંદુ બળવાન, 25 થી 30 સામાન્ય અને 25 થી ઓછાં નબળાં ગણાય છે. કોઈ એક ગ્રહના ભિન્નાષ્ટકમાં 4 મધ્યમ અને 5 કે વધુ શુભ છે.

સર્વાષ્ટકવર્ગનો કુલ સરવાળો 337 જ કેમ થાય છે?
કારણ કે દરેક ગ્રહનાં કુલ બિંદુ નિયમથી નિશ્ચિત છે — સૂર્ય 48, ચંદ્ર 49, મંગળ 39, બુધ 54, ગુરુ 56, શુક્ર 52, શનિ 39 — જેમનો સરવાળો 337 છે. કુંડળી પ્રમાણે માત્ર તેમની રાશિવાર વહેંચણી બદલાય છે.

શું અષ્ટકવર્ગથી સાડાસાતીનું ફળ જાણી શકાય?
હા. શનિ જે રાશિઓમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, તેમાં શનિના ભિન્નાષ્ટકનાં બિંદુ જુઓ — 4 કે વધુ હોય તો તે ચરણ પ્રમાણમાં સહજ, 3 કે ઓછાં હોય તો વધુ ધીરજ માગે છે.

⚠️ અષ્ટકવર્ગ બળનું માપ છે, એકલો નિર્ણાયક નથી — દશા, ભાવેશની સ્થિતિ અને યોગ સાથે જોઈને જ નિષ્કર્ષ કાઢો.

← વૈદિક જ્યોતિષ જ્ઞાન (બધા લેખ) · મફત કુંડળી · જ્યોતિષી ને પૂછો