ષડ્બળ: ગ્રહનાં છ બળ અને કુંડળીમાં તેમનો અર્થ

«મારો ગુરુ ઉચ્ચનો છે, છતાં ફળ કેમ ન મળ્યું?» — કારણ કે રાશિ ગ્રહના બળનો માત્ર એક ભાગ છે. પરાશરે ગ્રહની શક્તિને છ જુદી કસોટીઓ પર તોળી, અને તેમનો સરવાળો «ષડ્બળ» કહેવાયો.

આ લેખ જણાવે છે કે તે છ બળ કયાં છે, અંક કયા એકમમાં ગણાય છે, કયા ગ્રહને ઓછામાં ઓછું કેટલું બળ જોઈએ, અને ફળાદેશમાં આ સંખ્યા વંચાય છે કેવી રીતે.

છ બળ કયાં છે

દરેક બળ ગ્રહની શક્તિનું એક જુદું પાસું માપે છે:

• સ્થાન બળ — ગ્રહ કઈ રાશિ અને કયા વર્ગોમાં છે: ઉચ્ચ-નીચ, સ્વ કે મિત્ર રાશિ, કેન્દ્ર-પણફર-આપોક્લિમ
• દિગ્બળ — દિશાનું બળ: ગુરુ અને બુધ લગ્નમાં, સૂર્ય અને મંગળ દશમમાં, શનિ સપ્તમમાં, ચંદ્ર અને શુક્ર ચતુર્થમાં પૂર્ણ બળવાન
• કાળ બળ — સમયનું બળ: દિવસ કે રાતનો જન્મ, શુક્લ કે કૃષ્ણ પક્ષ, વર્ષ-માસ-વાર-હોરાના સ્વામી, અયન
• ચેષ્ટા બળ — ગતિનું બળ: વક્રી અને ધીમી ગતિવાળો ગ્રહ ચેષ્ટામાં બળવાન ગણાય છે
• નૈસર્ગિક બળ — સ્વાભાવિક બળ, જે દરેક કુંડળીમાં સરખું રહે છે: સૂર્યનું સૌથી વધુ, પછી ચંદ્ર, શુક્ર, ગુરુ, બુધ, મંગળ અને શનિનું સૌથી ઓછું
• દૃક્ બળ — દૃષ્ટિનું બળ: શુભ ગ્રહોની દૃષ્ટિથી વધે છે, પાપ ગ્રહોની દૃષ્ટિથી ઘટે છે

એકમ — રૂપ અને ષષ્ટ્યંશ

ષડ્બળ «ષષ્ટ્યંશ» (વિરૂપ)માં ગણાય છે; 60 ષષ્ટ્યંશનું એક «રૂપ» થાય છે. છયે બળોનો સરવાળો કરીને ગ્રહનું કુલ બળ રૂપોમાં લખાય છે — જેમ કે 7.2 રૂપ.

રાહુ અને કેતુનું ષડ્બળ કાઢવામાં આવતું નથી; આ ગણતરી સૂર્યથી શનિ સુધીના સાત ગ્રહોની છે.

કયા ગ્રહને કેટલું બળ જોઈએ

પરાશરે દરેક ગ્રહ માટે ઓછામાં ઓછું જરૂરી બળ જણાવ્યું છે. તેનાથી વધુ હોય તો ગ્રહ બળવાન, ઓછું હોય તો નિર્બળ:

• સૂર્ય — 6.5 રૂપ (390 ષષ્ટ્યંશ)
• ચંદ્ર — 6 રૂપ (360 ષષ્ટ્યંશ)
• મંગળ — 5 રૂપ (300 ષષ્ટ્યંશ)
• બુધ — 7 રૂપ (420 ષષ્ટ્યંશ)
• ગુરુ — 6.5 રૂપ (390 ષષ્ટ્યંશ)
• શુક્ર — 5.5 રૂપ (330 ષષ્ટ્યંશ)
• શનિ — 5 રૂપ (300 ષષ્ટ્યંશ)

ગુણોત્તરથી વાંચો, કુલ અંકથી નહીં

દરેક ગ્રહની જરૂરિયાત જુદી છે, તેથી બે ગ્રહોના કુલ અંકોની સીધી સરખામણી ભ્રામક છે. સાચી રીત છે ગુણોત્તર — મળેલા બળને જરૂરી બળ વડે ભાગો. ગુણોત્તર 1 થી ઉપર હોય તો ગ્રહ પોતાની કસોટીમાં ખરો ઊતર્યો છે; જે ગ્રહનો ગુણોત્તર સૌથી ઊંચો છે, તે કુંડળીનો સૌથી સમર્થ ગ્રહ છે.

ઉદાહરણ: 6 રૂપવાળો શનિ (જરૂરી 5) ગુણોત્તર 1.2 પર બળવાન છે, જ્યારે 6.5 રૂપવાળો બુધ (જરૂરી 7) 0.93 પર થોડો નિર્બળ — ભલે તેના કુલ અંક વધુ હોય.

બળવાન ગ્રહનો અર્થ «શુભ ગ્રહ» નથી

આ સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે. ષડ્બળ જણાવે છે કે ગ્રહ પોતાનું ફળ કેટલી શક્તિથી આપશે — તે ફળ સુખદ હશે કે કઠિન, એ તેના ભાવ-સ્વામિત્વ, સ્થિતિ અને યોગોથી નક્કી થાય છે. બળવાન ષષ્ઠેશ કે અષ્ટમેશ પોતાના વિષયો પણ એટલી જ દૃઢતાથી આપે છે.

એ જ રીતે નિર્બળ ગ્રહ «નકામો» નથી હોતો; તેના વિષયોમાં ફળ મોડાં, અધૂરાં કે વધુ પરિશ્રમથી મળે છે. આવા ગ્રહની દશામાં ધીરજ અને વ્યવસ્થિત પ્રયત્નની સલાહ અપાય છે.

ફળાદેશમાં ઉપયોગ

વ્યવહારમાં ષડ્બળ આ પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે. અમારી નિઃશુલ્ક કુંડળીના «ષડ્બળ» વિભાગમાં સાતેય ગ્રહોનું બળ તૈયાર મળે છે:

• દશા-ફળ — બળવાન ગ્રહની મહાદશા પોતાનાં વચન પૂરાં કરે છે; નિર્બળ ગ્રહની દશામાં ફળ ઘટીને મળે છે
• બે ગ્રહોની ખેંચતાણ — યુતિમાં કે પરસ્પર વિરોધી સંકેતોમાં બળવાન ગ્રહનું ચાલે છે
• લગ્ન, ચંદ્ર અને સૂર્યમાં બળવાન કોણ — ફળાદેશની ધરી તેમાંથી જ પસંદ થાય છે
• ઇષ્ટ અને કષ્ટ ફળ — ઉચ્ચ બળ અને ચેષ્ટા બળ પરથી નીકળે છે અને જણાવે છે કે ગ્રહની દશામાં સુખનું પલ્લું ભારે છે કે સંઘર્ષનું

❓ સામાન્ય પ્રશ્નો

ષડ્બળમાં કેટલું બળ સારું ગણાય છે?
દરેક ગ્રહની ઓછામાં ઓછી જરૂરિયાત જુદી છે — સૂર્ય 6.5, ચંદ્ર 6, મંગળ 5, બુધ 7, ગુરુ 6.5, શુક્ર 5.5 અને શનિ 5 રૂપ. મળેલું બળ તેનાથી વધુ હોય (ગુણોત્તર 1 થી ઉપર) તો ગ્રહ બળવાન ગણાય છે.

શું ષડ્બળમાં બળવાન ગ્રહ હંમેશાં શુભ ફળ આપે છે?
ના. બળ માત્ર એટલું જણાવે છે કે ગ્રહ કેટલી શક્તિથી ફળ આપશે; ફળનો પ્રકાર તેના ભાવ-સ્વામિત્વ, સ્થિતિ અને યોગોથી નક્કી થાય છે.

રાહુ-કેતુનું ષડ્બળ કેમ નથી હોતું?
ષડ્બળની શાસ્ત્રીય ગણતરી સૂર્યથી શનિ સુધીના સાત ગ્રહો માટે આપવામાં આવી છે. રાહુ-કેતુ છાયા-ગ્રહ છે; તેમનું બળ મોટે ભાગે તેમના રાશિ-સ્વામી અને સાથે બેઠેલા ગ્રહો પરથી આંકવામાં આવે છે.

⚠️ ષડ્બળ ગ્રહની ક્ષમતા માપે છે, પરિણામની દિશા નહીં — નિષ્કર્ષ હંમેશાં ભાવ, દશા અને યોગો સાથે મેળવીને કાઢો.

← વૈદિક જ્યોતિષ જ્ઞાન (બધા લેખ) · મફત કુંડળી · જ્યોતિષી ને પૂછો