💛 बृहस्पतिवार (गुरुवार) व्रत 2026

पुढचा गुरुवार — बृहस्पतिदेव व भगवान विष्णूंचा वार: 16 गुरुवारांचे व्रत, पिवळे वस्त्र-पिवळे भोजन, केळीच्या झाडाची पूजा, हरभरा डाळ-गूळ; विवाह, संतती, विद्या, गुरुदोष व धनासाठी; केळी-पूजा आणि केस न धुण्याची रीत खाली.

गुरुवार हा देवगुरू **बृहस्पती** आणि भगवान विष्णूंचा वार आहे. स्त्रियांमध्ये हे व्रत विवाहाला होणारा उशीर, चांगला वर, संततिसुख, पतीची प्रगती आणि घरात गुरुकृपा (विद्या-विवेक-धन) यांसाठी केले जाते — 16 गुरुवार (काही घरांत 7 किंवा 21), पिवळे वस्त्र, पिवळी फुले, हरभरा डाळ आणि गुळाचा नैवेद्य, केळीच्या झाडाच्या मुळाशी पाणी-हळद आणि बृहस्पती-कथा. या दिवशी केस न धुणे, न कापणे, पिवळेच खाणे आणि मीठविरहित/एकभुक्त भोजन अशी लोकरीत आहे.

कुंडलीत गुरू कमजोर असेल (विवाहात अडथळा, संततीला उशीर, शिक्षणात अडचण) तर ज्योतिषात गुरुवारचे व्रत, पिवळ्या वस्तूंचे दान, «ॐ बृं बृहस्पतये नमः» आणि केळी-पूजन हे उपाय मानले जातात. वर येणारे गुरुवार (महिना-पक्षासह); खाली संपूर्ण विधी, साहित्य, कथा, नैवेद्य, रीत आणि प्रश्नोत्तरे.

महत्त्व — हे व्रत चा

बृहस्पती: देवांचे गुरू, ज्ञान-धर्म-न्याय-संतती-विवाह-धन यांचे कारक; पिवळा रंग, सोने, हरभरा, हळद, केशर त्यांना प्रिय; ज्योतिषात गुरू शुभ असेल तर शिक्षण-विवाह-संतती-मान सहज, निर्बल/पीडित असेल तर याच गोष्टींत अडथळा — गुरुवारचे व्रत, पिवळ्या वस्तू, गुरु-मंत्र, केळीची पूजा व ब्राह्मण/गुरुसेवा हे शांतीचे उपाय.

विष्णूचा वार: गुरुवार हा भगवान विष्णूंचा (नारायणाचा) दिवस — पिवळे वस्त्र, पीतांबर, केशर-हळदीचा टिळा, «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय»; दक्षिण भारत व महाराष्ट्रात गुरुवार हा साईबाबा व दत्तात्रेयांचाही वार.

केळ: बृहस्पतीचे झाड (विष्णुप्रिय) — केळीच्या झाडाला पाणी-हळद-हरभरा डाळ वाहून त्याची प्रदक्षिणा; घरात केळ नसेल तर मंदिरातील/शेजारची; कुंडीत केळ लावण्याची पद्धत वाढली आहे.

कुमारिकांचे व्रत: विवाहाला उशीर होत असल्यास 16 गुरुवारांचे हे व्रत उत्तर भारतातील सर्वात प्रचलित उपाय — पिवळ्या वस्त्रात पूजा, बृहस्पती-कथा, हरभरा डाळ-गुळाचा प्रसाद, केस न धुणे — गुरुकृपेने योग्य वर मिळतो अशी श्रद्धा.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

बृहस्पतिवार व्रताची घरगुती विधी — शुद्ध पक्षातील पहिल्या गुरुवारपासून सुरुवात, 16 (किंवा 7/21) गुरुवार, शेवटी उद्यापन; पूजा सकाळी, मग केळीच्या झाडाची.

1. सकाळी: स्नान (केस धुऊ नयेत — व्रताचा दिवस), पिवळे वस्त्र; पूजास्थानी पिवळे कापड, बृहस्पतिदेव/विष्णूंचे चित्र (पिवळी फुले-हळदीने सजवून); कलशात पाणी.
2. संकल्प: «मी (नाव) 16 गुरुवार बृहस्पतिदेवांचे व्रत (कामना: विवाह/संतती/विद्या/धन) हेतू करीन; एकभुक्त पिवळे भोजन, केस धुणार नाही» — पाणी सोडावे.
3. पूजन: हळद-केशराचा टिळा, पिवळी फुले (झेंडू/चाफा/पिवळा गुलाब), पिवळे चंदन, अक्षता (हळदीने रंगवलेल्या), पिवळे वस्त्र; नैवेद्य — भिजवलेली/उकडलेली हरभरा डाळ, गूळ, केळे, बेसन-लाडू/पिवळी मिठाई; तुपाचा दिवा, धूप; «ॐ बृं बृहस्पतये नमः» 108 वेळा किंवा «ॐ ग्रां ग्रीं ग्रौं सः गुरवे नमः»; विष्णुसहस्रनाम/«ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» (शक्य असल्यास).
4. केळीच्या झाडाची पूजा: मुळाशी पाणी (कलशातील), हळद, हरभरा डाळ, गूळ, पिवळे फूल, कच्चे सूत (नाडापुडी) गुंडाळणे, तुपाचा दिवा; 3/7 प्रदक्षिणा, बृहस्पतिदेवांना प्रार्थना; घरात केळ नसेल तर मंदिरातील, किंवा कुंडीतील — किंवा फक्त केळ्याच्या फळाची पूजा.
5. कथा: बृहस्पतिवार व्रतकथा (खाली — राजा आणि राणी/सावकाराची कथा) वाचावी-ऐकावी; कथेनंतर आरती «ॐ जय बृहस्पति देवा…» व विष्णूची आरती; प्रसाद (हरभरा डाळ-गूळ-केळे) वाटावा.
6. व्रताचे भोजन: एकभुक्त — पिवळे भोजन: हरभरा डाळ, बेसनाची भाकरी/पुरी, पिवळा भात (हळद/केशर), बेसन-लाडू, केळे, आंबा-पपई; अनेक घरांत मीठविरहित, काही घरांत सैंधव मीठ; फलाहारही चालतो (केळे मुख्य).
7. दान: पिवळ्या वस्तू — हरभरा डाळ, हळद, गूळ, केळी, पिवळे वस्त्र, पितळ, पुस्तक-पेन (विद्यार्थ्यांना), केशर; ब्राह्मण/गुरू/शिक्षकांना भोजन-दक्षिणा.
8. उद्यापन (16वा गुरुवार): तीच पूजा; 16 केळी, 16 लाडू, पिवळे वस्त्र, हरभरा डाळ-गूळ ब्राह्मण/गरजूंना; 3/5/7 कुमारिका किंवा ब्राह्मणांना पिवळे भोजन (हरभरा डाळ, बेसनाच्या पुऱ्या, पिवळा भात, केळी-लाडू); कथा-आरती; केळीच्या झाडाला पिवळे वस्त्र-सूत.

पूजा-सामग्री ची सूची

पिवळेच पिवळे — हरभरा डाळ, गूळ, केळी, हळद, पिवळी फुले-वस्त्र; केळीच्या झाडाच्या पूजेची वेगळी यादी.

• बृहस्पतिदेव/भगवान विष्णूंचे चित्र, पिवळे कापड, चौरंग, कलश (पाणी), पिवळे वस्त्र (व्रत करणाऱ्यासाठी)
• हरभरा डाळ (भिजवलेली/उकडलेली), गूळ, केळी (5/11), बेसन-लाडू/पिवळी मिठाई (केशर-पेढा), आंबा-पपई (ऋतुमानानुसार)
• हळद, केशर, पिवळे चंदन, हळदीने रंगवलेल्या अक्षता, कच्चे सूत/नाडापुडी, पिवळी फुले (झेंडू, चाफा, पिवळा गुलाब), हार
• तुपाचा दिवा, धूप-उदबत्ती, कापूर, आरतीचे ताट, घंटा; बृहस्पती-कथा व आरतीचे पुस्तक
• केळीच्या झाडाची पूजा: कलशातील पाणी, हळद, हरभरा डाळ, गूळ, पिवळे फूल, नाडापुडी, दिवा; कुंडीतील केळ (नसेल तर मंदिरातील)
• दान: हरभरा डाळ, हळद, गूळ, केळी, पिवळे वस्त्र, पितळेचे भांडे, केशर, पुस्तक-पेन; पुष्कराज (फक्त कुंडली-तपासणीनंतर)
• उद्यापन: 16 केळी, 16 लाडू, पिवळे वस्त्र, हरभरा डाळ-गूळ; 3/5/7 ब्राह्मण/कुमारिकांचे पिवळे भोजन, दक्षिणा

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

बृहस्पतिवार व्रतकथा: एक राजा दानशूर व धर्मात्मा होता — दर गुरुवारी व्रत करी, दान करी; पण राणीला दानाचा राग येई — «राजा सगळे लुटवून टाकतील». एका गुरुवारी राजा शिकारीला गेला, तेव्हा बृहस्पतिदेव साधूच्या रूपात राणीकडे भिक्षा मागायला आले; राणी म्हणाली — «मला दान-पुण्याचा तिटकारा आहे, असा काही उपाय सांगा ज्याने हे धन नष्ट होईल.» साधूने समजावले — «संतती, धन, सुख — सगळे दान-पुण्यानेच मिळते», पण राणीने ऐकले नाही. तेव्हा साधू म्हणाले — «गुरुवारी घर सारवणे, केस धुणे, पिवळे वस्त्र न घालणे, हरभरा डाळ न खाणे — सात गुरुवार असे कर, धन नष्ट होईल.»

राणीने तसेच केले — तिसऱ्या गुरुवारपर्यंतच राजलक्ष्मी निघून गेली; राजा-राणी दरिद्री झाले, अन्नासाठी तरसले; राजा परदेशात लाकडे तोडून पोट भरू लागला. दासीच्या सांगण्यावरून राणीने शेजारून हरभरा डाळ मागून आणली, बृहस्पती-कथा ऐकली, पण विधीत पुन्हा चूक झाली. शेवटी साधूच्या रूपात बृहस्पतिदेव पुन्हा आले; राणीने क्षमा मागितली, विधिपूर्वक गुरुवारचे व्रत सुरू केले — पिवळे वस्त्र, हरभरा डाळ-गूळ, केळीची पूजा, कथा, दान. परदेशात राजालाही स्वप्नातून व्रताची प्रेरणा मिळाली; त्याने व्रत केले — लाकडे विकताना एके दिवशी त्याला भरलेला खजिना सापडला, राज्य परत मिळाले, राणीने दान-धर्माचे व्रत अंगीकारले आणि घरात बृहस्पतीची कृपा कायम राहिली. बोध — गुरुवारचे व्रत, पिवळ्या वस्तूंचे दान आणि केस न धुणे/घर न सारवणे हा नियम याच कथेतून आला आहे; दान-धर्मानेच लक्ष्मी टिकते.

दुसरी कथा (सावकाराचा मुलगा): एका सावकाराचा मुलगा गुरुवारचे व्रत सोडल्यामुळे संकटात सापडला, त्याच्या पत्नीने 16 गुरुवार व्रत करून केळीची पूजा केली — पती तुरुंगातून सुटला, व्यापार परत आला. हीही कथा घरोघरी सांगितली जाते.

हरभरा डाळ-गूळ, केळी, बेसन-लाडू; एकभुक्त पिवळे भोजन

बृहस्पतीला पिवळा रंग प्रिय — नैवेद्यात भिजवलेली/उकडलेली हरभरा डाळ, गूळ, केळे, बेसन-लाडू किंवा केशर-पेढा. व्रताचे भोजन एकभुक्त व पिवळे: हरभरा डाळ, बेसनाची पुरी/भाकरी, हळद-केशराचा भात, केळी-आंबा-पपई; अनेक घरांत मीठविरहित (गुळाचे गोड), काही घरांत सैंधव मीठ; लसूण-कांदा-मांस नाही.

• नैवेद्य: भिजवलेली हरभरा डाळ + गूळ (किंवा उकडलेल्या डाळीत गूळ-तूप), केळे, बेसन-लाडू, केशर-पेढा/बुंदी, पिवळी बर्फी, सुकामेवा; केळीच्या झाडाला हरभरा डाळ-गूळ
• व्रताचे ताट: हरभरा डाळ (कांदा-लसूण न घालता, हळद घालून), बेसनाची पुरी/मिस्सी रोटी, पिवळा भात (हळद/केशर), बटाटा-हळदीची भाजी (काही घरांत), कढी (दह्याशिवाय — काही घरांत करत नाहीत), केशराची खीर
• फलाहार: केळी, आंबा, पपई, चिकू, केशराचे दूध, बेसन-लाडू; मीठविरहित/सैंधव — घरच्या रीतीनुसार
• उद्यापनाचे भोजन (3/5/7 ब्राह्मण/कुमारिका): हरभरा डाळ, बेसनाच्या पुऱ्या, पिवळा भात, केळी, लाडू, केशराची खीर
• वर्ज्य: केस धुणे/कापणे, घर सारवणे-पुसणे (कथेतील नियम), खिचडी/केळे खाणे (फक्त पूजेचा नैवेद्य — काही घरांत), मांस-मद्य-लसूण-कांदा

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तर-मध्य भारतातील घरोघरीचे व्रत — केळी-पूजा, पिवळे भोजन, केस न धुणे जवळजवळ सर्वत्र; दक्षिणेत व महाराष्ट्रात गुरुवार साई/दत्ताचा.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

हे देखील पढ़ें: सोमवार जलद · शुक्रवार व्रत (संतोषी आई) · शनिवार जलद · एकादशी व्रत (विष्णू) · गुरु पूर्णिमा

⚠️ हे वर्णन पारंपरिक विधी व लोकमान्यतेवर (बृहस्पती-कथा) आधारित आहे; आपल्या कुळाची-घराण्याची व प्रदेशाची रीत सर्वोपरी आहे. गुरुदोष/रत्न च ज्योतिषीय मान्यता आहे — कुंडली-तपासणी व गुरुजींच्या सल्ल्याशिवाय रत्न घालू नये; आरोग्याची अडचण असल्यास उपवास करू नये.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका