🕉 घटी-घड्याळ — जिवंत वैदिक घड्याळ

सूर्योदयापासून चालणारी ६० घटींची प्राचीन भारतीय काल-पद्धती — आत्ता, याच क्षणी

–– : –– : ––

घटी : पळ : विपळ

🕐 – 🌅 सूर्योदय 06:26 AM ☀️ दिनमान 11 तास 20 मिनिटे

📍 दिल्ली (प्रमाण) — तुमच्या शहराची अचूक वेळ पंचांग पानावर

घटी-घड्याळ म्हणजे काय?

आधुनिक घड्याळ दिवसाचे २४ तास करते आणि मध्यरात्रीपासून मोजणी सुरू करते. भारतीय काल-पद्धती वेगळी — आणि खगोलाशी अधिक जोडलेली — आहे: वैदिक दिवस सूर्योदयापासून सुरू होतो आणि संपूर्ण अहोरात्र ६० घटींमध्ये विभागले जाते. एक घटी २४ मिनिटांची; एका घटीत ६० पळे (प्रत्येकी २४ सेकंद) आणि एका पळात ६० विपळे (०.४ सेकंद) असतात.

वैदिक एकक	मान	आधुनिक वेळेत
१ अहोरात्र (दिवस-रात्र)	६० घटी	२४ तास
१ घटी (नाडी / दंड)	६० पळे	२४ मिनिटे
१ पळ	६० विपळे	२४ सेकंद
१ विपळ	—	०.४ सेकंद
१ मुहूर्त	२ घटी	४८ मिनिटे
१ प्रहर	७½ घटी	३ तास

घटीला नाडी किंवा दंड असेही म्हणतात — यातूनच «घडी/घड्याळ» शब्द आला. दोन घटींचा एक मुहूर्त (४८ मिनिटे) आणि साडेसात घटींचा एक प्रहर (३ तास); अहोरात्रात आठ प्रहर आणि तीस मुहूर्त असतात.

हे घड्याळ सूर्योदयापासून का चालते?

पंचांगातील तिथी, नक्षत्र आणि वार — सर्व सूर्योदयाला बदलतात; म्हणूनच ज्योतिषातील प्रत्येक गणनेचा दिवसही तिथूनच सुरू होतो. प्राचीन काळी जलघड्याळाने (घटिका-यंत्र) घटी मोजली जाई — ठराविक छिद्राची वाटी पाण्यात बुडण्यास नेमकी एक घटी लागे.

मुहूर्त-गणना, जन्मवेळेचा इष्टकाल आणि अनेक शास्त्रीय पद्धती आजही घटी-पळांतच लिहिलेल्या आढळतात — जन्मकुंडली बनवताना इष्ट घटी हीच असते. राहुकाळ, चौघडिया आणि अभिजित मुहूर्तही सूर्योदय-सूर्यास्तामधील काळ विभागूनच काढले जातात.

वरचे घड्याळ कसे वाचावे?

मोठा आकडा आजच्या सूर्योदयापासून आतापर्यंत गेलेला काळ घटी : पळ : विपळ मध्ये दाखवतो — तो प्रत्येक क्षणी जिवंत चालतो. खाली त्याच क्षणाची नेहमीची वेळ, आजचा सूर्योदय आणि दिनमान दिसते. ही गणना दिल्लीच्या सूर्योदयावर आहे; तुमच्या शहराच्या अचूक सूर्योदयासह हेच घड्याळ पंचांग-पानावर मिळेल.

लक्षात ठेवा: या घड्याळाची प्रत्येक घटी नेमकी २४ मिनिटांची आहे (६० समान घटी). मुहूर्त-तक्त्यात दिवसाचे १५ मुहूर्त दिनमानाला आणि रात्रीचे १५ रात्रिमानाला समान भागून बनतात — त्यामुळे दिवस १२ तासांपेक्षा लहान-मोठा असेल तेव्हा मुहूर्ताची «घटी» घड्याळाच्या घटीपेक्षा थोडी पुढे-मागे राहते.

आजचे ३० मुहूर्त — बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026 (दिल्ली)

सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत दिवसाचे १५ आणि सूर्यास्तापासून पुढील सूर्योदयापर्यंत रात्रीचे १५ मुहूर्त — प्रत्येक सुमारे दोन घटींचा. प्रत्येक मुहूर्ताची स्वतःची अधिष्ठात्री देवता आणि स्वभाव आहे; आठवा दिवस-मुहूर्त अभिजित आहे, जो जवळपास प्रत्येक कार्यासाठी शुभ मानला जातो (बुधवार वगळता).

#	मुहूर्त	घटी	वेळ (दिल्ली)	फल
☀️ दिवस
1	रुद्र (प्रातः)	1–2	06:26 AM – 07:11 AM	अशुभ
2	आहि (प्रातः)	3–4	07:11 AM – 07:56 AM	अशुभ
3	मित्र (प्रातः)	5–6	07:56 AM – 08:42 AM	शुभ
4	पितृ (संगव)	7–8	08:42 AM – 09:27 AM	अशुभ
5	वसु (संगव)	9–10	09:27 AM – 10:12 AM	शुभ
6	वाराह (संगव)	11–12	10:12 AM – 10:58 AM	शुभ
7	विश्वेदेवा (मध्याह्न)	13–14	10:58 AM – 11:43 AM	शुभ
8	अभिजित (मध्याह्न)	15–16	11:43 AM – 12:28 PM	शुभ
9	विधि (मध्याह्न)	17–18	12:28 PM – 01:14 PM	शुभ
10	सुतमुखी (अपराह्न)	19–20	01:14 PM – 01:59 PM	शुभ
11	पुरुहूत (अपराह्न)	21–22	01:59 PM – 02:44 PM	अशुभ
12	वाहिनी (अपराह्न)	23–24	02:44 PM – 03:30 PM	अशुभ
13	नक्तनचरा (सायाह्न)	25–26	03:30 PM – 04:15 PM	अशुभ
14	वरुण (सायाह्न)	27–28	04:15 PM – 05:00 PM	शुभ
15	अर्यमा (सायाह्न)	29–30	05:00 PM – 05:46 PM	शुभ
🌙 रात्र
16	गिरीश (प्रदोष)	31–32	05:46 PM – 06:36 PM	अशुभ
17	अजपाद (प्रदोष)	33–34	06:36 PM – 07:27 PM	अशुभ
18	अहिर्बुध्न्य (प्रदोष)	35–36	07:27 PM – 08:18 PM	शुभ
19	पूषा (रात्रि)	37–38	08:18 PM – 09:08 PM	शुभ
20	अश्विनी (रात्रि)	39–40	09:08 PM – 09:59 PM	शुभ
21	यम (रात्रि)	41–42	09:59 PM – 10:50 PM	अशुभ
22	अग्नि (रात्रि)	43–44	10:50 PM – 11:40 PM	शुभ
23	विधाता (निशीथ)	45–46	11:40 PM – 12:31 AM, 22 अक्तू	शुभ
24	कण्ड (रात्रि)	47–48	12:31 AM, 22 अक्तू – 01:22 AM, 22 अक्तू	शुभ
25	अदिति (रात्रि)	49–50	01:22 AM, 22 अक्तू – 02:12 AM, 22 अक्तू	शुभ
26	अमृत (रात्रि)	51–52	02:12 AM, 22 अक्तू – 03:03 AM, 22 अक्तू	शुभ
27	विष्णु (रात्रि)	53–54	03:03 AM, 22 अक्तू – 03:54 AM, 22 अक्तू	शुभ
28	द्युमद्गद्युति (रात्रि)	55–56	03:54 AM, 22 अक्तू – 04:44 AM, 22 अक्तू	शुभ
29	ब्रह्म (अरुणोदय)	57–58	04:44 AM, 22 अक्तू – 05:35 AM, 22 अक्तू	शुभ
30	समुद्र (अरुणोदय)	59–60	05:35 AM, 22 अक्तू – 06:26 AM, 22 अक्तू	शुभ

हा तक्ता त्याच इंजिनने बनला आहे जे आमच्या पंचांगात «दोन-घटी मुहूर्त» देते; वेळा दिल्लीच्या आहेत. कार्याची वेळ निवडताना मुहूर्तासोबत चौघडिया, राहुकाळ आणि होराही पाहा.

घटीपासून घड्याळाची वेळ — आजचा तक्ता

सूर्योदयानंतर गेलेल्या घटींना २४ ने गुणले की मिनिटे मिळतात; ती सूर्योदयात मिळवली की घड्याळाची वेळ येते. खाली आजच्या दिल्ली-सूर्योदय 06:26 AM वर दर पाच घटींची वेळ आहे.

सूर्योदयानंतर घटी	मिनिटे	घड्याळाची वेळ (आज, दिल्ली)
0 घटी	0	06:26 AM
5 घटी	120	08:26 AM
10 घटी	240	10:26 AM
15 घटी	360	12:26 PM
20 घटी	480	02:26 PM
25 घटी	600	04:26 PM
30 घटी	720	06:26 PM
35 घटी	840	08:26 PM
40 घटी	960	10:26 PM
45 घटी	1080	12:26 AM
50 घटी	1200	02:26 AM
55 घटी	1320	04:26 AM
60 घटी	1440	06:26 AM (पुढील सूर्योदय ≈)

इष्टकाल कसा काढावा — उदाहरण

इष्टकाल = जन्मस्थानाच्या सूर्योदयापासून जन्मक्षणापर्यंत गेलेला काळ, घटी-पळांत. समजा आज दिल्लीत सकाळी 10:30 AM वाजता जन्म झाला आणि सूर्योदय 06:26 AM आहे: फरक 244 मिनिटे = 10 घटी 10 पळ. जुन्या जन्मपत्रिकांत हाच आकडा «इष्ट घटी 10/10» असा लिहिलेला आढळतो.

उलटे जायचे असेल — जुन्या पत्रिकेच्या इष्ट-घटीवरून घड्याळाची वेळ काढायची असेल — तर घटी × २४ + पळ × ०.४ मिनिटे त्या दिवसाच्या सूर्योदयात मिळवा. दोन्ही दिशांनी गणनेसाठी घटी-पळ रूपांतरक आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

एक घटी किती मिनिटांची असते?

नेमकी २४ मिनिटे. २४ तास ÷ ६० घटी = २४ मिनिटे — दिवस-रात्र लहान-मोठे झाले तरी घड्याळाची घटी बदलत नाही. एका घटीत ६० पळे (२४ सेकंद) आणि एका पळात ६० विपळे (०.४ सेकंद) असतात.

घटी-घड्याळ सूर्योदयापासून का सुरू होते, मध्यरात्रीपासून का नाही?

कारण वैदिक दिवस (वार) सूर्योदयाला बदलतो — तिथी, नक्षत्र, राहुकाळ, चौघडिया सर्व तिथूनच मोजले जातात. म्हणून घटीची मोजणीही सूर्योदयाला शून्यापासून सुरू होऊन पुढील सूर्योदयापर्यंत ६० वर पोहोचते.

एक मुहूर्त किती वेळेचा असतो?

दोन घटी = ४८ मिनिटे. दिवसा १५ आणि रात्री १५ — एकूण ३० मुहूर्त. प्रत्यक्षात दिवसाचे मुहूर्त दिनमान ÷ १५ ने निघतात, त्यामुळे हिवाळा-उन्हाळ्यात ते ४८ मिनिटांपेक्षा थोडे लहान-मोठे असतात.

इष्टकाल म्हणजे काय आणि तो कुंडलीत का लागतो?

जन्मस्थानाच्या सूर्योदयापासून जन्मक्षणापर्यंत गेलेला काळ, घटी-पळांत — जुन्या जन्मपत्रिका वेळ याच रूपात लिहीत. लग्न आणि भाव-स्पष्ट काढण्याची शास्त्रीय पद्धत इष्टकालावरच चालते; आधुनिक software हीच गणना घड्याळाच्या वेळेवरून आतल्या आत करते.

घटी-पळ तास-मिनिटांत कसे बदलावे?

मिनिटे = घटी × २४ + पळ × ०.४. जसे १० घटी २० पळे = २४० + ८ = २४८ मिनिटे = ४ तास ८ मिनिटे. उलट: मिनिटे ÷ २४ = घटी, बाकी × २.५ = पळे. आमच्या calculators-पानावरील रूपांतरक दोन्ही दिशांनी करतो.

अभिजित मुहूर्त कोणत्या घटीत येतो?

दिवसाच्या आठव्या मुहूर्तात — सुमारे १४व्या ते १६व्या घटीदरम्यान, म्हणजे स्थानिक मध्यान्हाच्या आसपास सुमारे ४८ मिनिटे. आजची अचूक अभिजित वेळ वरील मुहूर्त-तक्त्यात आणि पंचांग-पानावर आहे.