Nakshtra Takକୁଣ୍ଡଳୀରାଶିଫଳପଞ୍ଚାଙ୍ଗଯୋଟକଜ୍ଞାନଗ୍ରହ-ଫଳଜ୍ୟୋତିଷୀStore
🪔 ବ୍ରତ-ପର୍ବ

🔱 ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ 2026

✍️ ଜ୍ୟୋତିଷାଚାର୍ଯ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ ଧର ଦ୍ୱିବେଦୀ · 🔎 ଶେଷ ସମୀକ୍ଷା: · 🧮 ଗଣନା-ପଦ୍ଧତି

ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷ କେବେ ଅଛି — ପ୍ରତି ପକ୍ଷର ତ୍ରଯୋଦଶୀ ତିଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା; ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ, ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ, ଶନି ପ୍ରଦୋଷର ଅଲଗା ଫଳ; ଦିନସାରା ବ୍ରତ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରତୀ ପରେ ଭୋଜନ; ଆଗାମୀ ତିଥି ଓ ପ୍ରଦୋଷ-ସମୟ।

ଆଗାମୀ ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ
ଗୁରୁବାର,24 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2026
ଗୁରୁ ପ୍ରଦୋଷ (ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଲ)
ଭାଦ୍ରପଦ · ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ · ତ୍ରଯୋଦଶୀ (ବିକ୍ରମ ସମ୍ବତ 2083)
🪔 ପ୍ରଦୋଷ କାଲ6:16 PM – 8:40 PM
🌇 ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ6:16 PM
📿 ତିଥି-କାଳତ୍ରଯୋଦଶୀ 23 ସେପ୍ଟେମ୍ବର, 10:51 PM → 24 ସେପ୍ଟେମ୍ବର, 11:18 ଅପରାହ୍ନ
⭐ ଅଭିଜିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ11:49 AM – 12:37 PM
⛔ ରାହୁକାଳ (ଏଡ଼ାଇ ଚଳନ୍ତୁ)01:43 PM – 03:14 PM
ଆଗାମୀ ତିଥିଗୁଡ଼ିକ
  • ଗୁରୁ ପ୍ରଦୋଷ (ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଲ) — ଗୁରୁବାର,24 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2026
  • ଗୁରୁ ପ୍ରଦୋଷ (ଆଶ୍ବିନ କୃଷ୍ଣ) — ଗୁରୁବାର, 8 ଅକ୍ଟୋବର 2026
  • ଶୁକ୍ର ପ୍ରଦୋଷ (ଆଶ୍ବିନ ଶୁକ୍ଲ) — ଶୁକ୍ରବାର, 23 ଅକ୍ଟୋବର 2026
  • ଶୁକ୍ର ପ୍ରଦୋଷ (କାର୍ତିକ କୃଷ୍ଣ) — ଶୁକ୍ରବାର, 6 ନଭେମ୍ବର 2026
  • ରବି ପ୍ରଦୋଷ (କାର୍ତିକ ଶୁକ୍ଲ) — ରବିବାର, 22 ନଭେମ୍ବର 2026
  • ରବି ପ୍ରଦୋଷ (ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ କୃଷ୍ଣ) — ରବିବାର, 6 ଡିସେମ୍ବର 2026
  • ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ (ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଲ) — ସୋମବାର, 21 ଡିସେମ୍ବର 2026
  • ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ (ପୌଷ କୃଷ୍ଣ) — ମଂଗଲବାର, 5 ଜାନୁଆରୀ 2027
  • ବୁଧ ପ୍ରଦୋଷ (ପୌଷ ଶୁକ୍ଲ) — ବୁଧବାର, 20 ଜାନୁଆରୀ 2027
  • ବୁଧ ପ୍ରଦୋଷ (ମାଘ କୃଷ୍ଣ) — ବୁଧବାର, 3 ଫେବୃଆରୀ 2027
  • ଗୁରୁ ପ୍ରଦୋଷ (ମାଘ ଶୁକ୍ଲ) — ଗୁରୁବାର, 18 ଫେବୃଆରୀ 2027
  • ଶୁକ୍ର ପ୍ରଦୋଷ (ଫାଲ୍ଗୁନ କୃଷ୍ଣ) — ଶୁକ୍ରବାର, 5 ମାର୍ଚ୍ଚ 2027
ସମୟ ଦିଲ୍ଲୀ (ଆଇ. ଏସ୍. ଟି.), ସ୍ୱିସ୍ ଏପିହେମେରିସ୍-ଗଣନା, ଉଦୀଯ଼ମାନ-ତାରିଖ ନିଯ଼ମ। ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯ଼/ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପ୍ରତ୍ଯ଼େକ ସହରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ -

ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ପ୍ରତି ଚନ୍ଦ୍ର-ମାସରେ ଦୁଇଥର ଆସିଥାଏ — କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ ର ତ୍ରଯୋଦଶୀ ତିଥିରେ; ପୂଜା ର ସମୟ «ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ» ଅଟେ — ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ରୁ ପ୍ରାୟ 2 ଘଣ୍ଟା 24 ମିନିଟ୍ (6 ଘଡ଼ି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେତେବେଳେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ ତିଥି ସେହି କାଲ ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥାଏ। ସ୍କନ୍ଦ-ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି କାଲ ରେ ଶିବ କୈଲାଶ ଉପରେ ଆନଂଦ-ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି — ତେଣୁ ଏହା ଶିବ-ପୂଜା ର ସବୁଠାରୁ ଫଳଦାୟୀ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଟେ।

ଯେଉଁ ବାରରେ ପ୍ରଦୋଷ ପଡ଼େ ତାହାର ଅଲଗା ନାମ-ଫଳ — ସୋମବାର କୁ ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ (ମନୋକାମନା, ଚନ୍ଦ୍ର-ଶାନ୍ତି), ମଂଗଲବାର କୁ ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ (ରୋଗ-ଋଣ-ମୁକ୍ତି), ଶନିବାର କୁ ଶନି ପ୍ରଦୋଷ (ସନ୍ତାନ, ଶନି-ଶାନ୍ତି), ରବିବାର କୁ ରବି ପ୍ରଦୋଷ (ଆୟୁ-ଆରୋଗ୍ୟ); ମହିଳାମାନେ ସୁହାଗ-ସନ୍ତାନ-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ, ପୁରୁଷମାନେ ଋଣ-ରୋଗ-ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ରଖନ୍ତି। ଉପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷର ତିଥି, ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ର ସମୟ (ଦିଲ୍ଲୀ) ଏବଂ ଆଗାମୀ 12 ତିଥି; ତଳେ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ଭୋଜନ ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି।

ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି

ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ର ମହତ୍ତ୍ୱ: ସମୁଦ୍ର-ମନ୍ଥନରେ ବିଷ ପିଇ ଶିବ ତ୍ରଯୋଦଶୀ ଙ୍କ ପ୍ରଦୋଷରେ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ/ଦେବତାମାନେ ଏହି କାଲ ରେ ଶିବ ଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ (ସ୍କନ୍ଦ-ପୁରାଣ); ତ୍ରଯୋଦଶୀ ରେ ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ୟାପିନୀ ତିଥି ଦିନ ବ୍ରତର — ଯଦି ତ୍ରଯୋଦଶୀ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ତେବେ ସେହି ଦିନ, ସକାଳୁ ହୋଇ କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଶେଷ ହୁଏ ତେବେ ପୂର୍ବ ଦିନ; ଉପରୋକ୍ତ ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଦୋଷ-ନିୟମ ଅନୁସାରେ।

ବାର-ଭେଦ: ରବି ପ୍ରଦୋଷ — ଆୟୁ-ଆରୋଗ୍ୟ; ସୋମ — ଇଚ୍ଛା-ପୂର୍ତ୍ତି, ମନ-ଶାନ୍ତି; ଭୌମ — ଋଣ-ରୋଗ-ମୁକ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ-ଦୋଷ; ବୁଧ — ବିଦ୍ୟା-ବୁଦ୍ଧି; ଗୁରୁ — ଶତ୍ରୁ-ନାଶ, ପିତୃ-କୃପା; ଶୁକ୍ର — ସୌଭାଗ୍ଯ-ଧନ; ଶନି ପ୍ରଦୋଷ — ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତି, ଶନି-ସାଢ଼େସାତି-ଶାନ୍ତି (ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ଶନିବାର ର ପ୍ରଦୋଷ)।

ବ୍ରତ-ଫଳ: ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ସହ ସମାନ (ଲୋକ-ମାନ୍ୟତା), ଶିବ-କୃପାରୁ ପାପ-ନାଶ, ଋଣ-ରୋଗ-ଦରିଦ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତି, ସନ୍ତାନ-ସୌଭାଗ୍ଯ; କ୍ରମାଗତ 11 କିମ୍ବା 26 ପ୍ରଦୋଷ ରଖି ଉଦ୍ୟାପନ; ମହାଶିବରାତ୍ରି (ଫାଲ୍ଗୁନ କୃଷ୍ଣ ତ୍ରଯୋଦଶୀ-ଚତୁର୍ଦଶୀ) ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦୋଷର ଏକ ମହାରୂପ; ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପ୍ରଦୋଷ ବିଶେଷ।

ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)

ଏହା ପ୍ରଦୋଷର ଘରୋଇ ବିଧି ଅଟେ — ଦିନର ବ୍ରତ, ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ର ଶିବ-ପାର୍ବତୀ ପୂଜା, କଥା, ଆରତୀ ପରେ ଭୋଜନ।

  1. ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ଶିବ-ସ୍ମରଣ, ସଂକଳ୍ପ — «(ବାର) ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ, (କାମନା) ହେତୁ, ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ରେ ପୂଜା ପରେ ଭୋଜନ»; ଦିନସାରା ଫଳାହାର/ନିରାହାର (ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ), ଜଳ ନେଇପାରିବେ (କଠୋର ରୂପ ନିର୍ଜଳା); ଦିନରେ ଶୋଇବା ମନା।
  2. ସନ୍ଧ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ: ପୁଣି ସ୍ନାନ (ଯଦି ସମ୍ଭବ), ଧଳା/ହାଲୁକା ବସ୍ତ୍ର; ପୂଜା-ସ୍ଥାନ/ଶିବାଳୟ — ଶିବଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଶିବ-ପାର୍ବତୀ ଚିତ୍ର, ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ରଙ୍ଗୋଲି (କିଛି ରୀତି), କୁଶ-ଆସନ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୁଖ।
  3. ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ (ଉପରେ ସମୟ) ରେ ପୂଜା: ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଜଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଚିନି (ପଞ୍ଚାମୃତ), ପରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ; ବେଲପତ୍ର (3 ପତ୍ର, ଓଲଟା), ଧତୁରା, ଆକନ୍ଦ, ଶମୀ, ଭାଙ୍ଗ, ଧଳା ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ-ଭସ୍ମ, ଅକ୍ଷତ, ଜନେଉ; ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସୁହାଗ-ସାମଗ୍ରୀ, ନାଲି ଫୁଲ; «ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ» 108, ଶିବ-ଚାଳିଶା/ରୁଦ୍ରାଷ୍ଟକ, ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ (ରୋଗ-ମୁକ୍ତି ପାଇଁ)।
  4. ପ୍ରଦୋଷ-କଥା (ତଳେ — ବାର-ଅନୁସାରେ କଥା ମଧ୍ୟ) ଶୁଣିବା; ଦୀପ-ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ (ଖିରି, ଫଳ, ହାଲୁଆ, ମିଠାଇ), ଶିବ-ଆରତୀ «ଓଁ ଜଯ ଶିବ ଓଁକାରା», କର୍ପୂର-ଆରତୀ; ନଂଦୀ କୁ ସବୁଜ ଘାସ/ଗୁଡ଼।
  5. ପୂଜା ପରେ: ପ୍ରସାଦ, ତା’ପରେ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ — ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ (ଲୁଣ-ବିହୀନ/ଥରେ — କିଛି ରୀତି), ଅନେକ ଘରେ ରାତିରେ କେବଳ ଫଳାହାର; ପରଦିନ ସକାଳେ ସାଧାରଣ।
  6. ବାର-ବିଶେଷ: ସୋମ ପ୍ରଦୋଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ/ଧଳା ବସ୍ତୁ ଦାନ; ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷରେ ମସୁର-ଗୁଡ଼ ଦାନ, ହନୁମାନ-ଦର୍ଶନ; ଶନି ପ୍ରଦୋଷରେ କଳା ତିଳ-ତେଲ-ବିରି ଦାନ, ଶନି-ମନ୍ତ୍ର, ପିପ୍ପଳ-ଦୀପ; ଶୁକ୍ର ପ୍ରଦୋଷରେ ସୁହାଗ-ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ।
  7. ମହିଳା: ପାର୍ବତୀ-ପୂଜନ ବିଶେଷ — ସୁହାଗ-ସାମଗ୍ରୀ (ଚୁଡ଼ି-ବିନ୍ଦି-ସିନ୍ଦୂର) ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ନିଜେ ଧାରଣ/ଦାନ; ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଶନି ପ୍ରଦୋଷ 11 ଥର; ମାସିକ-ଧର୍ମ ସମୟରେ କେବଳ ସ୍ମରଣ।
  8. ଉଦ୍ୟାପନ: 11/26 ପ୍ରଦୋଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ — ଶିବ-ପୂଜା, ହବନ (ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ/ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ), ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଦମ୍ପତି-ଭୋଜନ, ଦାନ; ତା’ପରେ ବ୍ରତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ।

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା

ଶିବ-ଅଭିଷେକ + ପାର୍ବତୀ-ସୁହାଗ + ପ୍ରଦୋଷ-କଥା — ପ୍ରତି ପ୍ରଦୋଷର ତାଲିକା।

  • ଶିବଲିଙ୍ଗ (ପାରଦ/ନର୍ମଦେଶ୍ୱର/ମାଟି) କିମ୍ବା ଶିବ-ପାର୍ବତୀ ଚିତ୍ର, ଚୌକି, ଧଳା କପଡ଼ା, କୁଶ-ଆସନ
  • ଅଭିଷେକ: ଜଳ, ଗଙ୍ଗାଜଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଚିନି, ଆଖୁ ରସ (ଯଦି ସମ୍ଭବ), ନଡ଼ିଆ-ପାଣି
  • ବେଲପତ୍ର (3-ପତ୍ର), ଧତୁରା, ଆକ (ମନ୍ଦାର) ଫୁଲ, ଶମୀ-ପତ୍ର, ଭାଙ୍ଗ, ଦୂବ, ଧଳା ଫୁଲ (ଚମେଲି-କନିଅର), ନାଲି ଫୁଲ (ପାର୍ବତୀ)
  • ଚନ୍ଦନ, ଭସ୍ମ, ଅକ୍ଷତ, ଜନେଉ, ମୌଳି, ରୋଲି-ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ, ଅତର, ପାନ-ସୁପାରି-ଲବଙ୍ଗ-ଅଳେଇଚ
  • ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ: ଚୁଡ଼ି, ବିନ୍ଦି, ସିନ୍ଦୂର, ମେହେନ୍ଦୀ, ଚୁନରୀ
  • ଦୀପ (ଘିଅ/ତେଲ), ଧୂପ, କର୍ପୂର, ଆରତୀ-ଥାଳି, ଘଣ୍ଟି-ଶଙ୍ଖ
  • ନୈବେଦ୍ୟ: ଖିରି, ହଲୁଆ, ଫଳ (କଦଳୀ-ସେଓ), ମିଠାଇ, ପଞ୍ଚମେବା; ନଂଦୀ କୁ ଗୁଡ଼-ଚାରା
  • ପ୍ରଦୋଷ-କଥା/ଶିବ-ଚାଳିଶା ପୁସ୍ତକ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ-ମାଳା; ବାର-ଅନୁସାରେ ଦାନ-ସାମଗ୍ରୀ (ତିଳ-ତେଲ-ବିରି/ମସୁର-ଗୁଡ଼/ଧଳା ବସ୍ତୁ)

🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ

📅 ଆପଣଙ୍କ ସହରର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ରାହୁକାଳ ଏବଂ ଚୌଘଡିଯା — ଆପଣଙ୍କ ସହରର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାଗଣାରେ।

ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ →

ଉପବାସ-କାହାଣୀ

ସମୁଦ୍ର-ମନ୍ଥନରେ ହଳାହଳ ବିଷ ବାହାରିଥିଲା; ଶିବ ତାହାକୁ କଣ୍ଠରେ ଧାରଣ କଲେ — ନୀଳକଣ୍ଠ; ବିଷର ଜ୍ୱାଳା ତ୍ରଯୋଦଶୀ ର ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କୈଲାଶ ରେ ଶିବ ଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଶିବ ଆନଂଦ-ନୃତ୍ୟ କଲେ — ସେବେଠାରୁ ତ୍ରଯୋଦଶୀ ର ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ଶିବ-ପୂଜା ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ; ଏହି କାଲ ରେ ଯିଏ ଶିବ ଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶିବ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ (ସ୍କନ୍ଦ-ପୁରାଣ)।

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଏବଂ ରାଜକୁମାର (ପ୍ରଦୋଷ-କଥା): ଜଣେ ବିଧବା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନିଜ ପୁଅ ସହ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ, ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ରତ ରଖୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଅନାଥ ରାଜକୁମାର (ବିଦର୍ଭର — ଯାହାର ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଇଥିଲା) ମିଳିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ପରି ପାଳିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ-କନ୍ୟା ଅଂଶୁମତୀ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଶିବ-ଆଦେଶରେ ବିବାହ କରାଇଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ-ସେନା ସହାୟତାରେ ରାଜକୁମାର ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ମନ୍ତ୍ରୀ କଲେ — ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ରତର ଫଳ। ଏହିପରି ସୋମ/ଭୌମ/ଶନି-ପ୍ରଦୋଷର ନିଜସ୍ୱ କଥା ଅଛି — ବାର-ଅନୁସାରେ ପଢ଼ାଯାଏ।

ଶନି ପ୍ରଦୋଷ-କଥା: ଜଣେ ନିଃସନ୍ତାନ ସେଠ-ଦମ୍ପତି ତୀର୍ଥରେ ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ, ସାଧୁ ଶନି ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଦମ୍ପତି ବିଧି ଅନୁସାରେ ବ୍ରତ କଲେ ଏବଂ ଶିବ-କୃପାରୁ ସୁନ୍ଦର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଲାଭ କଲେ — ଶନି ପ୍ରଦୋଷ ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ କ୍ଷୟ-ରୋଗ ରୁ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତରୁ ମିଳିଥିଲା (ଦକ୍ଷ-ଶାପର କଥା) — ତେଣୁ ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ ଚନ୍ଦ୍ର-ଦୋଷ-ଶାନ୍ତି ର ଅଟେ।

ଖିରି, ହଲୁଆ, ଫଳ — ଶିବ ର ସାତ୍ତ୍ୱିକ ନୈବେଦ୍ୟ; ବ୍ରତ-ଦିନ ଫଳାହାର

ପ୍ରଦୋଷରେ ଦିନସାରା ଫଳାହାର/ନିରାହାର, ପ୍ରଦୋଷ-ପୂଜା ପରେ ଭୋଜନ — ଅନେକ ଘରେ ଲୁଣ ବିନା କିମ୍ବା ଥରେ ମାତ୍ର; ଶିବ କୁ ଖିରି-ହଲୁଆ-ଫଳ-ମିଠାଇ-ପଞ୍ଚମେବା, ଭାଙ୍ଗ-କ୍ଷୀର (କିଛି ରୀତି), ନଂଦୀ କୁ ଗୁଡ଼; ବାର-ଅନୁସାରେ ଦାନ — ସୋମବାରରେ ଧଳା, ଭୌମବାରରେ ମସୁର-ଗୁଡ଼, ଶନି କୁ ତିଳ-ବିରି-ତେଲ।

  • ନୈବେଦ୍ୟ: ଚାଉଳ/ସାବୁଦାନା/ମଖାନା-ଖିରି, ସୁଜି-ହଲୱା, ଫଳ (କଦଳୀ-ସେଓ-ପିଜୁଳି), ପେଡ଼ା-ବର୍ଫି, ପଞ୍ଚମେବା, ଥଣ୍ଡାଇ/ଭାଙ୍ଗ-କ୍ଷୀର (କିଛି ରୀତି — ଶ୍ରାବଣ)
  • ବ୍ରତ-ଫଳାହାର: ଫଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ମଖାନା, ସାବୁଦାନା-ଖିଚଡ଼ି, କୁଟ୍ଟୁ, ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ (କିମ୍ବା ଲୁଣ ବିନା)
  • ପୂଜା ପରେ ଭୋଜନ: ସାତ୍ତ୍ୱିକ — ଡାଲି-ଚାଉଳ-ରୁଟି-ତରକାରୀ (ପିଆଜ-ରସୁଣ ନୁହେଁ), ଅନେକ ଘରେ ଏକଭୁକ୍ତ (ଥରେ ମାତ୍ର) କିମ୍ବା କେବଳ ରାତିରେ ଫଳାହାର
  • ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ: ଧଳା ବସ୍ତୁ (କ୍ଷୀର-ଚାଉଳ-ମିଶ୍ରି) ଭୋଗ ଓ ଦାନ; ଭୌମ ପ୍ରଦୋଷ: ଗୁଡ଼-ଚଣା, ମସୁର-ଦାନ; ଶନି ପ୍ରଦୋଷ: ତିଳ-ଲଡ଼ୁ, ବିରି-ଖେଚୁଡ଼ି ଦାନ; ରବି ପ୍ରଦୋଷ: ଗୁଡ଼-ଗହମ ଦାନ
  • ଦକ୍ଷିଣ (ପ୍ରଦୋଷମ୍): ନଂଦୀ-ଅଭିଷେକ, ପାୟସମ୍-ବଡ଼ା, ନେୟ-ଅପ୍ପମ୍; ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ଶିବାମୂଠ (ଶ୍ରାବଣ-ସୋମବାର) କି ମୂଠ, ପ୍ରଦୋଷକୁ ଉପବାସ-ଭୋଜନ ସାବୁଦାନା; ବଙ୍ଗଳା: ଶିବ କୁ କ୍ଷୀର-ବତାଶା

ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି

ତାମିଲନାଡୁର ପ୍ରଦୋଷମ୍-ନଂଦୀ-ଅଭିଷେକ, ଉତ୍ତରର ଶନି ପ୍ରଦୋଷ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଶ୍ରାବଣ-ପ୍ରଦୋଷ — ଶିବ ର ପ୍ରିୟ କାଲ ର ରୀତିନୀତି।

ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ-ବିହାର-ମଧ୍ଯ଼ପ୍ରଦେଶ-ରାଜସ୍ଥାନଃ «ପ୍ରଦୋଷ/ତେରସ» — ଶିବାଳୟରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଜଳାଭିଷେକ, ସୋମ-ଶନି ପ୍ରଦୋଷରେ ଭିଡ଼ (କାଶୀ-ବିଶ୍ୱନାଥ, ଉଜ୍ଜୟିନୀ-ମହାକାଳର ପ୍ରଦୋଷ-ଆରତୀ); ମହିଳାମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ-ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ପୁରୁଷମାନେ ଋଣ-ରୋଗ ପାଇଁ; ଶ୍ରାବଣର ପ୍ରଦୋଷ ଓ ମହାଶିବରାତ୍ରି ପୂର୍ବର ପ୍ରଦୋଷ ବିଶେଷ; ରାଜସ୍ଥାନରେ «ପ୍ରଦୋଷ»ରେ ଏକଭୁକ୍ତ, ବିହାରରେ «ତ୍ରଯୋଦଶୀ-ବ୍ରତ» ଶିବାଳୟ-ଜାଗରଣ।
ତାମିଲନାଡୁ-କର୍ଣ୍ଣାଟକ-ଆନ୍ଧ୍ର-କେରଳ (ପ୍ରଦୋଷମ୍): ଦକ୍ଷିଣରେ «ପ୍ରଦୋଷମ୍» ସବୁଠାରୁ ଜୀବନ୍ତ — ପ୍ରତି ତ୍ରଯୋଦଶୀ ର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶିବ-ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ନଂଦୀ-ଅଭିଷେକ (କ୍ଷୀର-ଦହି-ପଞ୍ଚାମୃତ-ବିଭୂତି), «ପ୍ରଦୋଷ ନଂଦୀ» ପୂଜା, ଦୀପ-ଦର୍ଶନ; «ଶନି ପ୍ରଦୋଷମ୍» ଓ «ମହା-ପ୍ରଦୋଷମ୍» (ମହାଶିବରାତ୍ରି ପୂର୍ବରୁ) ବଡ଼; ତଞ୍ଜାଭୁର-ଚିଦମ୍ବରମ-ମଦୁରାଇ; ଭକ୍ତ 24 ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ କରନ୍ତି; କର୍ଣ୍ଣାଟକ-ଆନ୍ଧ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦୋଷ-ପୂଜା, କେରଳରେ «ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ରତମ୍» ବ୍ରତ-ମନ୍ଦିର-ଦର୍ଶନ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର-ଗୁଜରାଟ-ଗୋଆ: «ପ୍ରଦୋଷ» — ଶ୍ରାବଣ ରେ ବିଶେଷ (ଶ୍ରାବଣୀ ସୋମବାର + ପ୍ରଦୋଷ), ଶିବାମୂଠ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର-ଭୀମାଶଙ୍କର-ଘୃଷ୍ଣେଶ୍ୱରର ପ୍ରଦୋଷ-ଅଭିଷେକ; ଗୁଜୁରାଟରେ «ପ୍ରଦୋଷ/ତେରସ» — ସୋମନାଥ-ନାଗେଶ୍ୱରରେ ପ୍ରଦୋଷ-ଆରତୀ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶନି-ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ; ଗୋଆର ଶିବ-ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ (ମଙ୍ଗେଶୀ) ପ୍ରଦୋଷ-ପୂଜା।
ବଙ୍ଗଳା-ଓଡ଼ିଶା-ଆସାମ: ବଙ୍ଗଳାରେ «ପ୍ରଦୋଷ» କମ୍ ପ୍ରଚଳିତ, କିନ୍ତୁ ଶିବରାତ୍ରି-ଚତୁର୍ଦଶୀ ଓ ସୋମବାର-ଶିବ-ପୂଜା; ତାରକେଶ୍ୱର-ବୈଦ୍ୟନାଥ (ଦେବଘର)ରେ ଶ୍ରାବଣ-ପ୍ରଦୋଷ; ଓଡ଼ିଶାରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ (ଭୁବନେଶ୍ୱର)ର ପ୍ରଦୋଷ-ଆରତୀ, «ପ୍ରଦୋଷ-ଓଷା»; ଆସାମରେ ଶିବସାଗର-ଶିବଡୋଲରେ ପ୍ରଦୋଷ।
ପଞ୍ଜାବ-ହରିୟାଣା-ଦିଲ୍ଲୀ-ହିମାଚଳ-ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ: ଦିଲ୍ଲୀ-ହରିୟାଣାର ଶିବାଳୟରେ ସୋମ-ଶନି ପ୍ରଦୋଷରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଅଭିଷେକ; ହିମାଚଳ-ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ/ଶିବ-ମନ୍ଦିର (କେଦାରନାଥ-ବୈଜନାଥ-ଜାଗେଶ୍ୱର)ରେ ପ୍ରଦୋଷ; ପଞ୍ଜାବରେ «ତେରସ» ବ୍ରତ ମହିଳାମାନେ କରନ୍ତି; ଋଷିକେଶ-ହରିଦ୍ୱାରରେ ଗଙ୍ଗା-ଆରତୀ ସହ ପ୍ରଦୋଷ-ପୂଜା।
ନେପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ: ପଶୁପତିନାଥ (କାଠମାଣ୍ଡୁ)ରେ ପ୍ରଦୋଷ-ସନ୍ଧ୍ୟା-ଆରତୀ; ନେପାଳରେ «ତ୍ରଯୋଦଶୀ-ବ୍ରତ»; ପ୍ରବାସୀ ପରିବାରରେ ଘରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ-ଅଭିଷେକ — ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରଦୋଷ-ସମୟ ନିଜ ସହରର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଠାରୁ 2h24m ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଝନ୍ତୁ।
🙏 ଆପଣଙ୍କ ଘରର ରୀତିନୀତି ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ କି? ଏଠାରେ ଲେଖନ୍ତୁ

ଜେଜେମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ରୀତିନୀତି, କାହାଣୀ, ଗୀତ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ଯ଼-2-4 ଧାଡ଼ି; ଆମେ ପଢ଼ିବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସହିତ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଡିବୁ (ଫୋନ୍ ଦେଖିବ ନାହିଁ-କେବଳ ପଚାରିବା ପାଇଁ)।

ପ୍ରତ୍ଯ଼େକ ପଠାଯାଇଥିବା ରୀତିନୀତି ପ୍ରଥମେ ପଢ଼ାଯାଏ-ଅଶ୍ଳୀଳ/ବିଜ୍ଞାପନ/ଭୁଲ ଶବ୍ଦ ଯୋଗ କରେ ନାହିଁ |

କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ

✅ କଣ କରିବେ

  • ପୂଜା ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ରୁ ~2h24m — ଉପରେ ସମୟ) ରେ ହିଁ; ତ୍ରଯୋଦଶୀ ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ୟାପିନୀ ହେଉ — ଉପରେ ତାଲିକା
  • ଶିବ ରେ ବେଲପତ୍ର-ଜଳ-ପଞ୍ଚାମୃତ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସୁହାଗ-ସାମଗ୍ରୀ; «ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ»; ବାର-କଥା
  • ବାର-ଅନୁସାରେ ଦାନ — ସୋମ ଧଳା, ଭୌମ ମସୁର-ଗୁଡ଼, ଶନି ତିଳ-ବିରି-ତେଲ
  • ବ୍ରତ ଦିନସାରା, ଆରତୀ ପରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ; 11/26 ପ୍ରଦୋଷରେ ଉଦ୍ୟାପନ
  • ରୋଗୀ/ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଫଳାହାର-କ୍ଷୀର ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ; ଯଦି ଶିବାଳୟ ଯାଇ ନପାରନ୍ତି ତେବେ ଘରେ ହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ

❌ କ’ଣ କରିବେ ନାହିଁ

  • ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ଛାଡ଼ି ସକାଳ/ରାତି ଡେରିରେ ପୂଜା (ଫଳ-ହାନି ବୋଲି ମାନାଯାଇଛି); ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ଭୋଜନ
  • ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ତୁଳସୀ, କେତକୀ, ହଳଦୀ, ସିନ୍ଦୂର, ନଡ଼ିଆ-ପାଣି (କିଛି ରୀତି), ଶଙ୍ଖରୁ ଜଳ (ଶିବ ଉପରେ ବର୍ଜିତ)
  • ବେଲପତ୍ରର କଟା-ଫଟା ପତ୍ର, ଚାତୁର୍ମାସ ବାହାରେ ଅନାବଶ୍ୟକ; ବେଲପତ୍ର ଓଲଟା (ମସୃଣ ପୃଷ୍ଠ ତଳକୁ) ରଖନ୍ତୁ
  • କଳା ବସ୍ତ୍ର, ତାମସିକ ଭୋଜନ, କ୍ରୋଧ-କଳହ, ଦିନରେ ଶୋଇବା
  • ବ୍ରତ ମଝିରେ ଛାଡ଼ିବା; କଠୋର ନିର୍ଜଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ

ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ କେବେ ଅଛି? 2026 ର ତିଥିଗୁଡ଼ିକ?

ଉପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷର ତାରିଖ, ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ର ସମୟ (ଦିଲ୍ଲୀ — ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଠାରୁ ~2h24m) ଏବଂ ଆଗାମୀ 12 ପ୍ରଦୋଷ-ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ବାର-ନାମ (ସୋମ/ଭୌମ/ଶନି…) ସହିତ ଦିଆଯାଇଛି; ନିଜ ସହରର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ କିଛି ମିନିଟ୍ ଆଗ-ପଛ ହୋଇପାରେ — ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ସହିତ ମିଳାଇ ନିଅନ୍ତୁ।

ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ କ’ଣ ଏବଂ କେତେ ସମୟ?

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ରୁ 6 ଘଟି (2 ଘଣ୍ଟା 24 ମିନିଟ) — ଦିନ-ରାତିର ସନ୍ଧି-କାଲ; ଏଥିରେ ଶିବ ର ଆନଂଦ-ନୃତ୍ୟ (ସ୍କନ୍ଦ-ପୁରାଣ); କିଛି ଗ୍ରନ୍ଥ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ରୁ 3 ଘଟି ପୂର୍ବ-ପରେ (ମୋଟ 6 ଘଟି) ମାନନ୍ତି — ବ୍ୟବହାରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ 1-2 ଘଣ୍ଟା ଉତ୍ତମ; ଉପରେ ସମୟ ଦିଆଯାଇଛି।

ସୋମ, ଭୌମ ଏବଂ ଶନି ପ୍ରଦୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କଣ?

ବାର ଅନୁସାରେ ଫଳ: ସୋମ (ସୋମବାର) — ମନୋକାମନା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର-ଶାନ୍ତି; ଭୌମ (ମଂଗଲବାର) — ଋଣ-ରୋଗ-ମୁକ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ-ଦୋଷ; ଶନି (ଶନିବାର) — ସନ୍ତାନ, ଶନି-ସାଢ଼େସାତି-ଶାନ୍ତି; ରବି — ଆୟୁ; ବୁଧ — ବିଦ୍ୟା; ଗୁରୁ — ଶତ୍ରୁ-ନାଶ; ଶୁକ୍ର — ଧନ-ସୌଭାଗ୍ଯ; ବିଧି ସେହିପରି, ଦାନ ବାର-ଅନୁସାରେ; ଉପରେ ତାଲିକାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିଥିର ବାର-ନାମ।

ତ୍ରଯୋଦଶୀ ଦୁଇ ଦିନ ହେଲେ ପ୍ରଦୋଷ କେଉଁ ଦିନ?

ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ) ରେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ ତିଥି ଥାଏ — ପ୍ରଦୋଷ-ବ୍ୟାପିନୀ; ଯଦି ଦୁଇ ଦିନ ଥାଏ ତେବେ ପ୍ରଥମ ଦିନ; ଯଦି କୌଣସି ଦିନ ନଥାଏ (ତ୍ରଯୋଦଶୀ ଦ୍ୱିପହରରେ ଶେଷ ହୁଏ) ତେବେ ଯେଉଁ ଦିନ ଅଧିକ ଥାଏ — ଉପରୋକ୍ତ ତାଲିକା ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି।

ମହିଳାମାନେ କ’ଣ ପ୍ରଦୋଷ ରଖିପାରିବେ? କେଉଁ କାମନା ପାଇଁ?

ହଁ — ସୁହାଗ-ରକ୍ଷା, ସନ୍ତାନ (ଶନି ପ୍ରଦୋଷ 11 ଥର), ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମନ-ଶାନ୍ତି (ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ); ପାର୍ବତୀ-ପୂଜନ ବିଶେଷ; ମାସିକ-ଧର୍ମରେ ପୂଜା ନୁହେଁ, ସ୍ମରଣ-ଜପ; ଗର୍ଭବତୀ ଫଳାହାର; କନ୍ୟାମାନେ ମନପସନ୍ଦ ବର ପାଇଁ ସୋମ ପ୍ରଦୋଷ ଓ ଶ୍ରାବଣ-ସୋମବାର।

କେତେ ପ୍ରଦୋଷ ରଖିବେ ଏବଂ ଉଦ୍ୟାପନ କେବେ?

ସଂକଳ୍ପ ଠାରୁ — 11 ପ୍ରଦୋଷ (ପ୍ରାୟ ସାଢ଼େ ପାଞ୍ଚ ମାସ) ବା 26 (ଏକ ବର୍ଷ); ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଉଦ୍ୟାପନ — ଶିବ-ପୂଜା, ହବନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଦମ୍ପତି-ଭୋଜନ, ଦାନ; ତା’ପରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଜାରି; ମଝିରେ ଛାଡ଼ିଗଲେ ସେହି ବାରର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଦୋଷ ଯୋଡ଼ି ନିଅନ୍ତୁ।

🔔 ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରତର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ

ଆପଣଙ୍କ WhatsApp ନମ୍ବର ଲେଖନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ବ୍ରତ-ପର୍ବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ-ତାଲିକାର ବାର୍ତ୍ତା ମିଳିବ। ମାଗଣା, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ।

ସନ୍ଦେଶ Nakshtra Tak ତରଫରୁ ଆସିବ; ନମ୍ବର ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ।

📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ମହାଶିବରାତ୍ରି · ସୋମବାର / ଶ୍ରାବଣ-ସୋମବାର ବ୍ରତ · ମାସିକ ଶିବରାତ୍ରି · ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ

⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି ଓ ଲୋକ-ମାନ୍ୟତା ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତିନୀତି ସର୍ବୋପରି। ପ୍ରଦୋଷ-କାଲ ଦିଲ୍ଲୀର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଅନୁସାରେ — ନିଜ ସହରର ସମୟ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ରୁ ନିଅନ୍ତୁ; ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।

🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର