🤫 मौनी अमावस्या 2027
माघ अमावस्या — मौन रहकर गंगा-स्नान, पितरों चा तर्पण, तिल-दान; प्रयाग चे माघ-मेले/कुंभ चा सर्वात बड़ा स्नान-दिन।
मौनी अमावस्या माघ मास ची अमावस्या आहे — मकर संक्रांति चे सुमारे तीन सप्ताह नंतर, वसंत पंचमी पासून पाँच दिवस आधी। नाव «मौनी» म्हणून ची किंवा दिवस मौन रहकर स्नान-दान करण्या चा विधान आहे — मौन पासून मन शुद्ध आणि वाणी चा तप। मानले जातो आहे ची किंवा दिवस गंगा-जल अमृत असो जातो आहे; प्रयागराज चे माघ-मेले (आणि कुंभ) चा हे सर्वात बड़ा शाही-स्नान आहे।
घर ची स्त्रियों चे साठी हे पितरों चा दिवस आहे — तर्पण, तिल-दान, पीपल-पूजा, आणि «मौन-व्रत» जितनी देर शक्य असो; रिकामे किंवा साल ची तिथी, स्नान चा ब्रह्म-मुहूर्त, विधि, सामग्री, कथा, भोजन आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।
महत्त्व — हे व्रत चा
माघ-स्नान (पूरे माघ भोर मध्ये स्नान) चा सर्वात फलदायी दिवस; शास्त्रों मध्ये मौनी अमावस्या चे स्नान ला हज़ार गंगा-स्नान चे बरोबर कहा गेला। याच दिवस मनु ऋषि चा जन्म मानले जातो आहे — «मनु» पासून «मौनी»।
अमावस्या पितरों ची तिथी आहे — तर्पण, पिंडदान/अन्न-दान पासून पितर तृप्त असतात आहेत; कालसर्प/पितृ-दोष चे उपाय किंवा दिवस विशेष; शनि-संबंधी दान (तिल, काला कपड़ा, तेल) देखील।
मौन चा नियम: कमी-पासून-कमी स्नान-पूजा-दान पर्यंत न बोलें (मन मध्ये जप); पूरा दिवस मौन रख सकें तर उत्तम — हे घर ची स्त्री चे साठी दुर्लभ शांती चा दिवस देखील आहे।
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
हे घरेलू विधि आहे — भोर मध्ये मौन-स्नान, पितृ-तर्पण, दान, पीपल-तुलसी पूजा; शाम ला दीप।
- ब्रह्म-मुहूर्त (ऊपर वेळ) मध्ये उठकर मौन रहें; नदी/तालाब (किंवा घर मध्ये गंगाजल-तिल मिले जल) पासून स्नान — «ॐ नमो नारायणाय» मन मध्ये; सूर्य ला अर्घ्य।
- संकल्प (मन मध्ये) — «मैं मौनी अमावस्या चा स्नान-दान-तर्पण पितरों ची तृप्ती व परिवार-कल्याण साठी करती हूँ।»
- पितृ-तर्पण: दक्षिण मुख, ताँबे चे लोटे मध्ये जल-काले तिल-कुश-अक्षत, पितरों चे नाव ले-लेकर तीन-तीन बार जल — घर चा पुरुष करे, स्त्रियाँ देखील करून शकते आहेत (माँ/दादी चे साठी); पीपल चे पेड़ ला जल-तिल आणि परिक्रमा।
- दान (सूर्योदय चे नंतर, दोपहर पर्यंत): काले तिल, तिल चे लड्डू, गुड़, कंबल/ऊनी वस्त्र, घी, अन्न, तेल, जूते-छाता (शनि) — ब्राह्मण/ज़रूरतमंद/गौशाला; गाय ला हिरवा चारा, कौवे-कुत्ते ला रोटी (पंच-बलि)।
- घर मध्ये विष्णु-लक्ष्मी आणि शिव ची पूजा; तुलसी ला जल; अमावस्या ला व्रत रखने वाली स्त्रियाँ दिवस मध्ये फलाहार/एक वेळ भोजन।
- दिन-भर (किंवा जितना शक्य) मौन — पढ़ना-जप-भजन मन मध्ये; क्रोध-कलह नाही; मौन तोड़ना असो तर आधी प्रभु-नाम।
- शाम ला तुलसी-चौरे, पीपल चे रिकामे आणि मुख्य दरवाजा वर सरसों-तेल चा दीपक (पितरों व शनि चे साठी); अमावस्या ची रात्र हनुमान-चालीसा किंवा शिव-मंत्र।
- अगले दिवस (प्रतिपदा) सुबह सामान्य दिनचर्या; माघ-स्नान चा नियम पूर्णिमा पर्यंत जारी।
पूजा-सामग्री ची सूची
मुख्य सामग्री तिल आणि दान ची वस्तुएँ — पूजा सादी आहे।
- गंगाजल, काले तिल, ताँबे चा लोटा, कुश (असो तर), अक्षत
- देणगीः तीळ, तीळ-लाडू, गुड, कंबळ/लोकर कापड, तूप, तेल, धान्य, दक्षिण
- पीपल-पूजा ला जल, तिल, रोली, मौली, दीपक
- विष्णु-लक्ष्मी व शिव चा चित्र, बेलपत्र, तुलसी, फूल, धूप-दीप
- सरसों चा तेल व मिट्टी चे दीये (शाम ला)
- पंच-बलि साठी रोटी-गुड़ (गाय-कौआ-कुत्ता-चींटी-देव)
- फलाहार चा सामान, सेंधा नमक
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
कांचीपुरी चे देवस्वामी ब्राह्मण ची बेटी गुणवती चा विवाह ठरवते झाला; वर ज्योतिषी ने कहा — सप्तपदी चे नंतर च त्याचा पति मर जाएगा। भाऊ सोमा नाव ची धोबिन चे पास गेला, जो सोमवार-व्रत आणि पीपल-पूजा पासून पतिव्रता-शक्ति रखती थी। सोमा ने विवाह मध्ये आकर वर ची मृत्यू वर आपला पुण्य देकर त्याला जिला दिया।
आपला पुण्य देने पासून सोमा चे घर त्याचा पति-पुत्र मर गेले; ते रास्ते मध्ये मौन रहकर पीपल ची 108 परिक्रमा करती, तिल-जल चढ़ाती लौटी — तब पर्यंत माघ अमावस्या थी। त्याच्या मौन-व्रत आणि पीपल-पूजा पासून पति-पुत्र जीवित असो उठे। तभी पासून माघ अमावस्या ला मौन रहकर स्नान, पीपल-पूजा आणि तर्पण चा व्रत — मौनी अमावस्या।
एक आणि मान्यता — याच दिवस आदि-मनु (मानव-सृष्टि चे प्रथम) चा जन्म झाला, आणि द्वापर युग चा आरंभ; इसीलिए प्रयाग-संगम वर किंवा दिवस चा स्नान कुंभ-मेले चा सर्वात बड़ा स्नान आहे।
अमावस्या चा भोजन आणि दान चा अन्न
मौनी अमावस्या चा भोजन सात्विक — तिल-गुड़, खिचड़ी; आधी पितरों/पंच-बलि चे साठी निकालें, नंतर कुटुंब। जो व्रत ठेवा ते फलाहार किंवा एक वेळ।
- तिल-गुड़ चे लड्डू, तिल-चावल ची खिचड़ी (उड़द दाल चे सोबत), घी
- पंच-बलि: पहली रोटी गाय ला, कौवे-कुत्ते ला, चींटियों ला आटा-शक्कर — पितरों चे नाव पासून
- दान चा अन्न: कच्चा चावल-दाल-आटा-गुड़-घी-नमक ची पोटली (सीधा) ब्राह्मण/ज़रूरतमंद ला
- व्रत: फळ, दूध, सिंघाड़े चा हलवा; अमावस्या ला चावल-अनाज वर्जित नाही, वर तामसिक नाही
- शाम ला पीपल-दीप चे नंतर कुटुंब चा भोजन
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
मौनी अमावस्या मुख्यतः उत्तर भारत ची; दक्षिण-पश्चिम मध्ये माघ अमावस्या चे आपल्या रूप।
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- स्नान ब्रह्म-मुहूर्त मध्ये, कमी-पासून-कमी स्नान-दान पर्यंत मौन
- पितरों चा तर्पण आणि तिल-दान — या दिवस चा मूल
- पीपल ला जल-तिल आणि परिक्रमा; शाम ला सरसों-तेल चा दीप
- कंबल/ऊनी दान — माघ ची ठंड
- क्रोध-कलह पासून दूर, मन मध्ये जप
❌ क्या न करा
- अमावस्या ला नया काम/ख़रीद, प्रवास — परंपरा मध्ये वर्जित
- मांस-अल्कोहोल, आंबट पदार्थ, केस-नख
- तुळशी-दळ तोडू नका
- मौन चे नाव वर घर चे बुज़ुर्ग/बच्चे ची ज़रूरत न टालें — मौन मन चा आहे
- घाट वर भीड़ मध्ये बच्चों-बुज़ुर्गों ला अकेला नाही; खोल पानी मध्ये नाही
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मौनी अमावस्या 2027 मध्ये केव्हा आहे?
ऊपर दिली गेली तिथी किंवा साल ची माघ अमावस्या आहे — पंचांग-गणना पासून; स्नान चा ब्रह्म-मुहूर्त व अमावस्या तिथी ची कालावधी देखील तिथेच।
मौन किती देर ठेवा?
शास्त्र-विधान पूरे दिवस चा आहे; व्यवहार मध्ये सुबह उठने पासून स्नान-पूजा-दान पूरा असल्याने पर्यंत (कमी-पासून-कमी 2-3 तास) मौन; मन मध्ये जप। जो पूरा दिवस रख सकें, उत्तम।
स्त्रियाँ तर्पण करून शकते आहेत?
होय — जिनके घर मध्ये पुरुष न असोत किंवा आपल्या आई-वडील चे साठी, स्त्रियाँ तर्पण करून शकते आहेत (कुश ची जगह अक्षत-तिल-जल); पीपल-पूजा आणि दान तर मुख्य रूप पासून स्त्रियाँ च करती आहेत।
क्या या दिवस शनि चा दान देखील करतात आहेत?
अमावस्या शनि-प्रिय तिथी आहे — काले तिल, सरसों तेल, काला वस्त्र, जूते-छाता, लोहा चा दान; शनिवार ला पड़े (शनि-अमावस्या) तर विशेष।
मौनी अमावस्या आणि कुंभ चा क्या संबंध?
प्रयाग चे माघ-मेले/कुंभ/अर्धकुंभ मध्ये मौनी अमावस्या मुख्य शाही-स्नान आहे — मान्यता आहे ची किंवा दिवस संगम मध्ये अमृत-बूँदें उतरती आहेत; 2025 महाकुंभ मध्ये याच दिवस सर्वात बड़ा स्नान था।
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — अगले व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
हे देखील पढ़ें: वसंत पंचमी (5 दिवस नंतर) · मकर संक्रांति · माघ पूर्णिमा · कालसर्प/पितृ-दोष
⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। घाट-मेले मध्ये सुरक्षा सर्वोपरि।
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका