🔱 ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ 2026

ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷ କେବେ — ପ୍ରତି ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା; ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ, ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ, ଶନି ପ୍ରଦୋଷର ଅଲଗା ଫଳ; ଦିନସାରା ଉପବାସ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରତି ପରେ ଭୋଜନ; ଉପରେ ଆଗାମୀ ତିଥି ଓ ପ୍ରଦୋଷ-ସମୟ।

ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ପ୍ରତି ଚାନ୍ଦ୍ରମାସରେ ଦୁଇଥର ଆସେ — କୃଷ୍ଣ ଓ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ; ପୂଜାର ସମୟ «ପ୍ରଦୋଷ କାଳ» — ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତଠାରୁ ପ୍ରାୟ 2 ଘଣ୍ଟା 24 ମିନିଟ (6 ଘଡ଼ି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେତେବେଳେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥି ସେହି କାଳରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି କାଳରେ ଶିବ କୈଳାସରେ ଆନନ୍ଦ-ତାଣ୍ଡବ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି — ସେଥିପାଇଁ ଏହା ଶିବ-ପୂଜାର ସବୁଠାରୁ ଫଳଦାୟୀ ମୁହୂର୍ତ୍ତ।

ଯେଉଁ ବାରରେ ପ୍ରଦୋଷ ପଡ଼େ ତାହାର ଅଲଗା ନାମ ଓ ଫଳ — ସୋମବାରରେ ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ (ମନୋକାମନା, ଚନ୍ଦ୍ର-ଶାନ୍ତି), ମଙ୍ଗଳବାରରେ ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ (ରୋଗ-ଋଣ ମୁକ୍ତି), ଶନିବାରରେ ଶନି ପ୍ରଦୋଷ (ସନ୍ତାନ, ଶନି-ଶାନ୍ତି), ରବିବାରରେ ରବି ପ୍ରଦୋଷ (ଆୟୁ-ଆରୋଗ୍ୟ); ନାରୀମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସନ୍ତାନ-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ, ପୁରୁଷମାନେ ଋଣ-ରୋଗ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି। ଉପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷର ତାରିଖ, ପ୍ରଦୋଷ କାଳର ସମୟ (ଦିଲ୍ଲୀ) ଓ ଆଗାମୀ 12ଟି ତିଥି; ତଳେ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ଭୋଜନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି।

ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି

ପ୍ରଦୋଷ କାଳର ମହତ୍ତ୍ୱ: ସମୁଦ୍ର-ମନ୍ଥନରେ ବିଷ ପାନ କରି ଶିବ ତ୍ରୟୋଦଶୀର ପ୍ରଦୋଷରେ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ/ଦେବତାମାନେ ଏହି କାଳରେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ (ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ); ଯେଉଁ ଦିନ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ୟାପିନୀ, ସେହି ଦିନ ବ୍ରତ — ତ୍ରୟୋଦଶୀ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ସେହି ଦିନ, ସକାଳୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ସରିଗଲେ ପୂର୍ବ ଦିନ; ଉପରର ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଦୋଷ-ନିୟମ ଅନୁସାରେ।

ବାର-ଭେଦ: ରବି ପ୍ରଦୋଷ — ଆୟୁ-ଆରୋଗ୍ୟ; ସୋମ — ଇଚ୍ଛା-ପୂରଣ, ମନ-ଶାନ୍ତି; ଭୌମ — ଋଣ-ରୋଗ ମୁକ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ-ଦୋଷ; ବୁଧ — ବିଦ୍ୟା-ବୁଦ୍ଧି; ଗୁରୁ — ଶତ୍ରୁ-ନାଶ, ପିତୃ-କୃପା; ଶୁକ୍ର — ସୌଭାଗ୍ୟ-ଧନ; ଶନି ପ୍ରଦୋଷ — ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତି, ଶନି-ସାଢ଼େସାତି ଶାନ୍ତି (ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ଶନିବାରର ପ୍ରଦୋଷ)।

ବ୍ରତ-ଫଳ: ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ସହ ସମାନ (ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ), ଶିବ-କୃପାରେ ପାପ-ନାଶ, ଋଣ-ରୋଗ-ଦାରିଦ୍ର୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି, ସନ୍ତାନ-ସୌଭାଗ୍ୟ; ଲଗାତାର 11 ବା 26ଟି ପ୍ରଦୋଷ କରି ଉଦ୍‌ଯାପନ; ମହାଶିବରାତ୍ରି (ଫାଲ୍ଗୁନ କୃଷ୍ଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ-ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ) ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦୋଷର ହିଁ ମହାରୂପ; ଶ୍ରାବଣର ପ୍ରଦୋଷ ବିଶେଷ।

ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)

ଏହା ପ୍ରଦୋଷର ଘରୋଇ ବିଧି — ଦିନର ଉପବାସ, ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀ ପୂଜା, କଥା, ଆରତି ପରେ ଭୋଜନ।

1. ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ଶିବ-ସ୍ମରଣ, ସଂକଳ୍ପ — «(ବାର) ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ, (କାମନା) ପାଇଁ, ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ପୂଜା ପରେ ଭୋଜନ»; ଦିନସାରା ଫଳାହାର/ନିରାହାର (ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ), ଜଳ ପିଇପାରିବେ (କଠୋର ରୂପରେ ନିର୍ଜଳା); ଦିନରେ ଶୋଇବା ନାହିଁ।
2. ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ: ପୁଣି ସ୍ନାନ (ସମ୍ଭବ ହେଲେ), ଧଳା/ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର; ପୂଜା-ସ୍ଥାନ/ଶିବାଳୟ — ଶିବଲିଙ୍ଗ ବା ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଚିତ୍ର, ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ରଙ୍ଗୋଲି (କେତେକ ରୀତିରେ), କୁଶ-ଆସନ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୁହାଁ।
3. ପ୍ରଦୋଷ କାଳ (ଉପରେ ସମୟ)ରେ ପୂଜା: ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଚିନି (ପଞ୍ଚାମୃତ), ତାପରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ; ବେଲପତ୍ର (3 ପତ୍ରର, ଓଲଟା), ଦୁଦୁରା, ଅରଖ, ଶମୀ, ଭାଙ୍ଗ, ଧଳା ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ-ଭସ୍ମ, ଅକ୍ଷତ, ପଇତା; ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ, ଲାଲ ଫୁଲ; «ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ» 108 ଥର, ଶିବ-ଚାଳିଶା/ରୁଦ୍ରାଷ୍ଟକ, ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ (ରୋଗ-ମୁକ୍ତି ପାଇଁ)।
4. ପ୍ରଦୋଷ-କଥା (ତଳେ — ବାର ଅନୁସାରେ କଥା ମଧ୍ୟ) ଶୁଣିବା; ଦୀପ-ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ (କ୍ଷୀରି, ଫଳ, ହାଲୁଆ, ମିଠା), ଶିବ-ଆରତି «ଓଁ ଜୟ ଶିବ ଓଙ୍କାରା», କର୍ପୂର-ଆରତି; ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ସବୁଜ ଘାସ/ଗୁଡ଼।
5. ପୂଜା ପରେ: ପ୍ରସାଦ, ତାପରେ ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗିବା — ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ (ଲୁଣ ବିନା/ଏକ ବେଳା — କେତେକ ରୀତିରେ), ଅନେକ ଘରେ ରାତିରେ କେବଳ ଫଳାହାର; ପରଦିନ ସକାଳୁ ସାଧାରଣ।
6. ବାର-ବିଶେଷ: ସୋମ ପ୍ରଦୋଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ/ଧଳା ଜିନିଷ ଦାନ; ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷରେ ମସୁର-ଗୁଡ଼ ଦାନ, ହନୁମାନ-ଦର୍ଶନ; ଶନି ପ୍ରଦୋଷରେ କଳା ରାଶି-ତେଲ-ବିରି ଦାନ, ଶନି-ମନ୍ତ୍ର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ମୂଳରେ ଦୀପ; ଶୁକ୍ର ପ୍ରଦୋଷରେ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ।
7. ନାରୀମାନେ: ପାର୍ବତୀ-ପୂଜନ ବିଶେଷ — ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ (ଚୁଡ଼ି-ଟିକିଲି-ସିନ୍ଦୂର) ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ନିଜେ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ/ଦାନ କରନ୍ତୁ; ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଶନି ପ୍ରଦୋଷ 11 ଥର; ଋତୁକାଳରେ କେବଳ ସ୍ମରଣ।
8. ଉଦ୍‌ଯାପନ: 11/26ଟି ପ୍ରଦୋଷ ପୂରଣ ହେଲେ — ଶିବ-ପୂଜା, ହୋମ (ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ/ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ), ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଦମ୍ପତି-ଭୋଜନ, ଦାନ; ତାପରେ ବ୍ରତ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ।

📿 ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ କେମିତି କରିବେ — ବିସ୍ତୃତ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ checklist ଓ ନିୟମ →

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା

ଶିବ-ଅଭିଷେକ + ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ + ପ୍ରଦୋଷ-କଥା — ପ୍ରତି ପ୍ରଦୋଷର ତାଲିକା।

• ଶିବଲିଙ୍ଗ (ପାରଦ/ନର୍ମଦେଶ୍ୱର/ମାଟି) ବା ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଚିତ୍ର, ପୀଢ଼ା, ଧଳା କପଡ଼ା, କୁଶ-ଆସନ
• ଅଭିଷେକ: ଜଳ, ଗଙ୍ଗାଜଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଚିନି, ଆଖୁ ରସ (ସମ୍ଭବ ହେଲେ)
• ବେଲପତ୍ର (3 ପତ୍ରର), ଦୁଦୁରା, ଅରଖ (ମନ୍ଦାର) ଫୁଲ, ଶମୀ ପତ୍ର, ଭାଙ୍ଗ, ଦୂବ, ଧଳା ଫୁଲ (ଯାଈ-କନିଅର), ଲାଲ ଫୁଲ (ପାର୍ବତୀ)
• ଚନ୍ଦନ, ଭସ୍ମ, ଅକ୍ଷତ, ପଇତା, ମୌଳି, ରୋଳି-ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ, ଅତର, ପାନ-ଗୁଆ-ଲବଙ୍ଗ-ଅଳେଇଚ
• ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ: ଚୁଡ଼ି, ଟିକିଲି, ସିନ୍ଦୂର, ମେହେନ୍ଦି, ଓଢ଼ଣୀ
• ଦୀପ (ଘିଅ/ରାଶି ତେଲ), ଧୂପ, କର୍ପୂର, ଆରତି-ଥାଳି, ଘଣ୍ଟି-ଶଙ୍ଖ
• ନୈବେଦ୍ୟ: କ୍ଷୀରି, ହାଲୁଆ, ଫଳ (କଦଳୀ-ସେଓ), ମିଠା, ପଞ୍ଚମେୱା; ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଗୁଡ଼-ଘାସ
• ପ୍ରଦୋଷ-କଥା/ଶିବ-ଚାଳିଶା ବହି, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା; ବାର ଅନୁସାରେ ଦାନ-ସାମଗ୍ରୀ (ରାଶି-ତେଲ-ବିରି/ମସୁର-ଗୁଡ଼/ଧଳା ଜିନିଷ)

🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ

ଉପବାସ-କାହାଣୀ

ସମୁଦ୍ର-ମନ୍ଥନରୁ ହଳାହଳ ବିଷ ବାହାରିଲା; ଶିବ ତାହାକୁ କଣ୍ଠରେ ଧାରଣ କଲେ — ନୀଳକଣ୍ଠ ହେଲେ; ବିଷର ଜ୍ୱାଳା ତ୍ରୟୋଦଶୀର ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କୈଳାସରେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଶିବ ଆନନ୍ଦ-ତାଣ୍ଡବ କଲେ — ସେହିଦିନଠାରୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀର ପ୍ରଦୋଷ କାଳ ଶିବ-ପୂଜାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ; ଏହି କାଳରେ ଯିଏ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତା ଉପରେ ଶିବ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ (ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ)।

📖 ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ →

କ୍ଷୀରି, ହାଲୁଆ, ଫଳ — ଶିବଙ୍କ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ନୈବେଦ୍ୟ; ବ୍ରତ ଦିନ ଫଳାହାର

ପ୍ରଦୋଷରେ ଦିନସାରା ଫଳାହାର/ନିରାହାର, ପ୍ରଦୋଷ-ପୂଜା ପରେ ଭୋଜନ — ଅନେକ ଘରେ ଲୁଣ ବିନା ବା ଏକ ବେଳା; ଶିବଙ୍କୁ କ୍ଷୀରି-ହାଲୁଆ-ଫଳ-ମିଠା-ପଞ୍ଚମେୱା, ଭାଙ୍ଗ-କ୍ଷୀର (କେତେକ ରୀତିରେ), ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଗୁଡ଼; ବାର ଅନୁସାରେ ଦାନ — ସୋମରେ ଧଳା ଜିନିଷ, ଭୌମରେ ମସୁର-ଗୁଡ଼, ଶନିରେ ରାଶି-ବିରି-ତେଲ।

• ନୈବେଦ୍ୟ: ଚାଉଳ/ସାଗୁ/ମଖାନା କ୍ଷୀରି, ସୁଜି ହାଲୁଆ, ଫଳ (କଦଳୀ-ସେଓ-ପିଜୁଳି), ପେଡ଼ା-ବରଫି, ପଞ୍ଚମେୱା, ଠଣ୍ଡାଇ/ଭାଙ୍ଗ-କ୍ଷୀର (କେତେକ ରୀତିରେ — ଶ୍ରାବଣ)
• ବ୍ରତ-ଫଳାହାର: ଫଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ମଖାନା, ସାଗୁ ଖେଚୁଡ଼ି, କୁଟ୍ଟୁ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ (ବା ଲୁଣ ବିନା)
• ପୂଜା ପରେ ଭୋଜନ: ସାତ୍ତ୍ୱିକ — ଡାଲି-ଭାତ-ରୁଟି-ତରକାରି (ପିଆଜ-ରସୁଣ ନୁହେଁ), ଅନେକ ଘରେ ଏକଭୁକ୍ତ (ଏକ ବେଳା) ବା ରାତିରେ କେବଳ ଫଳାହାର
• ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ: ଧଳା ଜିନିଷ (କ୍ଷୀର-ଚାଉଳ-ମିଶ୍ରି) ଭୋଗ ଓ ଦାନ; ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ: ଗୁଡ଼-ବୁଟ, ମସୁର ଦାନ; ଶନି ପ୍ରଦୋଷ: ରାଶି ଲଡୁ, ବିରି-ଖେଚୁଡ଼ି ଦାନ; ରବି ପ୍ରଦୋଷ: ଗୁଡ଼-ଗହମ ଦାନ
• ଦକ୍ଷିଣ («ପ୍ରଦୋଷମ୍»): ନନ୍ଦୀ-ଅଭିଷେକ, ପାୟସମ୍-ବଡ଼ା, ନେୟ-ଅପ୍ପମ୍; ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ଶିବାମୂଠ (ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର)ର ମୁଠା, ପ୍ରଦୋଷରେ ଉପବାସ-ଭୋଜନ ସାବୁଦାଣା; ବଙ୍ଗ: ଶିବଙ୍କୁ କ୍ଷୀର-ବତାସା

ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି

ତାମିଲନାଡୁର ପ୍ରଦୋଷମ୍-ନନ୍ଦୀ ଅଭିଷେକ, ଉତ୍ତରର ଶନି ପ୍ରଦୋଷ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଶ୍ରାବଣ-ପ୍ରଦୋଷ — ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାଳର ରୀତି।

କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ

ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ🖼 ତିଥି-card ସେୟାର କରନ୍ତୁ🎉 ଶୁଭକାମନା-card

🌎 ବିଦେଶରେ ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ 2026: ଆମେରିକା · କାନାଡା · ବ୍ରିଟେନ · ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ · ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟସ୍ · କତାର · ସାଉଦି ଆରବ · କୁଏତ · ଓମାନ · ବାହାରିନ · ସିଙ୍ଗାପୁର · ମାଲେସିଆ · ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ · ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା · ମରିସସ · ଫିଜି · ନେଦରଲାଣ୍ଡ · ଜର୍ମାନୀ · ଆୟରଲାଣ୍ଡ

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ମହାଶିବରାତ୍ରି · ସୋମବାର / ଶ୍ରାବଣ-ସୋମବାର ବ୍ରତ · ମାସିକ ଶିବରାତ୍ରି · ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ

⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ସର୍ବୋପରି। ପ୍ରଦୋଷ କାଳ ଦିଲ୍ଲୀର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରୁ ଗଣାଯାଇଛି — ନିଜ ସହରର ସମୟ ପଞ୍ଜିକାରୁ ନିଅନ୍ତୁ; ଅସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ନିର୍ଜଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର