🎨 હોળી (હોલિકા દહન અને ધુળેટી) 2027

ફાગણ પૂનમની રાત્રે હોલિકા દહન, બીજા દિવસે રંગોની હોળી — ભદ્રા-રહિત પ્રદોષનું દહન-મુહૂર્ત, નવા પાકની ઊંબીઓ, ગુજિયા અને ગુલાલ.

હોળી બે દિવસનું પર્વ છે — ફાગણ પૂનમની સાંજે હોલિકા દહન (નાની હોળી) અને બીજા દિવસે ફાગણ વદ એકમે (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ચૈત્ર વદ એકમ) રંગોની હોળી (ધુલંડી/ધુળેટી). વસંત પંચમીથી શરૂ થયેલો 40 દિવસનો ફાગ અહીં પૂરો થાય છે; આ અધર્મ પર ભક્તિની જીત (પ્રહ્લાદ-હોલિકા) અને નવા પાક (ઘઉં-જવની ઊંબીઓ શેકવી)નો ઉત્સવ છે.

ઘરની સ્ત્રીઓ હોલિકા દહનના દિવસે હોળીની પૂજા કરે છે — છાણના બડકુલ્લા/ગુલરીની માળા, કાચું સૂતર, નવી ઊંબીઓ, ગુજિયાનો ભોગ — અને દહનની પ્રદક્ષિણા કરે છે; બીજા દિવસે રંગ, ગુજિયા-કાંજી-ઠંડાઈ અને ઘેર ઘેર મળવા જવાનું. નીચે આ વર્ષની બંને તિથિઓ, ભદ્રા-રહિત દહન-મુહૂર્ત, વિધિ, સામગ્રી, કથા, પકવાન અને જુદા જુદા પ્રદેશોની રીત આપી છે.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

હોલિકા દહનનો નિયમ: પ્રદોષ કાળમાં, પૂનમ તિથિમાં અને **ભદ્રા-રહિત** સમયમાં — ભદ્રા (વિષ્ટિ કરણ)માં દહન વર્જ્ય; ભદ્રા હોય તો તે પૂરી થયા પછી (અથવા ભદ્રા-પુચ્છમાં). એટલે જ દર વર્ષનું મુહૂર્ત જુદું હોય છે — ઉપર પ્રદોષનો સમય આપ્યો છે; ભદ્રાનો સમય તમારા શહેરના પંચાંગ-પાના પર જુઓ.

હોળાષ્ટક: હોળીના આઠ દિવસ પહેલાં (ફાગણ સુદ આઠમથી પૂનમ સુધી) માંગલિક કાર્યો વર્જ્ય — લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ નહીં; હોળી પછી ચૈત્રી નવરાત્રિ સુધી ફરી મુહૂર્ત ખૂલે છે.

નવો પાક: દહનની આગમાં ઘઉં-જવ-ચણાની લીલી ઊંબીઓ શેકીને (હોળા) પ્રસાદ રૂપે ખાવી અને ઘેર લાવવી — «હોળી» નામનું એક મૂળ આ જ છે; દહનની રાખ/અગ્નિ ઘેર લાવીને ચૂલો સળગાવવો શુભ. અનિષ્ટ (હોલિકા) બળ્યું, ભક્તિ (પ્રહ્લાદ) બચી — આ જ ભાવ.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ ઘરગથ્થુ વિધિ છે — દિવસે હોળીની પૂજા અને ભોગ, પ્રદોષમાં ભદ્રા જોઈને દહન અને પ્રદક્ષિણા; બીજા દિવસે રંગ.

1. હોલિકા દહનના દિવસે સવારે: છાણમાંથી બડકુલ્લા/ગુલરી (કાણાંવાળી નાની ટીકડીઓ) બનાવીને સૂકવો અને માળામાં પરોવો — 4-5 માળા (પિતૃઓ, હનુમાન, શીતળા માતા અને ઘર-પરિવારના નામે); મહોલ્લાની હોળી (લાકડાં-છાણાંનો ઢગલો, વચ્ચે હોલિકા-પ્રહ્લાદનો દાંડો) પાસે જાઓ અથવા ઘરના આંગણામાં નાની હોળી બનાવો.
2. દિવસે/સાંજ પહેલાં હોળીની પૂજા: હોળીના દાંડા/ઢગલા પર કંકુ-અક્ષત-ફૂલ, કાચું સૂતર (નાડાછડી) 3 કે 7 વાર વીંટતાં વીંટતાં પ્રદક્ષિણા, જળનો લોટો અર્પણ, બડકુલ્લાની માળા, ઘઉં-જવની લીલી ઊંબીઓ, નાળિયેર, ગુજિયા-મીઠાઈ, ગુલાલ; «ૐ હોલિકાયૈ નમઃ», પ્રહ્લાદ-નૃસિંહનું સ્મરણ — «અસૃક્પાભયસંત્રસ્તૈઃ કૃતા ત્વં હોલિ બાલિશૈઃ…».
3. દહન (પ્રદોષ કાળ, ભદ્રા-રહિત — ઉપર પ્રદોષ-સમય; ભદ્રા પંચાંગ-પાના પર): મહોલ્લાના વડીલ/પંડિત અગ્નિ પ્રગટાવે; પરિવાર સાથે 3/5/7 પ્રદક્ષિણા, જળની ધાર, બડકુલ્લા-ઊંબીઓ-નાળિયેર અગ્નિમાં; આગમાં ઘઉં-જવ-ચણાની ઊંબીઓ શેકીને (હોળા) વહેંચો.
4. ઘેર પાછા ફરીને દહનનો થોડો અગ્નિ/રાખ લાવો — નવા ચૂલા/દીવા માટે શુભ; રાખનું તિલક (નજરથી રક્ષણ); રાત્રે હોળીનાં ગીત-ફાગ, ઠંડાઈ.
5. ધુળેટી (બીજો દિવસ): સવારે ઘરના વડીલોને ગુલાલનું તિલક કરી પગે લાગવું, પછી રંગ; ગુજિયા-કાંજી-દહીંવડાં; ઠાકોરજી/બાંકે બિહારીને ગુલાલ; બપોર પછી રંગ ધોઈને નવાં કપડાં, સાંજે એકબીજાને મળવા જવું (હોળી-મિલન).
6. સ્ત્રીઓ: દહનની બીજી સવારે હોળીની રાખનાં ઘરના બારણે છાંટણાં (શુદ્ધિ), શીતળા માતાને ઠંડો ભોગ (ઘણા પ્રદેશોમાં હોળી પછી શીતળા આઠમ/બસૌડા); વ્રજમાં લઠ્ઠમાર અને ફૂલોની હોળી આના પહેલાંના અઠવાડિયે થાય છે.
7. પિતૃઓના નામની બડકુલ્લા-માળા અને દાન: હોલિકા દહને અનાજ-વસ્ત્રનું દાન, નવા પાકનો પહેલો ભાગ દેવતા, પિતૃઓ અને ગાયને.
8. બીજા દિવસથી ફાગણ વદ પક્ષ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ચૈત્ર મહિનો) શરૂ — ક્યાંક ક્યાંક હોળીના 5 દિવસ પછી રંગ પંચમી (મહારાષ્ટ્ર-મધ્ય પ્રદેશ) અને 8 દિવસ પછી શીતળા આઠમ.

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

છાણના બડકુલ્લા અને ઘઉં-જવની લીલી ઊંબીઓ દહનના દિવસની ખાસ વસ્તુઓ; રંગ અને ગુજિયા બીજા દિવસે.

• છાણ (બડકુલ્લા/ગુલરીની માળાઓ), કાચું સૂતર/નાડાછડી
• કંકુ, અક્ષત, હળદર, ફૂલ, ગુલાલ, જળનો લોટો
• ઘઉં-જવ-ચણાની લીલી ઊંબીઓ (હોળા), નાળિયેર, સોપારી
• ગુજિયા/મીઠાઈ (ભોગ), ગોળ, કાચા ચોખા
• લાકડાં-છાણાં (મહોલ્લાની હોળી માટે), હોલિકા-પ્રહ્લાદનો દાંડો/ધજા
• ધુળેટી: હર્બલ ગુલાલ-રંગ, પિચકારી, જૂનાં કપડાં; ઠંડાઈ, ગુજિયા, કાંજી-વડાં, દહીંવડાં, પાપડ
• ઠાકોરજી માટે ગુલાલ, નવાં વસ્ત્ર; વડીલો માટે ગુલાલની થાળી
• રાખ રાખવા નાનું પાત્ર (ઘેર લાવવા માટે)

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

દૈત્યરાજ હિરણ્યકશિપુને વરદાન હતું કે તેને ન મનુષ્ય મારી શકે ન પશુ, ન દિવસે ન રાત્રે, ન ઘરની અંદર ન બહાર, ન અસ્ત્રથી ન શસ્ત્રથી. અહંકારમાં તેણે માત્ર પોતાની જ પૂજા કરવાનો આદેશ આપ્યો, પણ તેનો પુત્ર પ્રહ્લાદ વિષ્ણુ-ભક્ત હતો. પિતાએ પ્રહ્લાદને પહાડ પરથી ફેંકાવ્યો, હાથીના પગ નીચે કચડાવ્યો, ઝેર આપ્યું — ભક્ત દરેક વખતે બચી ગયો.

હિરણ્યકશિપુની બહેન હોલિકાને વરદાન હતું કે અગ્નિ તેને બાળી ન શકે. તે પ્રહ્લાદને ખોળામાં લઈને ચિતા પર બેઠી — પણ ભક્ત «નારાયણ-નારાયણ» જપતો રહ્યો; વરદાનનો દુરુપયોગ થયો એટલે હોલિકા બળી ગઈ અને પ્રહ્લાદ બહાર નીકળી આવ્યો. ફાગણ પૂનમની એ રાત — હોલિકા દહન: અનિષ્ટ બળ્યું, ભક્તિ બચી. પછી નૃસિંહે થાંભલામાંથી પ્રગટ થઈને સંધ્યા-સમયે, ઉંબરા પર, ખોળામાં લઈને, નખથી હિરણ્યકશિપુનો વધ કર્યો.

બીજી કથા — શિવે કામદેવને ત્રીજા નેત્રથી ભસ્મ કર્યા (વસંત પંચમી પછી), રતિના વિલાપથી હોળીના દિવસે કામદેવને «અનંગ» રૂપે પુનર્જીવન મળ્યું — એટલે હોળી પ્રેમના રંગનું પર્વ છે; વ્રજમાં રાધા-કૃષ્ણની હોળી — પોતે શ્યામ હોવાની ફરિયાદ કરતાં મા યશોદાના કહેવાથી કૃષ્ણે રાધાને રંગ લગાડ્યો — રંગવાળી હોળીનું મૂળ આ જ.

ગુજિયા, કાંજી, ઠંડાઈ — હોળીનું રસોડું

હોળીના ગુજિયા (માવો-મેવો ભરેલા ઘૂઘરા, ઘીમાં તળેલા) અઠવાડિયું પહેલાં બને છે; કાંજી-વડાં (રાઈના પાણીમાં અડદનાં વડાં, 3-4 દિવસ પહેલાં), દહીંવડાં, પાપડ, નમકીન, ઠંડાઈ — દહનની સાંજે ભોગ, ધુળેટીએ મહેમાનો માટે.

• ગુજિયા (20): 2 કપ મેંદો + 4 ચમચી ઘીનું મોણ; પૂરણ — 200 ગ્રામ માવો શેકીને, 100 ગ્રામ દળેલી ખાંડ, મેવો-કોપરું-એલચી; બીબામાં ભરીને ઘીમાં ધીમા તાપે સોનેરી તળો
• કાંજી-વડાં: પાણીમાં વાટેલી રાઈ, સંચળ, હળદર, હિંગ — 3-4 દિવસ તડકામાં; અડદનાં નાનાં વડાં નાખીને 1 દિવસ
• ઠંડાઈ (બદામ-વરિયાળી-ખસખસ-કાળાં મરી-ગુલાબ-દૂધ), દહીંવડાં, બટાકાની વેફર, નમકપારા, શક્કરપારા, માલપુઆ
• હોળા: દહનની આગમાં શેકેલી ઘઉં-જવ-ચણાની ઊંબીઓ — પહેલો પ્રસાદ; બિહાર-પૂર્વાંચલમાં પુઆ-પૂરી-કઢી, માલપુઆ; પંજાબમાં કાંજી-ગુજિયા-પિન્ની; મહારાષ્ટ્રમાં પૂરણપોળી-કટાચી આમટી; ગુજરાતમાં ધાણી (શેકેલું અનાજ)-ખજૂર-ઘૂઘરા; બંગાળમાં દોલયાત્રાના માલપુઆ-ખીર
• શીતળા-ભોગ (હોળીના 7-8 દિવસ પછી બસૌડા): એક દિવસ પહેલાં બનાવેલું ઠંડું ભોજન — ગળ્યા ભાત, પૂરી, દહીં, ગુલગુલા

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

વ્રજની લઠ્ઠમારથી બંગાળની દોલયાત્રા સુધી — એક પૂનમ, સો રંગ.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

🌎 વિદેશમાં હોળી (હોલિકા દહન અને ધુળેટી) 2027: અમેરિકા · કેનેડા · યુકે · ઓસ્ટ્રેલિયા · યુએઈ · કતાર · સાઉદી અરેબિયા · કુવૈત · ઓમાન · બહેરીન · સિંગાપોર · મલેશિયા · ન્યુઝીલેન્ડ · દક્ષિણ આફ્રિકા · મોરિશિયસ · ફિજી · નેધરલેન્ડ્સ · જર્મની · આયર્લેન્ડ

આ પણ વાંચો: મહાશિવરાત્રી (15 દિવસ પહેલા) · શીતલા અષ્ટમી/બસૌડા (હોળી પછી) · ચૈત્ર નવરાત્રિ/ગુડી પડવા · ભદ્રા નો સમય (તમારા શહેરનો પંચાંગ)

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; તમારા કુળ-પરિવાર અને મહોલ્લાની રીત સર્વોપરી છે. દહનનું ચોક્કસ મુહૂર્ત ભદ્રા જોઈને નક્કી કરો; રંગ અને આગમાં સલામતી સૌથી પહેલાં.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર