🌙 मासिक शिवरात्री 2026

पुढची मासिक शिवरात्री कधी आहे — दर महिन्याच्या वद्य चतुर्दशीच्या रात्री (निशीथकाळी) शिवपूजा, चार प्रहरांचा अभिषेक, रात्रीचे जागरण; माघ वद्य चतुर्दशीची (पूर्णिमांत गणनेत फाल्गुन) महाशिवरात्री हे तिचे महारूप; कुमारिका व सुवासिनींचे व्रत; वर निशीथकाळ व येणाऱ्या तिथी.

मासिक शिवरात्री प्रत्येक चांद्रमासातील वद्य चतुर्दशीला असते — अमावास्येच्या एक दिवस आधी, जेव्हा चंद्र जवळजवळ दिसेनासा होतो; ही तिथी निशीथकाळी (मध्यरात्री) असावी — त्याच रात्री शिवरात्री. पूजा रात्री — निशीथकाळी (वर वेळ) व चार प्रहरांत अभिषेक; उपवास सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत, पारणे चतुर्दशी संपल्यावर.

माघ वद्य चतुर्दशीची (पूर्णिमांत गणनेत फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी) **महाशिवरात्री** हे तिचे वार्षिक महारूप आहे (स्वतंत्र पान); आषाढ वद्य चतुर्दशीची (पूर्णिमांत गणनेत श्रावण कृष्ण चतुर्दशी) श्रावणी मासिक शिवरात्री ही दुसरी मोठी. शास्त्रकथा अशी की शिवरात्रीच्या रात्री शिव लिंगरूपात प्रकट झाले/शिव-पार्वतीचा विवाह झाला — म्हणून कुमारिका मनासारख्या वरासाठी व सुवासिनी सौभाग्यासाठी हे व्रत करतात. वर पुढच्या मासिक शिवरात्रीची तिथी, निशीथ-प्रदोषाची वेळ (दिल्ली) व येणाऱ्या 12 तिथी महिन्याच्या नावासह; खाली विधी, चार प्रहरांची पूजा, साहित्य, कथा, भोजन व प्रदेशवार रीत.

महत्त्व — हे व्रत चा

शिव पुराण/स्कंद पुराण: वद्य चतुर्दशीची रात्र शिवाला प्रिय — याच रात्री अग्निस्तंभ (लिंगोद्भव) प्रकट झाला, ज्याचे माप ब्रह्मा-विष्णूंनाही घेता आले नाही; या रात्रीचे जागरण-अभिषेक वर्षभराची पापे हरतात; मासिक शिवरात्रीचे व्रत 12/14 वर्षे सलग केल्याने विवाह-संतती-मोक्ष (लोकमान्यता); चतुर्दशी निशीथ-व्यापिनी — ज्या रात्रीच्या मध्यावर चतुर्दशी असेल तोच व्रताचा दिवस (वरची यादी याच नियमाने — कधी त्रयोदशीच्या संध्याकाळपासून सुरुवात).

चार प्रहरांची पूजा: पहिला प्रहर (संध्याकाळ — दुधाने अभिषेक), दुसरा (रात्र — दही), तिसरा (मध्यरात्र — तूप), चौथा (पहाट — मध/साखर); प्रत्येक प्रहरात «ॐ नमः शिवाय», बेलपत्र, आरती; गृहस्थांनी किमान निशीथकाळी (मध्यरात्र ± 24 मिनिटे — वर) एकदा तरी पूजा करावी.

महाशिवरात्री व श्रावणी शिवरात्रीला (पूर्णिमांत गणनेत) कावडियांचा जलाभिषेक; मासिक शिवरात्रीला शिवालयात रात्रीची आरती; कुंडलीत चंद्रदोष/मंगळ/शनि-पीडा, विवाहाला उशीर यांवर मासिक शिवरात्रीचे व्रत हा लोकप्रसिद्ध उपाय; प्रदोष (त्रयोदशी) + शिवरात्री (चतुर्दशी) हे सलग दोन दिवस शिवाचे — «प्रदोष-शिवरात्री युग्म».

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

ही मासिक शिवरात्रीची घरगुती विधी आहे — दिवसभर उपवास, रात्री निशीथकाळी शिवपूजा (शक्य तर चार प्रहर), जागरण, दुसऱ्या दिवशी सकाळी पारणे.

1. सकाळी: स्नान, शिवस्मरण, संकल्प — «मासिक शिवरात्री व्रत, (कामना) हेतू, रात्रीची पूजा व जागरण, उद्या सूर्योदयानंतर पारणे»; दिवसा फलाहार/निर्जळी (शक्तीनुसार); शिवालयात दर्शन, पाणी-बेलपत्र.
2. संध्याकाळी (प्रदोष — वर वेळ): पूजास्थानी शिवलिंग (पार्थिव — मातीचे बनवूनही) किंवा शिव-पार्वतीचे चित्र, ईशान्येला; कलश, दिवा; पहिला प्रहर — दुधाने अभिषेक, बेलपत्र, «ॐ नमः शिवाय» 108 वेळा, शिव-चालीसा.
3. रात्री (दुसरा प्रहर): दह्याने अभिषेक, धोतरा-रुई-शमी-भांग, चंदन-भस्म; रुद्राष्टक/शिवतांडव स्तोत्र; शिवरात्रीची कथा (खाली — पारधी/लिंगोद्भव) ऐकणे.
4. निशीथकाळ (वर वेळ — तिसरा प्रहर): तूप/पंचामृताने अभिषेक, गंगाजल, बेलपत्र 108 (शक्य असल्यास — प्रत्येक पानावर «ॐ नमः शिवाय»), जानवे, पांढरी फुले, अत्तर; पार्वतीला सौभाग्य-अलंकार; महामृत्युंजय 108/11; आरती «ॐ जय शिव ओंकारा», कापूर; ही पूजा अनिवार्य — बाकीचे प्रहर शक्तीनुसार.
5. पहाटे (चौथा प्रहर): मध/साखर/उसाच्या रसाने अभिषेक, मग पाणी; शेवटची आरती; जागरण — रात्रभर भजन-कीर्तन/शिवनाम (शक्य नसेल तर निशीथ-पूजेनंतर झोपावे, पहाटे उठून चौथा प्रहर).
6. पारणे: दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर, चतुर्दशी संपल्यावर (अमावास्या लागल्यानंतर — वर तिथी-खिडकी); आधी शिवप्रसाद (फळे-पंचामृत), मग सात्त्विक भोजन; ब्राह्मण/गरिबाला दान.
7. पार्थिव शिवलिंग (अनेक घरांत): ओल्या मातीपासून (नदीची/शुद्ध) अंगठ्याएवढे शिवलिंग बनवून पूजा, दुसऱ्या दिवशी सकाळी पाण्यात विसर्जन — श्रावणी शिवरात्री व महाशिवरात्रीला विशेष.
8. स्त्रियांची रीत: कुमारिका मनासारख्या वरासाठी (पार्वती-पूजा, 108 बेलपत्र), सुवासिनी सौभाग्य-रक्षणासाठी; 12/14 मासिक शिवरात्रींचा संकल्प → महाशिवरात्रीला उद्यापन (शिव-हवन, दांपत्य-भोजन); मासिक धर्मात पूजा नाही — स्मरण-जप; गर्भवतींनी फलाहार, जागरण नाही.

📿 मासिक शिवरात्री कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

चार प्रहरांचे अभिषेक-द्रव्य, बेलपत्र 108, पार्थिवासाठी माती, जागरणासाठी कथेचे पुस्तक — मासिक शिवरात्रीची यादी.

• शिवलिंग (पारद/नर्मदेश्वर/स्फटिक) किंवा पार्थिव (शुद्ध माती) किंवा शिव-पार्वतीचे चित्र, चौरंग, पांढरे कापड, कलश
• चार प्रहरांचा अभिषेक: दूध, दही, तूप, मध, साखर, उसाचा रस, गंगाजल, नारळपाणी, पंचामृत
• बेलपत्र 108 (3 पानांचे, अखंड), धोतऱ्याचे फळ-फूल, रुई (मदार), शमी, भांग, दूर्वा, पांढरी फुले (जाई-कण्हेर), नीलकमळ (शक्य असल्यास)
• चंदन, भस्म, अक्षता, जानवे, नाडापुडी, कुंकू-हळद-रोली, अत्तर (केवडा-चंदन), विडा-सुपारी-लवंग-वेलची
• पार्वती: सौभाग्य-अलंकार (बांगड्या-टिकली-शेंदूर-ओढणी), लाल फुले
• दिवा (तुपाचा — शक्य तर रात्रभर अखंड), धूप, कापूर, आरतीचे ताट, घंटा-डमरू
• नैवेद्य: फळे (बोरे-केळी-सफरचंद — महाशिवरात्रीला बोरे), सुकामेवा, खीर, शिरा, थंडाई/भांग-दूध, खडीसाखर
• कथा/स्तोत्र: शिवरात्रीची कथा, रुद्राष्टक, शिवतांडव, महामृत्युंजय, शिव-चालीसा; रुद्राक्षमाळ; भजने
• फलाहार: फळे, दूध, साबुदाणा, कुट्टूचे पीठ, सैंधव मीठ; पारणे: सात्त्विक भोजन, दानसाहित्य

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

पारध्याची कथा (शिव पुराण): शिकार न मिळाल्याने एक पारधी रात्री बेलाच्या झाडावर बसला, ज्याच्या खाली शिवलिंग होते; जागे राहण्यासाठी व खाली पाहण्यासाठी तो पाने तोडून तोडून खाली टाकत राहिला — नकळत 108 बेलपत्रे शिवलिंगावर पडली; रात्रभर उपाशी-तहानलेला (नकळत उपवास-जागरण); चार वेळा हरणांचे कुटुंब आले, प्रत्येक वेळी दया करून त्याने त्यांना सोडले (चार प्रहर); पहाटे शिव प्रकट झाले — «नकळत केलेल्या शिवरात्री-पूजेने तुझे पाप नष्ट झाले»; पारध्याला मोक्ष, हरणांचे कुटुंब तारे झाले (मृगशीर्ष). बोध — शिवरात्रीच्या रात्री बेलपत्र-जागरण-दया यांचे फळ नकळतही अनंत.

📖 मासिक शिवरात्री ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

फळे-पंचामृत-थंडाई, बोरे, कुट्टू — शिवरात्रीचा फलाहार व पारणे

शिवरात्रीला दिवस-रात्र उपवास — फलाहार (फळे-दूध-साबुदाणा-कुट्टू-सैंधव मीठ) किंवा निर्जळी; शिवाला फळे (बोरे-केळी), सुकामेवा, खीर, थंडाई/भांग-दूध (काही रीतींत), धोतरा-भांग (शिवाला प्रिय, खाण्यासाठी नव्हे); दुसऱ्या दिवशी सकाळी सात्त्विक पारणे — खिचडी/वरण-भात-भाजी, शिरा; रात्री अन्न नाही.

• फलाहार: फळे (सफरचंद-केळी-पेरू-बोरे), दूध-दही-ताक, मखाणे, साबुदाणा खिचडी/खीर, कुट्टू/शिंगाड्याच्या पिठाच्या पुऱ्या-भजी, बटाटा-रताळे, सैंधव मीठ; निर्जळी करणाऱ्यांसाठी — काहीही नाही
• शिवाचा नैवेद्य: पंचामृत, फळे, सुकामेवा, खीर (तांदूळ/मखाणे), शिरा, खडीसाखर, थंडाई (बदाम-बडीशेप-मिरी-गुलाब — भांग ऐच्छिक, फक्त परंपरेनुसार)
• चार प्रहर: पहिला दूध, दुसरा दही, तिसरा तूप, चौथा मध/साखर — अभिषेकाचे द्रव्यच प्रसादरूपाने (पंचामृत)
• पारणे (दुसऱ्या दिवशी सकाळी): खिचडी (मूग-तांदूळ) / वरण-भात-भाजी, शिरा-पुरी, दही; आधी ब्राह्मण/गरिबाला अन्नदान
• प्रादेशिक: महाराष्ट्र (शिवरात्र) — साबुदाण्याची खिचडी, रताळी, भगर; दक्षिण (मासिक शिवरात्री/शिवरात्री) — फळे-दूध, दुसऱ्या दिवशी सकाळी पोंगल-पायसम; बंगाल (शिव-चतुर्दशी) — फळे-दूध-खडीसाखर, पारण्याला खिचुडी; गुजरात (शिवरात्री) — फराळ, सोमनाथाची पालखी

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

काशी-उज्जैनची रात्रीची आरती, दक्षिणेची चार प्रहरांची पूजा, बंगालची शिव-चतुर्दशी, कावडयात्रेची श्रावणी शिवरात्री — दर महिन्याची शिवरात्र.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

🌎 परदेशात मासिक शिवरात्री 2026: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड

हे देखील पढ़ें: महाशिवरात्री (फाल्गुन) · प्रदोष व्रत (एक दिवस आधी) · सोमवार/सावन-सोमवार · अमावस्या (पुढील दिवस)

⚠️ हे वर्णन पारंपरिक विधी व लोकमान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची-घराण्याची व प्रदेशाची रीत सर्वोपरी आहे. निशीथकाळाची वेळ दिल्लीची आहे — आपल्या शहराचे पंचांग पाहावे; जागरण/निर्जळी उपवास आरोग्यानुसार; भांग इत्यादी नशा नको.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका