💛 गुरुवार (गुरुवार) जलद 2026

पुढील गुरुवार — बृहस्पति देव व भगवान विष्णु चा वार: 16 गुरुवार चा व्रत, पीले वस्त्र-पीला भोजन, केले चे पेड़ ची पूजा, चने ची दाल-गुड़; विवाह, संतान, विद्या, गुरु-दोष व धन चे साठी; केला-पूजा आणि बाल न धोने ची रीत रिकामे।

गुरुवार देवगुरु **बृहस्पति** आणि भगवान विष्णु चा वार आहे। स्त्रियों मध्ये हे व्रत विवाह मध्ये विलंब, चांगले वर, संतान-सुख, पति ची उन्नति आणि घर मध्ये गुरु-कृपा (विद्या-विवेक-धन) चे साठी रखा जातो आहे — 16 गुरुवार (काही घर 7 किंवा 21), पीले वस्त्र, पीले फूल, चने ची दाल आणि गुड़ चा भोग, केले चे पेड़ ची जड़ मध्ये जल-हल्दी आणि बृहस्पति-कथा। किंवा दिवस बाल न धोने, न कटवाने, पीला च खाने आणि नमक-रहित/एक वेळ भोजन ची लोक-रीत आहे।

पत्रिका मध्ये गुरु कमकुवत असो (विवाह-बाधा, संतान-विलंब, शिक्षण मध्ये रुकावट) तर ज्योतिष मध्ये गुरुवार-व्रत, पीले दान, «ॐ बृं बृहस्पतये नमः» आणि केला-पूजन उपाय माने जातात आहेत। ऊपर आने वाले गुरुवार (माह-पक्ष सहित); रिकामे पूरी विधि, सामग्री, कथा, भोग, रीत आणि सवाल।

महत्त्व — हे व्रत चा

बृहस्पति: देवताओं चे गुरु, ज्ञान-धर्म-न्याय-संतान-विवाह-धन चे कारक, पीला रंग, स्वर्ण, चना, हल्दी, केसर इनके प्रिय; ज्योतिष मध्ये गुरु शुभ असो तर शिक्षा-विवाह-संतान-मान सहज, निर्बल/पीडित असो तर याच मध्ये अडथळा — गुरुवार-व्रत, पीली वस्तुएँ, गुरु-मंत्र, केले ची पूजा व ब्राह्मण/गुरु-सेवा शांति-उपाय।

विष्णु-वार: गुरुवार भगवान विष्णु (नारायण) चा दिवस — पीले वस्त्र, पीतांबर, केसर-हल्दी चा तिलक, «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय»; दक्षिण भारत व महाराष्ट्र मध्ये गुरुवार साईं-बाबा व दत्तात्रेय चा देखील वार।

केला: बृहस्पति चा वृक्ष (विष्णु-प्रिय) — केले चे पेड़ मध्ये जल-हल्दी-चने ची दाल चढ़ाकर त्याची परिक्रमा; घर मध्ये केले चा पेड़ न असो तर मंदिर/पड़ोस चा; गमले मध्ये लगाने चा चलन बढ़ा आहे।

कन्याओं चा व्रत: विवाह-विलंब मध्ये 16 गुरुवार चा हे व्रत उत्तर भारत मध्ये सर्वात प्रचलित उपाय — पीले वस्त्र मध्ये पूजा, बृहस्पति-कथा, चने ची दाल-गुड़ चा प्रसाद, बाल न धोना — मान्यता आहे की गुरु-कृपा पासून योग्य वर मिळतो आहे।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

बृहस्पतिवार व्रत ची घरेलू विधि — शुक्ल पक्ष चे आधी गुरुवार पासून आरंभ, 16 (किंवा 7/21) गुरुवार, अंत मध्ये उद्यापन; पूजा सुबह, नंतर केले चे पेड़ वर।

1. सुबह: स्नान (बाल न धोएँ — व्रत-दिन), पीले वस्त्र; पूजा-स्थान वर पीला कपड़ा, बृहस्पति देव/विष्णु चा चित्र (पीले फूल-हल्दी पासून सजाकर); कलश मध्ये जल।
2. संकल्प: «मैं (नाव) 16 गुरुवार बृहस्पति देव चा व्रत (कामना: विवाह/संतान/विद्या/धन) साठी रखूँगी; एक वेळ पीला भोजन, बाल नाही धोऊँगी» — जल छोड़ें।
3. पूजन: हल्दी-केसर चा तिलक, पीले फूल (गेंदा/चंपा/पीला गुलाब), पीला चंदन, अक्षत (हल्दी-रँगे), पीला वस्त्र; भोग — भीगी/उबली चने ची दाल, गुड़, केला, बेसन-लड्डू/पीली मिठाई; घी चा दीपक, धूप; «ॐ बृं बृहस्पतये नमः» 108 बार किंवा «ॐ ग्रां ग्रीं ग्रौं सः गुरवे नमः»; विष्णु-सहस्रनाम/«ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» (असो सके तर)।
4. केले चे पेड़ ची पूजा: जड़ मध्ये जल (कलश चा), हल्दी, चने ची दाल, गुड़, पीला फूल, कच्चा सूत (मौली) लपेटना, घी चा दीपक; 3/7 परिक्रमा, बृहस्पति देव पासून प्रार्थना; केले चा पेड़ घर मध्ये न असो तर मंदिर चा, किंवा गमले चा — किंवा केवळ केले चे फळ ची पूजा।
5. कथा: बृहस्पतिवार व्रत-कथा (रिकामे — राजा आणि रानी/साहूकार ची कथा) पढ़ें-सुनें; कथा चे नंतर आरती «ॐ जय बृहस्पति देवा…» व विष्णु-आरती; प्रसाद (चना-दाल-गुड़-केला) बाँटें।
6. व्रत-भोजन: एक वेळ — पीला भोजन: चने ची दाल, बेसन ची रोटी/पूड़ी, पीले चावल (हल्दी/केसर), बेसन-लड्डू, केला, आम-पपीता; कई घर नमक-रहित, कई सेंधा नमक; फलाहार देखील चलता आहे (केला मुख्य)।
7. दान: पीली वस्तुएँ — चने ची दाल, हल्दी, गुड़, केला, पीला वस्त्र, पीतल, पुस्तक-कलम (विद्यार्थियों ला), केसर; ब्राह्मण/गुरु/शिक्षक ला भोजन-दक्षिणा।
8. उद्यापन (16वा गुरुवार): वही पूजा; 16 केले, 16 लड्डू, पीला वस्त्र, चने ची दाल-गुड़ ब्राह्मण/ज़रूरतमंद ला; 3/5/7 कन्याओं किंवा ब्राह्मणों ला पीला भोजन (चना-दाल, बेसन-पूड़ी, पीले चावल, केला-लड्डू); कथा-आरती; केले चे पेड़ वर पीला वस्त्र-सूत।

पूजा-सामग्री ची सूची

पीला च पीला — चने ची दाल, गुड़, केला, हल्दी, पीले फूल-वस्त्र; केले चे पेड़ ची पूजा ची वेगळा सूची।

• बृहस्पति देव/भगवान विष्णु चा चित्र, पीला कपड़ा, चौकी, कलश (जल), पीले वस्त्र (व्रत रखने वाले चे)
• चने ची दाल (भीगी/उबली), गुड़, केला (5/11), बेसन-लड्डू/पीली मिठाई (केसर-पेड़ा), आम-पपीता (ऋतू पासून)
• हळद, केशर, पिवळे चंदन, हळदीने रंगवलेले अखंड, कच्चा कापूस/माऊली, पिवळी फुले (झेंडू, चंपा, पिवळा गुलाब), जपमाळ
• घी चा दीपक, धूप-अगरबत्ती, कपूर, आरती-थाली, घंटी; बृहस्पति-कथा व आरती ची पुस्तक
• केले चे पेड़ ची पूजा: कलश-जल, हल्दी, चना-दाल, गुड़, पीला फूल, मौली, दीपक; गमले चा केला (न असो तर मंदिर)
• दान: चने ची दाल, हल्दी, गुड़, केला, पीला वस्त्र, पीतल चा बर्तन, केसर, पुस्तक-कलम; पुष्कराज (केवळ कुंडली-जाँच पासून)
• उद्यापन: 16 केले, 16 लड्डू, पीला वस्त्र, चना-दाल-गुड़; 3/5/7 ब्राह्मण/कन्याओं चा पीला भोजन, दक्षिणा

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

बृहस्पतिवार व्रत-कथा: एक राजा दानी-धर्मात्मा था — प्रत्येक गुरुवार व्रत रखता, दान करतो; वर रानी ला दान पासून चिढ़ थी — «राजा सर्व लुटा देंगे»। एक गुरुवार राजा शिकार गेला, बृहस्पति देव साधु-रूप मध्ये रानी पासून भिक्षा माँगने आए; रानी बोली — «मुझे दान-पुण्य पासून घृणा आहे, कोणता उपाय बताइए जिससे हे धन नष्ट असो जाए।» साधु ने समझाया — «संतान, धन, सुख — सर्व दान-पुण्य पासून मिळतो आहे», वर रानी न मानी। तब साधु बोले — «गुरुवार ला घर लीपना, बाल धोना, पीला वस्त्र न पहनना, चने ची दाल न खाना — सात गुरुवार ऐसा करो, धन नष्ट असो जाएगा।»

रानी ने वही किया — तीसरे गुरुवार पर्यंत राज-लक्ष्मी चली गेली; राजा-रानी दरिद्र झालेले, अन्न ला तरसे; राजा परदेस मध्ये लकड़ी काटकर पेट भरने लगा। दासी चे कहने वर रानी ने पड़ोस पासून चने ची दाल माँगी, बृहस्पति-कथा सुनी, वर विधि मध्ये नंतर भूल हुई। अंत मध्ये साधु-रूप मध्ये बृहस्पति देव नंतर आए; रानी ने क्षमा माँगी, विधिवत गुरुवार-व्रत आरंभ किया — पीले वस्त्र, चने ची दाल-गुड़, केले ची पूजा, कथा, दान। परदेस मध्ये राजा ला देखील स्वप्न पासून व्रत ची प्रेरणा हुई; उसने व्रत किया — लकड़ी बेचते वेळ एक दिवस त्याला भरा झाला ख़ज़ाना मिला, राज्य लौटा, रानी ने दान-धर्म चा व्रत अपनाया आणि घर मध्ये बृहस्पति-कृपा स्थायी हुई। सीख — गुरुवार व्रत, पीला दान आणि बाल न धोना/घर न लीपना चा नियम याच कथा पासून आहे; दान-धर्म पासून च लक्ष्मी टिकती आहे।

दूसरी कथा (साहूकार-पुत्र): एक साहूकार चा पुत्र गुरुवार-व्रत छोड़ने पासून विपत्ती मध्ये पड़ा, पत्नी ने 16 गुरुवार व्रत करून केले ची पूजा ची — पति जेल पासून छूटा, व्यापार लौटा। इसे देखील घरों मध्ये सुनाया जातो आहे।

चने ची दाल-गुड़, केला, बेसन-लड्डू; एक वेळ पीला भोजन

बृहस्पति ला पीला प्रिय — भोग मध्ये भीगी/उबली चने ची दाल, गुड़, केला, बेसन-लड्डू किंवा केसर-पेड़ा। व्रत-भोजन एक वेळ पीला: चने ची दाल, बेसन-पूड़ी/रोटी, हल्दी-केसर चे चावल, केला-आम-पपीता; कई घर नमक-रहित (गुड़-मीठा), कई सेंधा नमक; लहसुन-प्याज़-माँस नाही।

• भोग: भीगी चने ची दाल + गुड़ (किंवा उबली दाल मध्ये गुड़-घी), केला, बेसन-लड्डू, केसर-पेड़ा/बूँदी, पीली बर्फ़ी, पंचमेवा; केले चे पेड़ ला चना-दाल-गुड़
• व्रत-थाली: चने ची दाल (शिवाय प्याज़-लहसुन, हल्दी), बेसन ची पूड़ी/मिस्सी रोटी, पीले चावल (हल्दी/केसर), आलू-हल्दी सब्ज़ी (काही), कढ़ी (शिवाय दही — काही घर नाही), खीर-केसर
• फलाहार: केला, आम, पपीता, चीकू, दूध-केसर, बेसन-लड्डू; शिवाय नमक/सेंधा — घर ची रीत
• उद्यान-अन्न (3/5/7 ब्राह्मण/मुली): चणा-डाळ, बेसन-पुरी, पिवळा तांदूळ, केळी, लाडू, केशर-खीर.
• वर्जित: बाल धोना/कटवाना, घर लीपना-पोंछना (कथा-नियम), खिचड़ी/केला खाना (केवळ पूजा-भोग — काही घर), माँस-मद्य-लहसुन-प्याज़

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तर-मध्य भारत चा घर-घर चा व्रत — केला-पूजा, पीला भोजन, बाल न धोना सुमारे सर्व जगह; दक्षिण-महाराष्ट्र मध्ये गुरुवार साईं/दत्त चा।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: सोमवार जलद · शुक्रवार व्रत (संतोषी आई) · शनिवार जलद · एकादशी व्रत (विष्णू) · गुरु पूर्णिमा

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता (बृहस्पति-कथा) वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब व इलाक़े ची रीत सर्वोपरि आहे। गुरु-दोष/रत्न ज्योतिष-मान्यता आहे — कुंडली-जाँच व पंडित-सलाह चे शिवाय रत्न न पहनें; आरोग्य-स्थिती मध्ये व्रत न ठेवा।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका