🌙 ସକଟ ଚୌଥ (ତିଲକୁଟ ଚତୁର୍ଥୀ) 2027

ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ — ସନ୍ତାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାଆମାନଙ୍କ ବ୍ରତ; ଗଣେଶ ଓ ସକଟ ମାତାଙ୍କ ପୂଜା, ତିଲକୁଟର ଭୋଗ ଏବଂ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ।

ସକଟ ଚୌଥ ମାଘ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀରେ ମାଆମାନେ ପାଳୁଥିବା ବ୍ରତ — ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର କିଛି ଦିନ ପରେ। ଏହାକୁ ତିଲକୁଟ ଚୌଥ, ତିଳ-ଚୌଥ, ସଙ୍କଟା ଚୌଥ, ମାଘୀ ଚତୁର୍ଥୀ ଏବଂ ଲମ୍ବୋଦର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ମାଆମାନେ ସନ୍ତାନର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସଙ୍କଟ-ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦିନସାରା ନିର୍ଜଳା ବା ଫଳାହାର ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ବେଳେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ବ୍ରତ ପାରଣ କରନ୍ତି।

ବର୍ଷର ବାରଟି ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବୋଲି ମାନାଯାଏ — ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଏହାର ମାନ୍ୟତା ସର୍ବାଧିକ। ତଳେ ଏହି ବର୍ଷର ତିଥି, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟ, ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ତିଲକୁଟ ତିଆରି କରିବାର ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳ-ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ଦିଆଯାଇଛି।

ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି

«ସକଟ» = ସଙ୍କଟ — ଏହି ବ୍ରତ ସନ୍ତାନ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ସବୁ ସଙ୍କଟ ଟାଳିଦିଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ; କଥାରେ ସକଟ ମାତା ସାହୁକାରିଆଣୀର ପୁଅକୁ ଭାଟିରୁ ଜୀବିତ ବାହାର କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସଙ୍କଟ-ହରଣର ଶକ୍ତି ମିଳିଥିଲା — ସେଥିପାଇଁ ଗଣେଶ + ସକଟ (ଚୌଥ) ମାତା ଦୁହିଁଙ୍କର ପୂଜା ହୁଏ।

ଏହା ତିଳର ମାସ — ତିଳ-ଗୁଡ଼ରେ ତିଆରି ତିଲକୁଟ ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରସାଦ; ଅନେକ ଘରେ ତିଲକୁଟର «ବକରା» (ତିଲକୁଟରେ ଗଢ଼ା ଛେଳିର ଆକୃତି) ତିଆରି କରି କାଟିବାର ରୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ (ବଳିର ପ୍ରତୀକ)। କରୱା ଚୌଥ ପରି ଏହି ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ (ରାତି ପ୍ରାୟ 8:30-9:30, ସଠିକ ସମୟ ଉପରେ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ।

ଅହୋଇ ଓ କରୱା ଚୌଥ ସହିତ ଏହା ମାଆମାନଙ୍କ ତିନୋଟି ବଡ଼ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ; ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ଏହାକୁ «ଗଣେଶ ଚୌଥ» ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ଏବଂ ନୂଆ ବୋହୂର ପ୍ରଥମ ସକଟ ବିଶେଷ ହୋଇଥାଏ।

ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)

ଏହା ଉତ୍ତର ଭାରତର ଘରୋଇ ବିଧି — ଦିନସାରା ବ୍ରତ, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗଣେଶ ଓ ସକଟ ମାତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ କଥା, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ଅର୍ଘ୍ୟ।

1. ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ — «ମୁଁ ସନ୍ତାନର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସଙ୍କଟ-ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସକଟ ଚୌଥର ବ୍ରତ କରୁଛି।» ଦିନରେ ଅନ୍ନ ନୁହେଁ; ନିର୍ଜଳା ବା ଫଳ-କ୍ଷୀର।
2. ଦିନରେ ତିଲକୁଟ ତିଆରି କରନ୍ତୁ — ତିଳ ଭାଜି, ଗୁଡ଼ ବା ଚିନିର ପାଗରେ ମିଶାଇ କୁଟନ୍ତୁ; କିଛି ଘରେ ତିଲକୁଟର ଛେଳି ବା ପିଣ୍ଡ ଗଢ଼ାଯାଏ। ଅନେକ ଘରେ ପୂଜା ପାଇଁ ନୂଆ ମାଟିର ଚୌଥ-ମାତା ବା ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଣାଯାଏ।
3. ସନ୍ଧ୍ୟାରେ (ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ) ପୂଜା-ସ୍ଥାନରେ କାଠ ପିଢ଼ା ରଖି ତା ଉପରେ ହଳଦିଆ କପଡ଼ା ବିଛାନ୍ତୁ; ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବା ଚିତ୍ର, ସକଟ ମାତା (ଚୌଥ ମାତା)ଙ୍କ ଚିତ୍ର ବା ମାଟିର ଆକୃତି; କଳସରେ ଜଳ, ତା ଉପରେ ଦୀପ।
4. ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦୂବ, ହଳଦିଆ ଫୁଲ, ସିନ୍ଦୂର, ରୋଲି-ଅକ୍ଷତ, ଧୂପ-ଦୀପ; ସକଟ ମାତାଙ୍କୁ ରୋଲି ଓ ଚୁନରୀ; ଭୋଗ — ତିଲକୁଟ, ତିଳ ଲଡୁ, ଗୁଡ଼, ଶକରକନ୍ଦ, ମୂଳା, ଆଖୁ, ଶୁଖିଲା ମେୱା; «ଓଁ ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ» 21 ଥର।
5. ସକଟ ଚୌଥର କଥା (ତଳେ) ଘରର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମିଳିମିଶି ଶୁଣନ୍ତୁ; କଥା ଶୁଣିବା ବେଳେ ହାତରେ ତିଳ-ଗୁଡ଼ ବା ଗହମ ଦାନା ରଖନ୍ତୁ; ଶାଶୁ ବା ଘରର ବଡ଼ଙ୍କୁ ବାୟନା (ତିଲକୁଟ, ଫଳ, ଦକ୍ଷିଣା) ଦେଇ ପାଦ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତୁ।
6. ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ (ସମୟ ଉପରେ) ବେଳେ ଛାତ ବା ଅଗଣାରେ ଜଳ-କ୍ଷୀର-ତିଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଗଣେଶ ଓ ସକଟ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ତିଲକୁଟର ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତୁ।
7. ଅର୍ଘ୍ୟ ପରେ ତିଲକୁଟ ଖାଇ ବ୍ରତ ପାରଣ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରଥମେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ତିଲକୁଟ, ତାପରେ ନିଜେ; ଛେଳି ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲେ ଘରର ପୁଅ ତାକୁ କାଟୁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟି ଦିଆଯାଉ।
8. ରାତିରେ ଗଣେଶଙ୍କ ଆରତି; ତିଲକୁଟ-ପ୍ରସାଦ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ।

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା

ତିଳ-ଗୁଡ଼ ଏବଂ ଗଣେଶ ଓ ସକଟ ମାତାଙ୍କ ଆକୃତି — ଏହା ହିଁ ମୁଖ୍ୟ; ବାକି ପୂଜାର ସାଧାରଣ ସାମଗ୍ରୀ।

• ତିଳ (ଧଳା), ଗୁଡ଼ ବା ଚିନି — ତିଲକୁଟ ଓ ଲଡୁ ପାଇଁ; କୁଟିବା ପାଇଁ ଉଖୁଳି-ମୂଷଳ
• ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବା ଚିତ୍ର, ସକଟ (ଚୌଥ) ମାତାଙ୍କ ଚିତ୍ର ବା ମାଟିର ଆକୃତି, କାଠ ପିଢ଼ା, ହଳଦିଆ କପଡ଼ା
• କଳସ, ଦୀପ (ଘିଅ), ଧୂପ, କର୍ପୂର, ଆରତି-ଥାଳି
• ଦୂବ (21 ଗଣ୍ଠି), ହଳଦିଆ ଫୁଲ, ସିନ୍ଦୂର, ରୋଲି, ଅକ୍ଷତ, ହଳଦୀ, ମୌଳୀ, ଚୁନରୀ (ସକଟ ମାତାଙ୍କ ପାଇଁ)
• ଭୋଗ: ତିଲକୁଟ, ତିଳ-ଲଡୁ, ଗୁଡ଼, ଶକରକନ୍ଦ, ମୂଳା, ଆଖୁ, ଗାଜର, ବାଦାମ-କାଜୁ
• ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ତମ୍ବା ଲୋଟା, କ୍ଷୀର-ଜଳ
• ବାୟନା: ତିଲକୁଟ, ଫଳ, ଦକ୍ଷିଣା, ଲୁଗା (ଶାଶୁଙ୍କ ପାଇଁ)
• ସକଟ ଚୌଥର କଥା-ପୋଥି

🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ

ଉପବାସ-କାହାଣୀ

ଗୋଟିଏ ନଗରରେ ଜଣେ କୁମ୍ଭାର ଭାଟି ଜାଳିଲା, କିନ୍ତୁ ହାଣ୍ଡି-ବାସନ କେବେ ପାଚୁ ନଥିଲା। ରାଜା ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ସେ କହିଲେ — ପ୍ରତି ଥର ଭାଟିରେ ଗୋଟିଏ ପିଲାର ବଳି ଦିଅ, ତେବେ ବାସନ ପାଚିବ। ନଗରର ପ୍ରତି ଘରୁ ପାଳି କରି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଭାଟିରେ ପକାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଦିନେ ଜଣେ ବୁଢ଼ୀର ଏକମାତ୍ର ପୁଅର ପାଳି ପଡ଼ିଲା।

ବୁଢ଼ୀ ସକଟ ଚୌଥର ବ୍ରତ କରୁଥିଲା; ସେ ପୁଅକୁ ଦୂବ ଓ ଗୁଆ ଦେଇ କହିଲା — «ସକଟ ମାତା ତୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ» ଏବଂ ନିଜେ ଭୋକିଲା ରହି ରାତିସାରା ମାତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲା। ସକାଳେ ଭାଟି ଖୋଲାଗଲା — ବାସନ ତ ପାଚିଥିଲା, ବୁଢ଼ୀର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଭଲରେ ବସିଥିଲା, ଆଉ ପୂର୍ବର ସବୁ ପିଲା ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ ଫେରି ଆସିଲେ।

ରାଜା ଓ ନଗରବାସୀ ସକଟ ମାତାଙ୍କ ମହିମା ମାନିଲେ ଏବଂ ବଳି ବନ୍ଦ ହେଲା। ସେହି ଦିନଠାରୁ ମାଆମାନେ ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀରେ ସନ୍ତାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସକଟ ଚୌଥ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ କଥାଟି ଗଣେଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର — ଚନ୍ଦ୍ର ଲମ୍ବୋଦର ଗଣେଶଙ୍କୁ ପରିହାସ କଲେ, ଗଣେଶ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କଳଙ୍କିତ ହେବ; ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷମା ମାଗିବାରୁ ଗଣେଶ କହିଲେ — କେବଳ ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନ ବର୍ଜିତ ରହିବ, ଏବଂ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

ତିଲକୁଟ — ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରସାଦ (ତିଆରି ପ୍ରଣାଳୀ)

ତିଲକୁଟ: 250 ଗ୍ରାମ ଧଳା ତିଳ ଧିମା ଆଞ୍ଚରେ ହାଲୁକା ବାଦାମୀ ହେବା ଯାଏ ଭାଜନ୍ତୁ; 200 ଗ୍ରାମ ଗୁଡ଼ (ବା ଚିନି) ଅଳ୍ପ ପାଣିରେ ତରଳାଇ ଏକ-ତାର ପାଗ କରନ୍ତୁ; ତିଳ ମିଶାଇ ଉଖୁଳିରେ ହାଲୁକା କୁଟନ୍ତୁ (ସେଥିପାଇଁ ନାଁ «ତିଲକୁଟ»); ହାତରେ ଘିଅ ଲଗାଇ ଲଡୁ ବା ଚେପଟା ଖଣ୍ଡ ଗଢ଼ନ୍ତୁ। ବିହାର-ଗୟାର ତିଲକୁଟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ସେଠାରେ ଚିନି-ତିଳକୁ କୁଟି କୁରୁକୁରିଆ କରାଯାଏ।

• ଭୋଗ: ତିଲକୁଟ, ତିଳ-ଗୁଡ଼ର ଲଡୁ, ଗୁଡ଼, ଶକରକନ୍ଦ (ସିଝା), ମୂଳା, ଆଖୁ, ଗାଜର, ମେୱା
• ବ୍ରତ ଦିନ: ନିର୍ଜଳା ବା ଫଳ-କ୍ଷୀର; ବୟସ୍କ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ-କ୍ଷୀର ନିଅନ୍ତୁ
• ବ୍ରତ ପାରଣ ବେଳେ: ପ୍ରଥମେ ତିଲକୁଟ ଓ ଜଳ, ତାପରେ ହାଲୁକା ଭୋଜନ — ଖେଚୁଡ଼ି, ଡାଲି-ଭାତ ବା ପୁରି-ତରକାରୀ
• ତିଲକୁଟର ଛେଳି (ରାଜସ୍ଥାନ-ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ-ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅନେକ ଘରେ): ତିଲକୁଟରେ ଗଢ଼ା ଆକୃତି, ଘରର ପୁଅ କାଟେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଣ୍ଟାଯାଏ — ବଳିର ପ୍ରତୀକ
• ପରଦିନ ତିଲକୁଟ ପଡ଼ୋଶୀ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କୁ — «ସକଟର ପ୍ରସାଦ» ଫେରାଯାଏ ନାହିଁ

ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି

ସକଟ ଉତ୍ତର-ମଧ୍ୟ ଭାରତର ବ୍ରତ; ପୂର୍ବରେ ତିଲକୁଟ, ପଶ୍ଚିମରେ ତିଳ-ଚତୁର୍ଥୀ, ଦକ୍ଷିଣରେ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ।

କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ

ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ🖼 ତିଥି-card ସେୟାର କରନ୍ତୁ🎉 ଶୁଭକାମନା-card

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ମକର ସଂକ୍ରାଂତି (କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ) · ଅହୋଇ ଅଷ୍ଟମୀ (ମା'ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀଯ଼ ଉପବାସ) · ମୌନୀ ଅମାବସ୍ଯା · ଗଣେଶ-ଆରତୀ

⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାରର ରୀତି ସର୍ବୋପରି। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥିତିରେ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।

🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର