💛 બૃહસ્પતિવાર (ગુરુવાર) વ્રત 2026

આગામી ગુરુવાર — બૃહસ્પતિ દેવ અને ભગવાન વિષ્ણુનો વાર: 16 ગુરુવારનું વ્રત, પીળાં વસ્ત્ર-પીળું ભોજન, કેળની પૂજા, ચણાની દાળ-ગોળ; લગ્ન, સંતાન, વિદ્યા, ગુરુ-દોષ અને ધન માટે; કેળ-પૂજા અને વાળ ન ધોવાની રીત નીચે.

ગુરુવાર દેવગુરુ **બૃહસ્પતિ** અને ભગવાન વિષ્ણુનો વાર છે. સ્ત્રીઓમાં આ વ્રત લગ્નમાં વિલંબ, સારા વર, સંતાન-સુખ, પતિની પ્રગતિ અને ઘરમાં ગુરુ-કૃપા (વિદ્યા-વિવેક-ધન) માટે રાખવામાં આવે છે — 16 ગુરુવાર (કેટલાંક ઘરોમાં 7 કે 21), પીળાં વસ્ત્ર, પીળાં ફૂલ, ચણાની દાળ અને ગોળનો ભોગ, કેળના મૂળમાં જળ-હળદર અને બૃહસ્પતિ-કથા. આ દિવસે વાળ ન ધોવા, ન કપાવવા, પીળું જ ખાવું અને મીઠા વગર/એક ટાણું જમવાની લોક-રીત છે.

કુંડળીમાં ગુરુ નબળો હોય (લગ્નમાં અડચણ, સંતાનમાં વિલંબ, ભણતરમાં રુકાવટ) તો જ્યોતિષમાં ગુરુવાર-વ્રત, પીળી વસ્તુઓનું દાન, «ૐ બૃં બૃહસ્પતયે નમઃ» અને કેળ-પૂજન ઉપાય મનાય છે. ઉપર આવનારા ગુરુવાર (મહિનો-પક્ષ સાથે); નીચે સંપૂર્ણ વિધિ, સામગ્રી, કથા, ભોગ, રીત અને સવાલો.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

બૃહસ્પતિ: દેવતાઓના ગુરુ, જ્ઞાન-ધર્મ-ન્યાય-સંતાન-લગ્ન-ધનના કારક; પીળો રંગ, સોનું, ચણા, હળદર, કેસર તેમને પ્રિય; જ્યોતિષમાં ગુરુ શુભ હોય તો ભણતર-લગ્ન-સંતાન-માન સહેલાઈથી, નિર્બળ/પીડિત હોય તો આ જ બાબતોમાં અડચણ — ગુરુવાર-વ્રત, પીળી વસ્તુઓ, ગુરુ-મંત્ર, કેળની પૂજા અને બ્રાહ્મણ/ગુરુની સેવા શાંતિના ઉપાય.

વિષ્ણુ-વાર: ગુરુવાર ભગવાન વિષ્ણુ (નારાયણ)નો દિવસ — પીળાં વસ્ત્ર, પીતાંબર, કેસર-હળદરનું તિલક, «ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય»; દક્ષિણ ભારત અને મહારાષ્ટ્રમાં ગુરુવાર સાંઈબાબા અને દત્તાત્રેયનો પણ વાર.

કેળ: બૃહસ્પતિનું વૃક્ષ (વિષ્ણુને પ્રિય) — કેળને જળ-હળદર-ચણાની દાળ ચઢાવીને તેની પ્રદક્ષિણા; ઘરમાં કેળ ન હોય તો મંદિરની/પડોશની; કૂંડામાં ઉગાડવાનું ચલણ વધ્યું છે.

કન્યાઓનું વ્રત: લગ્નમાં વિલંબ હોય ત્યારે 16 ગુરુવારનું આ વ્રત ઉત્તર ભારતમાં સૌથી પ્રચલિત ઉપાય — પીળાં વસ્ત્રમાં પૂજા, બૃહસ્પતિ-કથા, ચણાની દાળ-ગોળનો પ્રસાદ, વાળ ન ધોવા — માન્યતા છે કે ગુરુ-કૃપાથી યોગ્ય વર મળે છે.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

બૃહસ્પતિવાર વ્રતની ઘરેલુ વિધિ — સુદ પક્ષના પહેલા ગુરુવારથી આરંભ, 16 (અથવા 7/21) ગુરુવાર, અંતે ઉદ્યાપન; પૂજા સવારે, પછી કેળ પાસે.

1. સવાર: સ્નાન (વાળ ન ધોવા — વ્રતનો દિવસ), પીળાં વસ્ત્ર; પૂજા-સ્થાને પીળું કપડું, બૃહસ્પતિ દેવ/વિષ્ણુનું ચિત્ર (પીળાં ફૂલ-હળદરથી સજાવીને); કળશમાં જળ.
2. સંકલ્પ: «હું (નામ) 16 ગુરુવાર બૃહસ્પતિ દેવનું વ્રત (કામના: લગ્ન/સંતાન/વિદ્યા/ધન) માટે રાખીશ; એક ટાણું પીળું ભોજન, વાળ નહીં ધોઉં» — જળ મૂકો.
3. પૂજન: હળદર-કેસરનું તિલક, પીળાં ફૂલ (ગલગોટા/ચંપો/પીળું ગુલાબ), પીળું ચંદન, અક્ષત (હળદરથી રંગેલા), પીળું વસ્ત્ર; ભોગ — પલાળેલી/બાફેલી ચણાની દાળ, ગોળ, કેળાં, ચણાના લોટના લાડુ/પીળી મીઠાઈ; ઘીનો દીવો, ધૂપ; «ૐ બૃં બૃહસ્પતયે નમઃ» 108 વાર અથવા «ૐ ગ્રાં ગ્રીં ગ્રૌં સઃ ગુરવે નમઃ»; વિષ્ણુ-સહસ્રનામ/«ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય» (થઈ શકે તો).
4. કેળની પૂજા: મૂળમાં જળ (કળશનું), હળદર, ચણાની દાળ, ગોળ, પીળું ફૂલ, કાચું સૂતર (નાડાછડી) વીંટવું, ઘીનો દીવો; 3/7 પ્રદક્ષિણા, બૃહસ્પતિ દેવને પ્રાર્થના; ઘરમાં કેળ ન હોય તો મંદિરની, અથવા કૂંડાની — અથવા ફક્ત કેળાંના ફળની પૂજા.
5. કથા: બૃહસ્પતિવાર વ્રત-કથા (નીચે — રાજા અને રાણી/શાહુકારની કથા) વાંચો-સાંભળો; કથા પછી આરતી «ૐ જય બૃહસ્પતિ દેવા…» અને વિષ્ણુ-આરતી; પ્રસાદ (ચણાની દાળ-ગોળ-કેળાં) વહેંચો.
6. વ્રતનું ભોજન: એક ટાણું — પીળું ભોજન: ચણાની દાળ, ચણાના લોટની રોટલી/પૂરી, પીળા ભાત (હળદર/કેસર), ચણાના લોટના લાડુ, કેળાં, કેરી-પપૈયું; ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વગર, ઘણાંમાં સિંધવ મીઠું; ફળાહાર પણ ચાલે (કેળાં મુખ્ય).
7. દાન: પીળી વસ્તુઓ — ચણાની દાળ, હળદર, ગોળ, કેળાં, પીળું વસ્ત્ર, પિત્તળ, ચોપડી-કલમ (વિદ્યાર્થીઓને), કેસર; બ્રાહ્મણ/ગુરુ/શિક્ષકને ભોજન-દક્ષિણા.
8. ઉદ્યાપન (16મો ગુરુવાર): એ જ પૂજા; 16 કેળાં, 16 લાડુ, પીળું વસ્ત્ર, ચણાની દાળ-ગોળ બ્રાહ્મણ/જરૂરિયાતમંદને; 3/5/7 કન્યાઓ કે બ્રાહ્મણોને પીળું ભોજન (ચણાની દાળ, ચણાના લોટની પૂરી, પીળા ભાત, કેળાં-લાડુ); કથા-આરતી; કેળ પર પીળું વસ્ત્ર-સૂતર.

📿 કેવી રીતે જ્ઞાનકોશ (γ) બનાવવું-વિગતવાર પદ્ધતિઓ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

પીળું જ પીળું — ચણાની દાળ, ગોળ, કેળાં, હળદર, પીળાં ફૂલ-વસ્ત્ર; કેળની પૂજાની અલગ યાદી.

• બૃહસ્પતિ દેવ/ભગવાન વિષ્ણુનું ચિત્ર, પીળું કપડું, બાજઠ, કળશ (જળ), પીળાં વસ્ત્ર (વ્રત રાખનારનાં)
• ચણાની દાળ (પલાળેલી/બાફેલી), ગોળ, કેળાં (5/11), ચણાના લોટના લાડુ/પીળી મીઠાઈ (કેસરિયા પેંડા), કેરી-પપૈયું (ઋતુ પ્રમાણે)
• હળદર, કેસર, પીળું ચંદન, હળદરથી રંગેલા અક્ષત, કાચું સૂતર/નાડાછડી, પીળાં ફૂલ (ગલગોટા, ચંપો, પીળું ગુલાબ), હાર
• ઘીનો દીવો, ધૂપ-અગરબત્તી, કપૂર, આરતીની થાળી, ઘંટડી; બૃહસ્પતિ-કથા અને આરતીની ચોપડી
• કેળની પૂજા: કળશનું જળ, હળદર, ચણાની દાળ, ગોળ, પીળું ફૂલ, નાડાછડી, દીવો; કૂંડાની કેળ (ન હોય તો મંદિરની)
• દાન: ચણાની દાળ, હળદર, ગોળ, કેળાં, પીળું વસ્ત્ર, પિત્તળનું વાસણ, કેસર, ચોપડી-કલમ; પોખરાજ (ફક્ત કુંડળી-તપાસ પછી)
• ઉદ્યાપન: 16 કેળાં, 16 લાડુ, પીળું વસ્ત્ર, ચણાની દાળ-ગોળ; 3/5/7 બ્રાહ્મણ/કન્યાઓ માટે પીળું ભોજન, દક્ષિણા

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

બૃહસ્પતિવાર વ્રત-કથા: એક રાજા દાની અને ધર્માત્મા હતો — દર ગુરુવારે વ્રત રાખતો, દાન કરતો; પણ રાણીને દાનથી ચીડ હતી — «રાજા બધું લૂંટાવી દેશે». એક ગુરુવારે રાજા શિકારે ગયો, બૃહસ્પતિ દેવ સાધુ-રૂપે રાણી પાસે ભિક્ષા માગવા આવ્યા; રાણી બોલી — «મને દાન-પુણ્યથી નફરત છે, કોઈ એવો ઉપાય બતાવો જેથી આ ધન નાશ પામે.» સાધુએ સમજાવ્યું — «સંતાન, ધન, સુખ — બધું દાન-પુણ્યથી મળે છે», પણ રાણી ન માની. ત્યારે સાધુ બોલ્યા — «ગુરુવારે ઘર લીંપવું, વાળ ધોવા, પીળાં વસ્ત્ર ન પહેરવાં, ચણાની દાળ ન ખાવી — સાત ગુરુવાર આમ કરો, ધન નાશ પામશે.»

📖 ભગવાન શિવ (ભગવાન ભગવાન) ની આખી વ્રત કથા વાંચોઃ

ચણાની દાળ-ગોળ, કેળાં, ચણાના લોટના લાડુ; એક ટાણું પીળું ભોજન

બૃહસ્પતિને પીળું પ્રિય — ભોગમાં પલાળેલી/બાફેલી ચણાની દાળ, ગોળ, કેળાં, ચણાના લોટના લાડુ અથવા કેસરિયા પેંડા. વ્રતનું ભોજન એક ટાણું પીળું: ચણાની દાળ, ચણાના લોટની પૂરી/રોટલી, હળદર-કેસરવાળા ભાત, કેળાં-કેરી-પપૈયું; ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વગર (ગોળથી ગળ્યું), ઘણાંમાં સિંધવ મીઠું; લસણ-ડુંગળી-માંસ નહીં.

• ભોગ: પલાળેલી ચણાની દાળ + ગોળ (અથવા બાફેલી દાળમાં ગોળ-ઘી), કેળાં, ચણાના લોટના લાડુ, કેસરિયા પેંડા/બુંદી, પીળી બરફી, પંચમેવો; કેળને ચણાની દાળ-ગોળ
• વ્રતની થાળી: ચણાની દાળ (ડુંગળી-લસણ વગર, હળદરવાળી), ચણાના લોટની પૂરી/મિસ્સી રોટી, પીળા ભાત (હળદર/કેસર), બટાકા-હળદરનું શાક (કેટલાંક ઘરોમાં), કઢી (દહીં વગરની — કેટલાંક ઘરોમાં નહીં), કેસરિયા ખીર
• ફળાહાર: કેળાં, કેરી, પપૈયું, ચીકુ, કેસરવાળું દૂધ, ચણાના લોટના લાડુ; મીઠા વગર/સિંધવ — ઘરની રીત
• ઉદ્યાપનનું ભોજન (3/5/7 બ્રાહ્મણ/કન્યાઓ): ચણાની દાળ, ચણાના લોટની પૂરી, પીળા ભાત, કેળાં, લાડુ, કેસરિયા ખીર
• વર્જિત: વાળ ધોવા/કપાવવા, ઘર લીંપવું-પોતાં કરવાં (કથાનો નિયમ), ખીચડી/કેળાં ખાવાં (ફક્ત પૂજાનો ભોગ — કેટલાંક ઘરોમાં), માંસ-દારૂ-લસણ-ડુંગળી

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

ઉત્તર-મધ્ય ભારતનું ઘર-ઘરનું વ્રત — કેળ-પૂજા, પીળું ભોજન, વાળ ન ધોવા લગભગ બધે; દક્ષિણ-મહારાષ્ટ્રમાં ગુરુવાર સાંઈ/દત્તનો.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

આ પણ વાંચો: સોમવાર વ્રત · શુક્રવાર વ્રત (સંતોષી માતા) · શનિવાર વ્રત · એકાદશી વ્રત (વિષ્ણુ) · ગુરુ પૂર્ણિમા

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા (બૃહસ્પતિ-કથા) પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર અને વિસ્તારની રીત સર્વોપરી છે. ગુરુ-દોષ/રત્ન જ્યોતિષ-માન્યતા છે — કુંડળી-તપાસ અને પંડિતની સલાહ વગર રત્ન ન પહેરો; તબિયત સારી ન હોય તો વ્રત ન રાખો.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર