🛌 દેવશયાની એકાદશી (હરિશયાની/આશાદી એકાદશી) 2027

આષાઢ શુક્લ એકાદશી-ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં પથારીવશ થાય છે, ચતુર્માસની શરૂઆત (દેવઉદ્ધાની સુધી લગ્ન-મુંડન વગેરે બંધ); પંડારપુરની આશાદી વારી; એકાદશી-વ્રત, બીજા દિવસે દ્વાદશી પર પારણ.

દેવશયાની (હરિશિયાની/પદ્મા) એકાદશી આષાઢ એ મહિનાના શુક્લ પક્ષ ના એકાદશી પર થાય છે-જગન્નાથ રથયાત્રા પછી નવ દિવસ, ગુરુ પૂર્ણિમા થી ચાર દિવસ પહેલા. આ દિવસથી ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિના (કાર્તિક શુક્લ એકાદશી-દેવઉથની સુધી) સુધી ક્ષીરસાગરમાં શેષનાગ પર યોગ-ઊંઘમાં રહે છે-જેને ચતુર્માસ કહેવાય છે; આ સમયગાળા દરમિયાન લગ્ન, મુંડન, ગૃહ-પ્રવેશ, યજ્ઞોપવીત વગેરે માંગલિક ક્રિયાઓ થતી નથી (નિયમ-વ્રત-દાન કથા).

મહિલાઓ ઘરમાં વિષ્ણુ-લક્ષ્મીનો પૂજા, તુલસી-સેવા, એકાદશી-વ્રત (ચોખા-પ્રતિબંધિત, ફળદ્રુપ આહાર) રાખે છે, વિષ્ણુને પીળા વસ્ત્રો (પાન-સુપારી-પથારી) પહેરીને સૂઈ જાય છે, ચતુર્માસનો કોઈ એક નિયમ-સંકલ્પ લે છે; મહારાષ્ટ્રમાં આ "આશાદી એકાદશી" છે-જે ભગવાન ભગવાન ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાન ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાન ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાન ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે ભગવાનની પૂજા કરવા માટે નીચે આ વર્ષની તારીખ, મુસાફરીનો સમય, વિધિ, સામગ્રી, વાર્તાઓ, ફળો અને સ્થળોની રીત છે.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

પદ્મ-પુરાણઃ આષાઢ શુક્લ એકાદશી વિષ્ણુ દ્વારા બલિદાના દ્વાર પર (અથવા ક્ષીરસાગરમાં) પથારીવશ કરવામાં આવ્યો હતો, કાર્તિક માં જાગવું-મધ્યના ચાર મહિના શિવ સૃષ્ટિ-સંચાલન (સાવન શિવ ના) કરે છે; ભાગવત-લોકમાં "દેવ ઊંઘે છે, મંગળ રોકાય છે"-તેથી લગ્ન-મુંડન-ગૃહ-પ્રવેશ વગેરે પછી; પરંતુ ઉપવાસ-જપ-દાન-કથા-તીર્થનું ફળ આ ચાર મહિનામાં બહુવિધ છે.

એકાદશી-ઉપવાસઃ દશમી ની રાતથી દ્વાદશી ના પારણ સુધી-ચોખા-અનાજ પ્રતિબંધિત, ફળદ્રુપ/નિર્જલીય; દેવશયનીથી ચતુર્માસ-નિયમ-એક વસ્તુની ત્યાગ (શ્રાવણ માં શાકભાજી, ભાદ્રપદ માં દહીં, આશ્વિન માં દૂધ, કાર્તિક માં કઠોળ), ભૂમિ-ઊંઘ, બ્રહ્મચર્ય, રોઝ કથા-સમગ્ર ચાર માસ; દેવઉથણી પર સમાપન.

મહારાષ્ટ્રમાં આશાદી એકાદશી = પંધરપુરની વારી-અલંદી (જ્ઞાનેશ્વર) અને દેહુ (તુકારામ) થી પલખી પગપાળા 21 દિવસ, લાખો વારકરી "વિઠ્ઠલ-વિઠ્ઠલ"-ભારતની સૌથી મોટી પદયાત્રાઓમાં; ગુજરાતમાં "દેવપોધી અગ્યારસ", ઓડિશામાં રથયાત્રા પછી "હરિશાયન", બંગાળમાં "સ્લીપ એકાદશી"-જગન્નાથનું પથારીવશ.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ ઘરગથ્થુ રીત છે-દશમી ની તૈયારી, એકાદશી-ઉપવાસ અને વિષ્ણુ-વિશ્રામ, ચતુર્માસ-સંકલ્પ, દ્વાદશી ને પાર કરવો.

1. દશમી (એક દિવસ પહેલા): શામ સાત્વીક ભોજન (ચોખા નહીં-ઘણા ઘરો), રાત બ્રહ્મચર્ય; ઘરની સફાઈ, વિષ્ણુ-પથારીની તૈયારી (નાનો પથારી/ચોકી, પીળો-સફેદ કાપડ, ગાદી).
2. એકાદશી સવારઃ સ્નાન, પીળા કપડાં; સંકલ્પ-"દેવશયાની એકાદશી નો ઉપવાસ, ચતુર્માસમાં (નિયમ) નું પાલન કરો"; વિષ્ણુ-લક્ષ્મીનો પૂજા-પંચ અમૃત-સ્નાન, પીળા કપડાં, ચંદન-અક્ષત (ચોખા નહીં-તિલ/જવ), તુલસી-દલ (જરૂરી), પીળા ફૂલો, ધૂપના દીવા, યજ્ઞ (ફળ-પંજીરી-ખીર).
3. મંત્રઃ "ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવય" 108, વિષ્ણુ-સહસ્રનામ/એકાદશી-કથા (નીચે), "સુપ્તે તાવી જગન્નાથ જગત સુપ્તમ ભવદીદમ, વિબુદ્ધે તાવી બુદ્ધિતે જગત સર્વમ ગુજરમ"-પથારી-પ્રાર્થના.
4. વિષ્ણુ-શયન (સાંજ/પ્રદોષ): વિષ્ણુ-પ્રતિમા/શાલગ્રામને પીળા કપડાં, પાન-સુપારી-લવ-એલચી, પથારીમાં સૂવડાવવું, ચાદર ઢાળવી, દીવો, આરતી-"હવે તમે સૂઈ જાઓ, કાર્તિક માં જાગશો"; લક્ષ્મી-પૂજા સાથે; ક્યાંક આ દિવસથી વિષ્ણુના ચિત્રને ઢાંકી દે છે (ભગવાનના ઉદય સુધી).
5. ચતુર્માસ-સંકલ્પઃ વિષ્ણુને એક નિયમ-ડુંગળી-લસણ/સાગ/દહીં/દૂધનું બલિદાન, દૈનિક ગીત-પાઠ, તુલસી-દીપ, બ્રહ્મચર્ય, જમીન-ઊંઘ, દાન, મૌન-ઘંટ-જે સહન કરી શકે છે-પરિવારમાં એક-એક નિયમ વહેંચો.
6. તુલસીઃ ચતુરમાસ તુલસી-સેવાનો કાલ-રોઝ વોટર-લાઇટ, તુલસી-લગ્નની તૈયારી (કાર્તિક); આજે તુલસીને પસંદ કરો, "તુલસી માતાની જય".
7. ઉપવાસ-દિવસઃ ફલાહાર (કુટ્ટુ-સિંહડા-સાબુદાના-ફળ-દૂધ) અથવા નિર્જાલા; ચોખા-ઘઉં-દાળ નહીં; દિવસમાં ઊંઘી ન જવું, રાત જાગવું/કીર્તન (શક્ય હોય તો); દાન-અનાજ-કાપડ-છત્ર-જૂતા (વર્ષા-મોસમનું દાન).
8. દ્વાદશી (આગામી દિવસ) પારણઃ ઉપર પારણ-સમય (દ્વાદશી માં, હરિ-વાસરને ટાળીને, સૂર્યોદય પછી)-પહેલા તુલસી-પાણી, પછી બ્રાહ્મણ/ગરીબને ભોજન, પછી પોતે; ચોખાથી પારણ શુભ (એકાદશી ને ચોખા છોડો, દ્વાદશી ને ગ્રહણ).

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

વિષ્ણુ-પથારી, પીળા કાપડ, તુલસી, પાન-સુપારી, ફળ-દેવશયનીની યાદી.

• વિષ્ણુ-લક્ષ્મી પ્રતિમા/ચિત્રો/શાલગ્રામ, પથારી (નાની પથારી/ચોકી), પીળો-સફેદ કાપડ, ગાદી, ચાદર
• પીળા કપડાં (વિષ્ણુ માટે), પીળા ચંદન, તિલ/જવ (અક્ષતની જગ્યાએ-ચોખા નહીં), તુલસી-દલ, પીળા ફૂલો (ગેંડા-કનેર-કમલ), માળા
• પાન, સુપારી, લવિંગ, એલચી (પથારીની સામગ્રી), પંચ અમૃત, ગંગાજળ, કેસર.
• ધૂપ, દીવા, ઘી, કપૂર, આરતી-થાલી, કળશ, નાળિયેર, કેરીના પાંદડા
• અર્પણઃ ફળો (કેળા-કેરી-સફરજન), પંજીરી, સાબુદાના-ખીર, મખાના, મીઠાઈ (ચોખા વગરની)
• તુલસી-ચુનરી, તુલસી-દીપ; એકાદશી-કથા/વિષ્ણુ-સહસ્રનામ પુસ્તક
• દાનઃ ખોરાક, કપડાં, છત્ર, પગરખાં (વર્ષા), પીળા કપડાં-ચણા
• ફળોની વાનગીઓઃ કુટ્ટુ-સિંઘાડાના લોટ, સાબુદાણા, બટાટા, ખાંડવાળું મીઠું, ફળ, દૂધ

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

રાજા મંધાતાના રાજ્યમાં ત્રણ વર્ષ સુધી દુષ્કાળ પડ્યો હતો; ઋષિ અંગિરા એ અહેવાલ આપ્યો હતો કે-"આષાઢ શુક્લ પદ્મ (દેવશયાની) એકાદશી નો ઉપવાસ કરો, વિષ્ણુ ખુશ થશે"; રાજા-પ્રજાએ ઉપવાસ કર્યો, વર્ષા થઈ ગયું, રાજ્ય હરિયાળું-ઉપવાસનું ફળ રાજ્ય-સુખ, વર્ષા, પાપ-વિનાશ. (ભવિષ્ય્યોત્તર-પુરાણ-યુધિષ્ઠિરને કૃષ્ણ દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યું હતું).

વામન-કથાઃ વામનએ યજ્ઞમાંથી ત્રણ પગ જમીન માંગી, બે પગમાં ત્રિલોક; યજ્ઞે માથું આપ્યું-વિષ્ણુએ તેને પાતાલ આપ્યું અને વચન મુજબ તેના દ્વાર પર ચાર મહિના રહ્યા (આષાઢ શુક્લ એકાદશી થી કાર્તિક શુક્લ એકાદશી)-તેને "વિષ્ણુના શયન" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; લક્ષ્મીએ રક્ષાબંધન પર યજ્ઞને રાખી બાંધીને વિષ્ણુને મુક્ત કર્યો (રાખી-કથામાં).

શંખાસુર-કથાઃ શંખાસુર સામે લડતા થાકીને વિષ્ણુ આષાઢ શુક્લ એકાદશી ને ક્ષીરસાગરમાં બાકીની પથારીમાં સૂઈ જાય છે, કાર્તિક શુક્લ એકાદશી ને જાગી જાય છે-તેથી ચતુર્માસ; સૃષ્ટિના આ સમયગાળા દરમિયાન શિવ-શક્તિ (સાવન-નવરાત્રિ) ના હાથ; ભગવાનના ઉદય પર વિષ્ણુ જાગૃત થાય છે અને તુલસી-લગ્ન કરે છે.

ફળોની વાનગીઓ, સાબુદાણા-ખિસ્સાં, કુટ્ટુ, પંજીરી-એકાદશી ના રસોડા

એકાદશી પર ચોખા-ઘઉં-દાળ પ્રતિબંધિત-ફળદ્રુપતાઃ સાબુદાણા, કુટ્ટુ-સિંઘાડા, બટાટા, મખાના, ફળ-દૂધ, ખાંડવાળું મીઠું; વિષ્ણુના ભોગ પંજીરી-ફળ-સાબુદાણા-ખીર (તુલસી સહિત); દ્વાદશી ના પારણ ચોખા-દાળ-શાકભાજીમાંથી; મહારાષ્ટ્ર (આસધી) માં સાબુદાણા-ખિચડી, તલચી ચોખા (સમા-ચોખા), રતાલી-કીસ.

• સાબુદાના-ખિચડી (મગફળી-બટાટા-ખાંચા મીઠું), સાબુદાના-વડા/ખીર, સમા (વરાઇ) નો ચોખા-ખીર.
• કુટ્ટુ/સિંઘાડની પૂડી-પકોડી, બટાટા-જીરા, અરબી, લવિંગની શાકભાજી (ખાંડવાળું મીઠું), દહીં
• ફળો (કેળા-સફરજન-કેરી-પપૈયું), દૂધ, મખાના-ખીર, ફળો, નાળિયેર-પાણી; નિર્જલીકૃત રાખનારા-કંઈ નહીં
• વિષ્ણુ-ભોગઃ પાંજીરી (ધાણું/સૂજી), ફળો, પેડા, કેસર-દૂધ-તુલસી-દલ વિના વિષ્ણુ-ભોગ અપૂર્ણ
• મહારાષ્ટ્ર (આશાદી): સાબુદાણા-ખિચડી, વેરી-આમતી, રટાલે (સાકર) નું કીસ, ભગર; ગુજરાત (દેવપોધી): ફરાલી-સાબુદાણા-વડા, મોરાયો, સિંગોરા-લોટ; બંગાળ (પથારી): ફળ-દૂધ-લુચી (કેટલાક ઘરો)
• દ્વાદશી-પારણઃ ચોખા-કઠોળ-શાકભાજી, તુલસી-પાણી પહેલા; ડુંગળી/ટોરાઈની શાકભાજી (પારણમાં શુભ-કેટલીક વિધિઓ)

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

પંધરપુરની વારી, ગુજરાતના દેવપોધી, ઓડિશાના હરિશયન, ઉત્તરના શયનખંડ-ચાર મહિનાના ઊંઘના સ્વરૂપ.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો

આ પણ વાંચો: જગન્નાથ રથયાત્રા (9 દિવસ પહેલા) · ગુરુ પૂર્ણિમા (4 દિવસ પછી) · દેવઉથની એકાદશી (ચતુર્માસ-સમાપ્તિ) · નિર્જલીકૃત એકાદશી (જ્યેષ્ઠ)

⚠️ આ અહેવાલ પરંપરાગત પદ્ધતિઓ અને લોક માન્યતાઓ પર આધારિત છે; તેના કુળ પરિવારો અને સંપ્રદાયો (સ્માર્તા/વૈષ્ણવ) ની પ્રથાઓ સર્વોપરી છે. પારગમન-સમય પંચાંગ સાથે મેળ ખાઓ; આરોગ્યની સ્થિતિમાં નિર્જલીકૃત ન રહો.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર