🪷 ପିତୃ-ପକ୍ଷ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) ଓ ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା 2027
ଭାଦ୍ରବ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ଆଶ୍ୱିନ ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 16 ଦିନ — ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ତର୍ପଣ-ପିଣ୍ଡଦାନ; ଯେଉଁ ତିଥିରେ ଦେହାନ୍ତ, ସେହି ତିଥିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ; ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା (ମହାଳୟା)ରେ ସମସ୍ତଙ୍କର; କାଉ-ଗାଈ-କୁକୁରକୁ ଗ୍ରାସ, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ; ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ।
- ପୂର୍ଣିମା ଶ୍ରଦ୍ଧା - ପିଟ୍ରୁ ପାକ୍ ଆରମ୍ଭ ବୁଧବାର, 15 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
- ସମସ୍ତ ପିତୃପୁରୁଷ |ଅମାବସ୍ଯା(ମହାଲାଇ) - ପ ancest ତୃକ ଶେଷ - ଗୁରୁବାର, 30 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
ପିତୃ-ପକ୍ଷ (ମହାଳୟା/ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ପକ୍ଷ/କନାଗତ) ହେଉଛି ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ପରଦିନ)ରୁ ଆଶ୍ୱିନ କୃଷ୍ଣ ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 16 ଦିନ — ଠିକ୍ ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ରିର ଆଗରୁ। ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ପିତୃପୁରୁଷ (ଦିବଂଗତ ପୂର୍ବଜ — ମା-ବାପା, ଜେଜେବାପା-ଜେଜେମା, ଅଜା-ଆଈ, ତିନି ପିଢ଼ି) ପିତୃଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ବଂଶଧରମାନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ (ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅର୍ପଣ) — ତର୍ପଣ (ଜଳ-ତିଳ), ପିଣ୍ଡଦାନ (ଚାଉଳ-ଯବର ପିଣ୍ଡ), ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ, କାଉ-ଗାଈ-କୁକୁରକୁ ଗ୍ରାସ — ଆଶା କରନ୍ତି।
ନିୟମ: ଯେଉଁ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଯେଉଁ ତିଥିରେ ହୋଇଥିଲା (ଶୁକ୍ଳ/କୃଷ୍ଣ ଯେକୌଣସି ପକ୍ଷ), ପିତୃ-ପକ୍ଷର ସେହି ତିଥି (ପ୍ରତିପଦା…ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ)ରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ; ସଧବା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ନବମୀ (ମାତୃ-ନବମୀ)ରେ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କର ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, ଅସ୍ତ୍ର/ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ତିଥି ଜଣା ନାହିଁ/ସମସ୍ତଙ୍କର — ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା (ମହାଳୟା ଅମାବାସ୍ୟା)ରେ; ଉପରେ ଏହି ବର୍ଷର ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପକ୍ଷ-ଆରମ୍ଭର ତାରିଖ ଅଛି। ଘରର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ (ଖିରି-ପୁରୀ, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ) ରାନ୍ଧନ୍ତି, ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାସ କାଉ-ଗାଈ-କୁକୁରକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଝିଅ-ଜ୍ୱାଇଁଙ୍କୁ ଭୋଜନ; ସାରା ପକ୍ଷ ଶୁଭ-କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ତଳେ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ ଓ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ରୀତି।
ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି
ଋଣ-ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ମଣିଷ ଉପରେ ଦେବ-ଋଷି-ପିତୃ ତିନି ଋଣ; ପିତୃ-ଋଣ ସନ୍ତାନ-ପରମ୍ପରା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୁଝେ; ଗରୁଡ଼/ମାର୍କଣ୍ଡେୟ-ପୁରାଣ, ମନୁସ୍ମୃତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧାନ — «ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ତୃପ୍ତିରୁ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ବିଦ୍ୟା, ସ୍ୱର୍ଗ»; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ କଲେ ପିତୃ-ଦୋଷ (କୁଣ୍ଡଳୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ରାହୁ/କେତୁ/ଶନିଙ୍କ ଯୋଗ) — ସନ୍ତାନ-ବାଧା, ରୋଗ, କଳହ — ହୁଏ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ପିତୃ-ପକ୍ଷ ତାହାର ଶାନ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ: ଅପରାହ୍ନ (ଦିନ 12-1:30 — କୁତୁପ-ରୌହିଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଉପରେ ଅପରାହ୍ନ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦିଗ ଦକ୍ଷିଣ (ପିତୃ-ଦିଗ), ପଇତା ଡାହାଣ କାନ୍ଧରେ (ଅପସବ୍ୟ), ତିଳ-କୁଶ-ଜଳ, ଚାଉଳ-ଯବ-ତିଳର ପିଣ୍ଡ; କାଉ ଯମଙ୍କ ଦୂତ, ଗାଈ-କୁକୁର-ପିମ୍ପୁଡ଼ି-ଦେବତା — ପଞ୍ଚ-ବଳି (ପଞ୍ଚଗ୍ରାସ) ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅଂଶ; ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଝିଅ-ଜ୍ୱାଇଁ/ଭଣଜାଙ୍କୁ ଭୋଜନ = ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଭୋଜନ।
ଗୟା (ବିହାର) — ବିଷ୍ଣୁପଦରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ପିତୃ-ପକ୍ଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ (ପିତୃପକ୍ଷ ମେଳା, 17 ଦିନ), ତା’ପରେ ହରିଦ୍ୱାର (ନାରାୟଣୀ-ଶିଳା), ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ (ପିଶାଚ-ମୋଚନ), ସିଦ୍ଧପୁର (ଗୁଜରାଟ — ମାତୃ-ଗୟା), ବଦ୍ରୀନାଥ (ବ୍ରହ୍ମ-କପାଳ), ରାମେଶ୍ୱରମ୍, ନାସିକ-ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ପଞ୍ଚବଟୀ), ପୁଷ୍କର, ଲୋହାର୍ଗଲ; ବଙ୍ଗଳାରେ ମହାଳୟା-ଅମାବାସ୍ୟାକୁ «ମହାଳୟା» — ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନ (ଆକାଶବାଣୀର «ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ»), ଗଙ୍ଗା-ଘାଟରେ ତର୍ପଣ।
ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)
ଏହା ଘରୋଇ ବିଧି — ତିଥି-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସରଳ ଘର-ରୂପ (ତର୍ପଣ, ପଞ୍ଚବଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ), ଅମାବାସ୍ୟାର ସର୍ବ-ପିତୃ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ; ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ ପୂର୍ଣ୍ଣ-ବିଧି ତାଙ୍କ ସହିତ।
- ପକ୍ଷ-ଆରମ୍ଭ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା/ପ୍ରତିପଦା): ଘର ସଫା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଚିତ୍ର/ସ୍ଥାନ — ଜଳ, ଦୀପ, ଫୁଲ, ତୁଳସୀ; ସଂକଳ୍ପ — «ଏହି ପିତୃ-ପକ୍ଷରେ (ନାମ) ଗୋତ୍ରର ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ତର୍ପଣ»; ସାରା ପକ୍ଷ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ତର୍ପଣ (ସମ୍ଭବ ହେଲେ) — ତମ୍ବା ଲୋଟାରେ ଜଳ-ତିଳ-କୁଶ, ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ, ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ପଟୁ ଜଳ ଛାଡ଼ିବା (ପିତୃ-ତୀର୍ଥ), «(ନାମ) ଗୋତ୍ର (ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ନାମ) ତୃପ୍ୟତାମ୍» ତିନି ଥର।
- ତିଥି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ (ଯେଉଁ ଦିନ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ-ତିଥି): ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ଘରର ପୁରୁଷ (ପୁଅ/ନାତି — ନ ଥିଲେ ଝିଅ/ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି, ତଳେ FAQ) ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ; ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆବାହନ — କୁଶର ଆସନ, ତିଳ-ଜଳ-ଯବ; ବ୍ରାହ୍ମଣ (ବା ପିତୃ-ପ୍ରତୀକ)ଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ-ଅର୍ଘ୍ୟ; ପିଣ୍ଡଦାନ — ରନ୍ଧା ଚାଉଳ-ଯବ-ତିଳ-ଘିଅ-ମହୁର 3 (ବା 1) ପିଣ୍ଡ — ପିତା-ପିତାମହ-ପ୍ରପିତାମହ; ପିତୃ-ସୂକ୍ତ/ଗଜେନ୍ଦ୍ର-ମୋକ୍ଷ/ଗୀତା-7 ପାଠ।
- ପଞ୍ଚବଳି (ପଞ୍ଚଗ୍ରାସ): ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନର ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରାସ ପତ୍ର ଉପରେ — ଗାଈ (ଗୋ-ବଳି), କୁକୁର (ଶ୍ୱାନ), କାଉ (କାକ — ଛାତ/ଖୋଲା ଜାଗାରେ ରଖନ୍ତୁ, କାଉ ଆସିଲେ ପିତୃପୁରୁଷ ତୃପ୍ତ), ପିମ୍ପୁଡ଼ି (ପିପୀଲିକା — ଅଟା-ଚିନି), ଦେବତା (ଅଗ୍ନି — ଘିଅ-ଭୋଜନର ଅଂଶ); ପ୍ରଥମେ ଏସବୁ, ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତା’ପରେ ପରିବାର।
- ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ: 1-3 ବ୍ରାହ୍ମଣ (ବା ଝିଅ-ଜ୍ୱାଇଁ/ଭଣଜା/ଭଉଣୀ — ପିତୃ-ତୁଲ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ (ଖିରି-ପୁରୀ-ତରକାରୀ-ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ), ଦକ୍ଷିଣା, ବସ୍ତ୍ର-ଛତା-ଜୋତା-ଅନ୍ନ ଦାନ; ଭୋଜନ କରାଇବା ବେଳେ ମୌନ, ପଙ୍ଖା ନ ବିଞ୍ଚିବା (କିଛି ରୀତି), ଭୋଜନ ପରେ ତିଳ-ଜଳରେ ବିଦାୟ — «ପିତରଃ ପ୍ରୀୟନ୍ତାମ୍»।
- ସ୍ତ୍ରୀମାନେ: ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ ସ୍ନାନ କରି, ଚୁପଚାପ, ନ ଚାଖି (ପିତୃପୁରୁଷ ପ୍ରଥମେ); ରସୁଣ-ପିଆଜ-ମସୁର-ବାଇଗଣ ନାହିଁ; ତୁଳସୀ-କଦଳୀ ପତ୍ର; ଶାଶୁ/ମା/ଜେଜେମାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ-ତିଥି ବା ମାତୃ-ନବମୀରେ ସଧବା-ବ୍ରାହ୍ମଣୀ/ଝିଅକୁ ଭୋଜନ-ସୌଭାଗ୍ୟ-ସାମଗ୍ରୀ।
- ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା (ମହାଳୟା): ଯାହାଙ୍କ ତିଥି ଜଣା ନାହିଁ, ସବୁ ପିତୃପୁରୁଷ, ବିବାହିତା ଝିଅ, ଗୁରୁ, ବନ୍ଧୁ, ଅକାଳ-ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା — ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ତର୍ପଣ; ଅପରାହ୍ନରେ ପିଣ୍ଡଦାନ, ପଞ୍ଚବଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ, ଦାନ (ଅନ୍ନ-ବସ୍ତ୍ର-ଛତା-ଜୋତା-ଗାଈ); ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷିଣରେ ଦୀପ — ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ବିଦାୟ «ପୁନରାଗମନାୟ»; ପରଦିନ ପ୍ରତିପଦାରୁ ନବରାତ୍ରି — ଘଟ-ସ୍ଥାପନା।
- ପିତୃ-ଦୋଷ-ଶାନ୍ତି: ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛରେ ଜଳ-କ୍ଷୀର-ତିଳ, «ଓଁ ପିତୃଭ୍ୟଃ ନମଃ» 108, ଗୀତା-7/ପିତୃ-ସୂକ୍ତ, ଗାଈ-କୁକୁର-କାଉକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଗ୍ରାସ, ଗରିବଙ୍କୁ ଭୋଜନ; ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସଂକଳ୍ପ (ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ); କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଦୋଷ ଥାଉ ବା ନ ଥାଉ — ପିତୃ-ପକ୍ଷର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।
- ସାରା ପକ୍ଷ: ବିବାହ-ନିର୍ବନ୍ଧ-ଗୃହ-ପ୍ରବେଶ-ନୂଆ କିଣା (ଗହଣା-ଗାଡ଼ି-ଘର — ଲୋକ-ରୀତି, ଶାସ୍ତ୍ରରେ କେବଳ ଶୁଭ-ସଂସ୍କାର ନିଷିଦ୍ଧ) ନାହିଁ; ବାଳ-ନଖ-ଦାଢ଼ି ନ କାଟିବା (ପୁରୁଷ — ଅନେକ ଘରେ), ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମରଣ, ଦାନ।
ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା
କୁଶ, ତିଳ, ଯବ, ତମ୍ବା ଲୋଟା, ପିଣ୍ଡ-ସାମଗ୍ରୀ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ, ଦାନ — ପିତୃ-ପକ୍ଷର ତାଲିକା।
- କୁଶ (ଆସନ ଓ ମୁଦି — ପବିତ୍ରୀ), କଳା ତିଳ, ଯବ, ତମ୍ବା ଲୋଟା/ଥାଳି, ଜଳ, ଗଙ୍ଗାଜଳ, ଦକ୍ଷିଣ-ଦିଗର ଆସନ
- ପିଣ୍ଡ: ରନ୍ଧା ଚାଉଳ/ଯବ ଅଟା, ତିଳ, ଘିଅ, ମହୁ, କ୍ଷୀର, ଗୁଡ଼ — 3 ପିଣ୍ଡ (ପିତା-ପିତାମହ-ପ୍ରପିତାମହ) ବା 1 ସର୍ବ-ପିତୃ
- ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଚିତ୍ର/ସ୍ଥାନ, ଦୀପ (ସୋରିଷ/ତିଳ-ତେଲ), ଫୁଲ (ଧଳା — ଚମେଲୀ/ପଦ୍ମ, ଲାଲ ନୁହେଁ), ତୁଳସୀ, ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ
- ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ: ଖିରି (ଚାଉଳ-କ୍ଷୀର), ପୁରୀ, କଖାରୁ/ଜହ୍ନି/ସାରୁ ତରକାରୀ, ବୁଟ/ବିରି-ଡାଲି (ତିଥି ଅନୁସାରେ), କଢ଼ି, ରାଇତା, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ; କଦଳୀ ପତ୍ର/ଖଲି
- ପଞ୍ଚବଳି: 5 ପତ୍ର (ଗାଈ-କୁକୁର-କାଉ-ପିମ୍ପୁଡ଼ି-ଦେବତା), ଅଟା-ଚିନି (ପିମ୍ପୁଡ଼ି), ଘିଅ
- ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଦକ୍ଷିଣା, ଦାନ: ଅନ୍ନ (ଚାଉଳ-ଗହମ), ବସ୍ତ୍ର (ଧୋତି-ଶାଢ଼ୀ), ଛତା, ଜୋତା-ଚପଲ, ବାସନ, ତିଳ-ଗୁଡ଼, ଗାଈ-ଚାରା; ଯମରାଜଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ କଳା ତିଳ-ଲୁହା (କିଛି ରୀତି)
- ପଇତା (ଅପସବ୍ୟ ପାଇଁ), ପିତୃ-ସୂକ୍ତ/ଗୀତା/ଗରୁଡ଼-ପୁରାଣ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଅଧ୍ୟାୟ), ପଣ୍ଡିତ ନ ଥିଲେ ସରଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ପୁସ୍ତକ
- ଅଶ୍ୱତ୍ଥ-ସେବା: ଜଳ-କ୍ଷୀର-ତିଳ, ଦୀପ; ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସଂକଳ୍ପ-ସାମଗ୍ରୀ (ସମ୍ଭବ ହେଲେ)
🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ରାହୁକାଳ ଏବଂ ଚୌଘଡିଯା — ଆପଣଙ୍କ ସହରର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାଗଣାରେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ →ଉପବାସ-କାହାଣୀ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା: ଦାନବୀର କର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେ — ସେଠାରେ ଭୋଜନରେ ସୁନା-ରୂପା-ରତ୍ନ ମିଳିଲା, ଅନ୍ନ ନୁହେଁ; ପଚାରିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ «ତୁମେ ସାରା ଜୀବନ ସୁନା ଦାନ କଲ, କିନ୍ତୁ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନ୍ନ-ଜଳ କେବେ ଦେଲ ନାହିଁ — ସେଥିପାଇଁ ଅନ୍ନ ନାହିଁ»; କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ 16 ଦିନ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା — ସେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ତର୍ପଣ, ଅନ୍ନ-ଜଳ ଦାନ କଲେ — ସେହି 16 ଦିନ ହିଁ ପିତୃ-ପକ୍ଷ (ମହାଳୟା) ବୋଲି କୁହାଗଲା। ଶିକ୍ଷା — ଅନ୍ନ-ଜଳର ଦାନ, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ତୃପ୍ତି ସୁନାଠାରୁ ବଡ଼।
ଖିରି-ପୁରୀ, କଖାରୁ-ଜହ୍ନି, ବିରି-ଡାଲି, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ — ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରୋଷେଇ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ରୁଚି ଅନୁସାରେ — ଖିରି (ଚାଉଳ-କ୍ଷୀର — ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ), ପୁରୀ, ଋତୁର ତରକାରୀ (କଖାରୁ-ଜହ୍ନି-ସାରୁ-ଭେଣ୍ଡି), ବିରି/ବୁଟ-ଡାଲି, କଢ଼ି, ରାଇତା, ଆଚାର, ଲଡୁ; ବାପାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମିଠା/ପିଠା ନିଶ୍ଚୟ; ରସୁଣ-ପିଆଜ-ମସୁର-ବାଇଗଣ-ବୁଟ (କିଛି ରୀତି)-ବାସି ନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ନାନ କରି ରାନ୍ଧନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚବଳି, ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତା’ପରେ ଘର।
- ଖିରି (ଚାଉଳ-କ୍ଷୀର-କେଶର — ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭୋଗ), ପୁରୀ (ଘିଅ), ହାଲୁଆ/ଲଡୁ (ବେସନ/ତିଳ)
- ତରକାରୀ: କଖାରୁ (ସୀତାଫଳ), ଜହ୍ନି, ସାରୁ, ଭେଣ୍ଡି, ଆଳୁ-ଟମାଟୋ, ଲାଉ — ଋତୁ ଅନୁସାରେ; ବିରି-ଡାଲି/ବୁଟ-ଡାଲିର ବରା, କଢ଼ି-ପକୋଡ଼ି, ରାଇତା (କାକୁଡ଼ି/ବୁନ୍ଦି), ଆଚାର-ଚଟଣି
- ପଞ୍ଚବଳି-ଗ୍ରାସ: ପ୍ରତି ପତ୍ରରେ ଖିରି-ପୁରୀ-ତରକାରୀର ଅଂଶ; କାଉର ଗ୍ରାସ ଛାତ/ଖୋଲା ଜାଗାରେ, ଗାଈର ଗୋ-ଶାଳାରେ, କୁକୁରକୁ, ପିମ୍ପୁଡ଼ିକୁ ଅଟା-ଚିନି
- ପିତୃ-ବିଶେଷ: ଯାହା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା — ମାଲପୁଆ, ଗୁଲାବଜାମୁ, ଆମ୍ବ, ପାନ, ଚା (ଆଧୁନିକ ଘରେ) — ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ; ବଙ୍ଗଳାରେ ମହାଳୟାରେ ମାଛ ନାହିଁ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଘର), ପାୟେସ-ଲୁଚି
- ଦକ୍ଷିଣ: ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ସଦ୍ୟ (କେରଳ), ପିତୃ-ତର୍ପଣ ପରେ ସାଦା ଭୋଜନ — ଭାତ-ସାମ୍ବାର-ଅବିୟଲ-ପାୟସମ୍, ବଡ଼ା (ବିରି — ପିତୃ-ପ୍ରିୟ), କଦଳୀ; ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ଖିରି-ପୁରୀ-ଭାଜି, ଅଳୁ-ୱଡ଼ି, «ପିତୃ-ପନ୍ଧରୱଡ଼ା»ର ନୈବେଦ୍ୟ
- ନିଷିଦ୍ଧ: ରସୁଣ-ପିଆଜ, ମସୁର, ବାଇଗଣ (କିଛି), ବୁଟ/ଛତୁଆ (କିଛି ରୀତି), ବାସି, ମାଂସ-ମାଛ-ମଦ, ବାହାରର/ଡବା-ବନ୍ଦ
ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି
ଗୟାର ପିଣ୍ଡଦାନ, ବଙ୍ଗଳାର ମହାଳୟା-ତର୍ପଣ, ଗୁଜରାଟର ସିଦ୍ଧପୁର, ଦକ୍ଷିଣର ମାସିକ-ତର୍ପଣ, ଉତ୍ତରର କନାଗତ — ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ 16 ଦିନର ରୀତି।
ଜେଜେମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ରୀତିନୀତି, କାହାଣୀ, ଗୀତ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ଯ଼-2-4 ଧାଡ଼ି; ଆମେ ପଢ଼ିବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସହିତ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଡିବୁ (ଫୋନ୍ ଦେଖିବ ନାହିଁ-କେବଳ ପଚାରିବା ପାଇଁ)।
✅ ମେଳ-ପଠନ 1-2 ଦିନକୁ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଗ କରିବ। ଧନ୍ଯ଼ବାଦ!କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ
✅ କଣ କରିବେ
- ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ-ତିଥିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ (ଅପରାହ୍ନ — ଉପରେ ସମୟ), ଜଣା ନ ଥିଲେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ; ପ୍ରତିଦିନ ତର୍ପଣ (ସମ୍ଭବ ହେଲେ)
- ପଞ୍ଚବଳି — କାଉ-ଗାଈ-କୁକୁର-ପିମ୍ପୁଡ଼ି-ଦେବତା; ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଝିଅ-ଜ୍ୱାଇଁ/ଭଣଜାଙ୍କୁ ଭୋଜନ-ଦକ୍ଷିଣା
- ଖିରି-ପୁରୀ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ନାନ କରି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ରାନ୍ଧନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମେ ପିତୃପୁରୁଷ
- ଅନ୍ନ-ବସ୍ତ୍ର-ଛତା-ଜୋତା-ଗାଈ-ଚାରା ଦାନ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥ-ସେବା; ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସଂକଳ୍ପ (ସାମର୍ଥ୍ୟ)
- ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ — ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ; ଝିଅ/ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି (ପୁରୁଷ ନ ଥିଲେ)
❌ କ’ଣ କରିବେ ନାହିଁ
- ପିତୃ-ପକ୍ଷରେ ବିବାହ-ନିର୍ବନ୍ଧ-ଗୃହ-ପ୍ରବେଶ-ନୂଆ ବ୍ୟବସାୟ; ନୂଆ କିଣା (ଲୋକ-ରୀତି — ଶାସ୍ତ୍ରରେ କେବଳ ଶୁଭ-ସଂସ୍କାର ନିଷିଦ୍ଧ)
- ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନରେ ରସୁଣ-ପିଆଜ-ମସୁର-ବାଇଗଣ-ବାସି-ବାହାରର; ମାଂସ-ମଦ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ ଠିଆ ହୋଇ/ଚାଖି
- କାଉ-ଗାଈ-କୁକୁରକୁ ଘଉଡ଼ାଇବା, ଅପମାନ; ଭିକ୍ଷୁକ-ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖାଲି ହାତରେ ଫେରାଇବା (ପିତୃପୁରୁଷ ସେହି ରୂପରେ ଆସନ୍ତି — ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ)
- ପୁରୁଷ ବାଳ-ଦାଢ଼ି-ନଖ (ଅନେକ ଘରେ), ତେଲ-ମାଲିସ, ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର; ରାତ୍ରି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନାହିଁ)
- ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ନିନ୍ଦା, କଳହ, ମିଛ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେଖାଣିଆ — ଶ୍ରଦ୍ଧା ନ ଥିଲେ ଫଳ ନାହିଁ
ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ପିତୃ-ପକ୍ଷ 2027ରେ କେବେଠାରୁ କେବେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ?
ଉପରେ ଏହି ବର୍ଷର ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା (ସମାପ୍ତି) ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ (ଆରମ୍ଭ — ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ପରଦିନ)ର ତାରିଖ ଅଛି — 15-16 ଦିନ; ମଝିର ତିଥିଗୁଡ଼ିକ (ପ୍ରତିପଦା…ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ) ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରୁ — ଯେଉଁ ତିଥିରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ, ସେହି ଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ; ତିଥି-କ୍ଷୟ/ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ କେବେ କେବେ ଦୁଇ ତିଥି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ — ପଣ୍ଡିତ/ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ସହ ମିଳାନ୍ତୁ।
ମୃତ୍ୟୁ-ତିଥି ଜଣା ନ ଥିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେଉଁ ତିଥିରେ କରିବେ?
ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା (ମହାଳୟା)ରେ — ସବୁ ପିତୃପୁରୁଷ, ଅଜଣା-ତିଥି, ବିବାହିତା ଝିଅ, ଅକାଳ-ମୃତ୍ୟୁ (ଦୁର୍ଘଟଣା — ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ମଧ୍ୟ), ଗୁରୁ-ବନ୍ଧୁ-ସମସ୍ତଙ୍କର; ସଧବା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ମାତୃ-ନବମୀରେ ମଧ୍ୟ; ତିଥି ଜଣା ଥିଲେ ସେହି ଦିନ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ।
ସ୍ତ୍ରୀ/ଝିଅ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବେ କି?
ହଁ — ପୁଅ ନ ଥିଲେ ପତ୍ନୀ, ଝିଅ, ନାତୁଣୀ, ବୋହୂ, ଭାଇ-ପୁତୁରା କରିପାରନ୍ତି (ଧର୍ମ-ସିନ୍ଧୁ/ଗରୁଡ଼-ପୁରାଣରେ ପୁତ୍ର-ହୀନଙ୍କ ପାଇଁ); ସୀତା ଗୟାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଥିଲେ; ଆଧୁନିକ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରାନ୍ତି; ଶ୍ରଦ୍ଧା ମୁଖ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗ ନୁହେଁ।
ପିତୃ-ପକ୍ଷରେ ନୂଆ ଜିନିଷ କିଣିବା/ଶୁଭ-କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି ନାହିଁ?
ଶାସ୍ତ୍ରରେ କେବଳ ଶୁଭ-ସଂସ୍କାର (ବିବାହ-ମୁଣ୍ଡନ-ଉପନୟନ-ଗୃହ-ପ୍ରବେଶ) ନିଷିଦ୍ଧ — କାରଣ ଏହା ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ସମୟ, ଉତ୍ସବର ନୁହେଁ; ନୂଆ କିଣା (ଗହଣା-ଗାଡ଼ି-ଘର)ର ମନା ଲୋକ-ରୀତି — କିଛି ପଣ୍ଡିତ କହନ୍ତି ପିତୃପୁରୁଷ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି, କିଣା ଶୁଭ; ନିଜ ଘରର ରୀତି ମାନନ୍ତୁ; ନବରାତ୍ରିରୁ ସବୁ ଖୋଲିଯାଏ।
କାଉ ନ ଆସିଲେ?
କାଉ ଯମଙ୍କ ଦୂତ, ଗ୍ରାସ ନେଲେ ପିତୃପୁରୁଷ ତୃପ୍ତ — ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ; ନ ଆସିଲେ ଗ୍ରାସ ଛାତ/ଖୋଲା ଜାଗାରେ ରଖି ଅପେକ୍ଷା, «କାକାୟ ନମଃ» — ତା’ପରେ ଗାଈ/କୁକୁରକୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଞ୍ଚବଳିର ଭାବ «ସବୁ ଜୀବଙ୍କୁ ଭୋଜନ» — କାଉ ନ ମିଳିଲେ ଘରଚଟିଆ/କୌଣସି ପକ୍ଷୀ; ପିତୃପୁରୁଷ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
ପିତୃ-ଦୋଷ କ’ଣ ଏବଂ ପିତୃ-ପକ୍ଷରେ ଉପାୟ?
କୁଣ୍ଡଳୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ରାହୁ/କେତୁ/ଶନିଙ୍କ କିଛି ଯୋଗ (9ମ ଭାବ/ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ)କୁ ପିତୃ-ଦୋଷ କୁହାଯାଏ — ସନ୍ତାନ-ବିଳମ୍ବ, ରୋଗ, କଳହର ଲୋକ-କାରଣ; ଉପାୟ — ପିତୃ-ପକ୍ଷରେ ତିଥି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ-ସେବା, ଗୀତା-7/ପିତୃ-ସୂକ୍ତ, ଗାଈ-କାଉ-କୁକୁରକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଗ୍ରାସ, ଗରିବ-ଭୋଜନ, ଗୟା/ତ୍ର୍ୟମ୍ବକରେ ନାରାୟଣ-ବଳି (ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା); କୁଣ୍ଡଳୀ-ଯାଞ୍ଚ (ଦୋଷ-ରିପୋର୍ଟ)ରୁ ଆଗ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତୁ; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉପାୟ।
ଆପଣଙ୍କ WhatsApp ନମ୍ବର ଲେଖନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ବ୍ରତ-ପର୍ବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ-ତାଲିକାର ବାର୍ତ୍ତା ମିଳିବ। ମାଗଣା, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ।
✅ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଗଲା — ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରତର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ବାର୍ତ୍ତା ଆସିବ।କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେଉଛି…📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ
🌎 ବିଦେଶରେ ପିତୃ-ପକ୍ଷ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) ଓ ସର୍ବ ପିତୃ ଅମାବାସ୍ୟା 2027: ଆମେରିକା · କାନାଡା · ବ୍ରିଟେନ · ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ · ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟସ୍ · କତାର · ସାଉଦି ଆରବ · କୁଏତ · ଓମାନ · ବାହାରିନ · ସିଙ୍ଗାପୁର · ମାଲେସିଆ · ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ · ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା · ମରିସସ · ଫିଜି · ନେଦରଲାଣ୍ଡ · ଜର୍ମାନୀ · ଆୟରଲାଣ୍ଡ
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦଶୀ (ଏକ ଦିନ ପ୍ରଥମେ) · ଜିଉଟିଆ (ସମାନ ପାର୍ଶ୍ୱର ଅଷ୍ଟମୀ) · ଶାରଦୀଯ଼ ନବରାତ୍ରୀ (ଅମାବସ୍ଯା ର ପରଦିନ) · ପିତୃ-ଦୋଷ ଯାଞ୍ଚ (କୁଣ୍ଡଳୀ)
⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର, ଗୋତ୍ର-ପରମ୍ପରା ଓ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ରୀତି ସର୍ବୋପରି। ତିଥି-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସଠିକ୍ ତାରିଖ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ସହ ମିଳାନ୍ତୁ; ପିତୃ-ଦୋଷ ଜ୍ୟୋତିଷ-ବିଶ୍ୱାସ, ଚିକିତ୍ସାର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ।
🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର