षड्बल: ग्रहाची सहा बले आणि कुंडलीतील त्यांचा अर्थ

«माझा गुरू उच्चीचा आहे, तरीही फळ का मिळाले नाही?» — कारण रास म्हणजे ग्रहाच्या बळाचा केवळ एक भाग. पराशरांनी ग्रहाची शक्ती सहा वेगवेगळ्या कसोट्यांवर तोलली, आणि त्यांच्या बेरजेला «षड्बल» असे नाव मिळाले.

ही सहा बले कोणती, गुण कोणत्या एककात मोजले जातात, कोणत्या ग्रहाला किमान किती बळ हवे, आणि फलादेशात हा आकडा कसा वाचायचा — हे या लेखात सांगितले आहे.

सहा बले कोणती

प्रत्येक बल ग्रहाच्या शक्तीचा एक वेगळा पैलू मोजते:

• स्थान बल — ग्रह कोणत्या राशीत आणि कोणत्या वर्गांत आहे: उच्च-नीच, स्वराशी किंवा मित्रराशी, केंद्र-पणफर-आपोक्लिम
• दिग्बल — दिशेचे बळ: गुरू आणि बुध लग्नात, रवी आणि मंगळ दशमात, शनी सप्तमात, चंद्र आणि शुक्र चतुर्थात पूर्ण बलवान
• काल बल — काळाचे बळ: दिवसाचा किंवा रात्रीचा जन्म, शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष, वर्ष-मास-वार-होरा यांचे स्वामी, अयन
• चेष्टा बल — गतीचे बळ: वक्री आणि मंद गतीचा ग्रह चेष्टेत बलवान मानला जातो
• नैसर्गिक बल — स्वाभाविक बळ, जे प्रत्येक कुंडलीत सारखेच असते: रवीचे सर्वाधिक, त्यानंतर चंद्र, शुक्र, गुरू, बुध, मंगळ आणि शनीचे सर्वांत कमी
• दृक् बल — दृष्टीचे बळ: शुभ ग्रहांच्या दृष्टीने वाढते, पाप ग्रहांच्या दृष्टीने घटते

एकक — रूप आणि षष्ट्यंश

षड्बल «षष्ट्यंश» (विरूप) या एककात मोजले जाते; 60 षष्ट्यंशांचे एक «रूप» होते. सहाही बलांची बेरीज करून ग्रहाचे एकूण बळ रूपांत लिहिले जाते — उदाहरणार्थ 7.2 रूपे.

राहू आणि केतू यांचे षड्बल काढले जात नाही; ही गणना रवीपासून शनीपर्यंतच्या सात ग्रहांचीच आहे.

कोणत्या ग्रहाला किती बळ हवे

पराशरांनी प्रत्येक ग्रहासाठी किमान आवश्यक बळ सांगितले आहे. त्यापेक्षा अधिक असेल तर ग्रह बलवान, कमी असेल तर निर्बल:

• रवी — 6.5 रूपे (390 षष्ट्यंश)
• चंद्र — 6 रूपे (360 षष्ट्यंश)
• मंगळ — 5 रूपे (300 षष्ट्यंश)
• बुध — 7 रूपे (420 षष्ट्यंश)
• गुरू — 6.5 रूपे (390 षष्ट्यंश)
• शुक्र — 5.5 रूपे (330 षष्ट्यंश)
• शनी — 5 रूपे (300 षष्ट्यंश)

प्रमाणावरून वाचा, एकूण गुणांवरून नव्हे

प्रत्येक ग्रहाची गरज वेगळी आहे, म्हणून दोन ग्रहांच्या एकूण गुणांची थेट तुलना दिशाभूल करणारी ठरते. योग्य पद्धत म्हणजे प्रमाण — मिळालेल्या बळाला आवश्यक बळाने भागा. प्रमाण 1 पेक्षा जास्त असेल तर ग्रह आपल्या कसोटीला उतरला आहे; ज्या ग्रहाचे प्रमाण सर्वांत जास्त, तो कुंडलीतील सर्वांत समर्थ ग्रह.

उदाहरण: 6 रूपे बळ असलेला शनी (आवश्यक 5) 1.2 या प्रमाणामुळे बलवान ठरतो, तर 6.5 रूपे बळ असलेला बुध (आवश्यक 7) 0.93 या प्रमाणामुळे थोडा निर्बल — त्याचे एकूण गुण अधिक असूनही.

बलवान ग्रह म्हणजे «शुभ ग्रह» नव्हे

ही सर्वांत नेहमीची चूक आहे. ग्रह आपले फळ किती ताकदीने देईल, एवढेच षड्बल सांगते — ते फळ सुखद असेल की कठीण, हे त्याच्या भावस्वामित्वावरून, स्थितीवरून आणि योगांवरून ठरते. बलवान षष्ठेश किंवा अष्टमेश आपले विषयही तितक्याच ठामपणे देतो.

त्याचप्रमाणे निर्बल ग्रह «निरुपयोगी» नसतो; त्याच्या विषयांतील फळे उशिरा, अपुरी किंवा अधिक परिश्रमाने मिळतात. अशा ग्रहाच्या दशेत संयम आणि शिस्तबद्ध प्रयत्न यांचा सल्ला दिला जातो.

फलादेशात उपयोग

व्यवहारात षड्बल पुढील प्रश्नांची उत्तरे देते. आमच्या मोफत कुंडलीतील «षड्बल» विभागात सातही ग्रहांचे बळ तयार मिळते:

• दशाफल — बलवान ग्रहाची महादशा आपली आश्वासने पूर्ण करते; निर्बल ग्रहाच्या दशेत फळे कमी प्रमाणात मिळतात
• दोन ग्रहांमधील ओढाताण — युतीत किंवा परस्परविरोधी संकेतांत बलवान ग्रहाचे म्हणणे चालते
• लग्न, चंद्र आणि रवी यांत बलवान कोण — फलादेशाचा केंद्रबिंदू त्यावरूनच निवडला जातो
• इष्ट आणि कष्ट फल — ही फळे उच्च बल आणि चेष्टा बल यांवरून काढली जातात आणि ग्रहाच्या दशेत सुखाचे पारडे जड आहे की संघर्षाचे, ते सांगतात

❓ सामान्य प्रश्न

षड्बलात किती बळ चांगले मानले जाते?
प्रत्येक ग्रहाची किमान गरज वेगळी आहे — रवी 6.5, चंद्र 6, मंगळ 5, बुध 7, गुरू 6.5, शुक्र 5.5 आणि शनी 5 रूपे. मिळालेले बळ यापेक्षा अधिक असेल (प्रमाण 1 पेक्षा जास्त) तर ग्रह बलवान मानला जातो.

षड्बलात बलवान असलेला ग्रह नेहमीच शुभ फळ देतो का?
नाही. ग्रह किती ताकदीने फळ देईल, एवढेच बळ सांगते; फळाचे स्वरूप त्याच्या भावस्वामित्वावरून, स्थितीवरून आणि योगांवरून ठरते.

राहू-केतूंचे षड्बल का नसते?
षड्बलाची शास्त्रीय गणना रवीपासून शनीपर्यंतच्या सात ग्रहांसाठीच दिलेली आहे. राहू-केतू हे छायाग्रह आहेत; त्यांचे बळ बहुधा त्यांच्या राशिस्वामीवरून आणि त्यांच्याबरोबर बसलेल्या ग्रहांवरून जोखले जाते.

⚠️ षड्बल ग्रहाची क्षमता मोजते, परिणामाची दिशा नव्हे — निष्कर्ष नेहमी भाव, दशा आणि योग यांच्याशी ताडूनच काढा.

← वैदिक ज्योतिष ज्ञान (सर्व लेख) · मोफत कुंडली · ज्योतिषी पासून पूछें