🌙 માસિક શિવરાત્રિ 2026

આગામી માસિક શિવરાત્રિ ક્યારે છે — દર મહિને વદ ચૌદસની રાત્રે (નિશીથ-કાળ) શિવ-પૂજા, ચાર પ્રહરનો અભિષેક, રાત્રિ-જાગરણ; મહા વદ ચૌદસ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ફાગણ વદ ચૌદસ)ની મહાશિવરાત્રિ તેનું મહારૂપ; કન્યાઓ અને સૌભાગ્યવતીઓનું વ્રત; ઉપર નિશીથ-કાળ અને આવનારી તિથિઓ.

માસિક શિવરાત્રિ દરેક ચાંદ્ર માસની વદ ચૌદસે આવે છે — અમાસના એક દિવસ પહેલાં, જ્યારે ચંદ્ર લગભગ દેખાતો નથી; આ તિથિ નિશીથ-કાળમાં (મધરાતે) હોય — એ જ રાત્રે શિવરાત્રિ. પૂજા રાત્રે — નિશીથ-કાળમાં (ઉપર સમય) અને ચાર પ્રહરમાં અભિષેક; ઉપવાસ સૂર્યોદયથી બીજા સૂર્યોદય સુધી, પારણાં ચૌદસ પૂરી થાય ત્યારે.

મહા વદ ચૌદસ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ફાગણ વદ ચૌદસ)ની **મહાશિવરાત્રિ** તેનું વાર્ષિક મહારૂપ છે (અલગ પાનું); કાવડવાળી શ્રાવણની માસિક શિવરાત્રિ (અષાઢ વદ ચૌદસ; પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં શ્રાવણ વદ ચૌદસ) બીજી મોટી. શાસ્ત્ર-કથા છે કે શિવરાત્રિની રાત્રે શિવ લિંગ-રૂપે પ્રગટ થયા/શિવ-પાર્વતીનાં લગ્ન થયાં — તેથી કન્યાઓ મનગમતા વર માટે અને સૌભાગ્યવતીઓ સૌભાગ્ય માટે રાખે છે. ઉપર આગામી માસિક શિવરાત્રિની તિથિ, નિશીથ-પ્રદોષ-સમય (દિલ્હી) અને આવનારી 12 તિથિઓ મહિનાના નામ સાથે; નીચે વિધિ, ચાર-પ્રહર પૂજા, સામગ્રી, કથા, ભોજન અને વિસ્તારોની રીત.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

શિવ-પુરાણ/સ્કંદ-પુરાણ: વદ ચૌદસની રાત્રિ શિવને પ્રિય — આ જ રાત્રે અગ્નિ-સ્તંભ (લિંગોદ્ભવ) પ્રગટ થયો જેને બ્રહ્મા-વિષ્ણુ માપી ન શક્યા; આ રાત્રિનું જાગરણ-અભિષેક આખા વર્ષનાં પાપ હરે છે; માસિક શિવરાત્રિનું વ્રત 12/14 વર્ષ સળંગ રાખવાથી લગ્ન-સંતાન-મોક્ષ (લોક-માન્યતા); ચૌદસ નિશીથ-વ્યાપિની — જે રાતની મધ્યમાં ચૌદસ હોય તે જ વ્રતનો દિવસ (ઉપરની યાદી આ જ નિયમથી — ક્યારેક તેરસની સાંજથી આરંભ).

ચાર પ્રહરની પૂજા: પહેલો પ્રહર (સાંજ — દૂધથી અભિષેક), બીજો (રાત — દહીં), ત્રીજો (મધરાત — ઘી), ચોથો (પરોઢ — મધ/સાકર); દરેક પ્રહરમાં «ૐ નમઃ શિવાય», બીલીપત્ર, આરતી; ગૃહસ્થ ઓછામાં ઓછું નિશીથ-કાળમાં (મધરાત ± 24 મિનિટ — ઉપર) એક વાર પૂજા કરે.

મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણ-શિવરાત્રિ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં) પર કાવડિયાઓનો જળાભિષેક; માસિક શિવરાત્રિએ શિવાલયની રાત્રિ-આરતી; કુંડળીમાં ચંદ્ર-દોષ/મંગળ/શનિની પીડા, લગ્નમાં વિલંબ હોય ત્યારે માસિક શિવરાત્રિનું વ્રત લોક-પ્રસિદ્ધ ઉપાય; પ્રદોષ (તેરસ) + શિવરાત્રિ (ચૌદસ) સળંગ બે દિવસ શિવના — «પ્રદોષ-શિવરાત્રિ જોડી».

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ માસિક શિવરાત્રિની ઘરેલુ વિધિ છે — દિવસનો ઉપવાસ, રાત્રે નિશીથ-કાળમાં શિવ-પૂજા (થઈ શકે તો ચાર પ્રહર), જાગરણ, બીજી સવારે પારણાં.

1. સવાર: સ્નાન, શિવ-સ્મરણ, સંકલ્પ — «માસિક શિવરાત્રિ વ્રત, (કામના) માટે, રાત્રિ-પૂજા અને જાગરણ, કાલે સૂર્યોદય પછી પારણાં»; દિવસે ફળાહાર/નિર્જળા (શક્તિ પ્રમાણે); શિવાલય-દર્શન, જળ-બીલીપત્ર.
2. સાંજ (પ્રદોષ — ઉપર સમય): પૂજા-સ્થાને શિવલિંગ (પાર્થિવ — માટીનું બનાવીને પણ) અથવા શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર, ઈશાન ખૂણે; કળશ, દીવો; પહેલો પ્રહર — દૂધથી અભિષેક, બીલીપત્ર, «ૐ નમઃ શિવાય» 108 વાર, શિવ-ચાલીસા.
3. રાત (બીજો પ્રહર): દહીંથી અભિષેક, ધતૂરો-આકડો-શમી-ભાંગ, ચંદન-ભસ્મ; રુદ્રાષ્ટક/શિવ-તાંડવ-સ્તોત્ર; શિવરાત્રિ-કથા (નીચે — શિકારી/લિંગોદ્ભવ) સાંભળવી.
4. નિશીથ-કાળ (ઉપર સમય — ત્રીજો પ્રહર): ઘી/પંચામૃતથી અભિષેક, ગંગાજળ, 108 બીલીપત્ર (થઈ શકે તો — દરેક પાન પર «ૐ નમઃ શિવાય»), જનોઈ, સફેદ ફૂલ, અત્તર; પાર્વતીને સૌભાગ્યની સામગ્રી; મહામૃત્યુંજય 108/11 વાર; આરતી «ૐ જય શિવ ઓંકારા», કપૂર; આ પૂજા અનિવાર્ય — બાકીના પ્રહર શક્તિ પ્રમાણે.
5. પરોઢ (ચોથો પ્રહર): મધ/સાકર/શેરડીના રસથી અભિષેક, પછી જળ; છેલ્લી આરતી; જાગરણ — આખી રાત ભજન-કીર્તન/શિવ-નામ (ન થઈ શકે તો નિશીથ-પૂજા પછી સૂઈ જાઓ, પરોઢે ઊઠીને ચોથો પ્રહર).
6. પારણાં: બીજે દિવસે સૂર્યોદય પછી, ચૌદસ પૂરી થાય ત્યારે (અમાસ બેઠા પછી — ઉપર તિથિ-ગાળો); પહેલાં શિવ-પ્રસાદ (ફળ-પંચામૃત), પછી સાત્ત્વિક ભોજન; બ્રાહ્મણ/ગરીબને દાન.
7. પાર્થિવ શિવલિંગ (ઘણાં ઘરોમાં): ભીની માટી (નદીની/શુદ્ધ)માંથી અંગૂઠા જેવડું શિવલિંગ બનાવીને પૂજા, બીજી સવારે જળમાં વિસર્જન — શ્રાવણ-શિવરાત્રિ અને મહાશિવરાત્રિએ ખાસ.
8. સ્ત્રીઓની રીત: કન્યાઓ મનગમતા વર માટે (પાર્વતી-પૂજા, 108 બીલીપત્ર), સૌભાગ્યવતીઓ સૌભાગ્યની રક્ષા માટે; 12/14 માસિક શિવરાત્રિનો સંકલ્પ → મહાશિવરાત્રિએ ઉદ્યાપન (શિવ-હવન, દંપતી-ભોજન); માસિક ધર્મમાં પૂજા નહીં — સ્મરણ-જપ; ગર્ભવતી ફળાહાર લે, જાગરણ નહીં.

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

ચાર પ્રહરનાં અભિષેક-દ્રવ્ય, 108 બીલીપત્ર, પાર્થિવ માટે માટી, જાગરણ માટે કથાની ચોપડી — માસિક શિવરાત્રિની યાદી.

• શિવલિંગ (પારદ/નર્મદેશ્વર/સ્ફટિક) અથવા પાર્થિવ (શુદ્ધ માટી) અથવા શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર, બાજઠ, સફેદ કપડું, કળશ
• ચાર પ્રહરનો અભિષેક: દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, સાકર, શેરડીનો રસ, ગંગાજળ, નાળિયેર-પાણી, પંચામૃત
• 108 બીલીપત્ર (3 પાનવાળાં, આખાં), ધતૂરાનાં ફળ-ફૂલ, આકડો (મદાર), શમી, ભાંગ, ધરો, સફેદ ફૂલ (ચમેલી-કરેણ), નીલકમળ (થઈ શકે તો)
• ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત, જનોઈ, નાડાછડી, કંકુ-હળદર-કુમકુમ, અત્તર (કેવડો-ચંદન), પાન-સોપારી-લવિંગ-એલચી
• પાર્વતી: સૌભાગ્યની સામગ્રી (બંગડી-ચાંલ્લો-સિંદૂર-ચૂંદડી), લાલ ફૂલ
• દીવો (ઘીનો — થઈ શકે તો આખી રાત અખંડ), ધૂપ, કપૂર, આરતીની થાળી, ઘંટડી-ડમરુ
• નૈવેદ્ય: ફળ (બોર-કેળાં-સફરજન — મહાશિવરાત્રિએ બોર), પંચમેવો, ખીર, શીરો, ઠંડાઈ/ભાંગ-દૂધ, સાકર
• કથા/સ્તોત્ર: શિવરાત્રિ-કથા, રુદ્રાષ્ટક, શિવ-તાંડવ, મહામૃત્યુંજય, શિવ-ચાલીસા; રુદ્રાક્ષની માળા; ભજન
• ફળાહાર: ફળ, દૂધ, સાબુદાણા, કુટ્ટુ, સિંધવ મીઠું; પારણાં: સાત્ત્વિક ભોજન, દાનની સામગ્રી

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

શિકારીની કથા (શિવ-પુરાણ): એક શિકારી શિકાર ન મળતાં રાત્રે બીલીના ઝાડ પર બેઠો, જેની નીચે શિવલિંગ હતું; જાગતા રહેવા અને નીચે જોવા માટે તે પાન તોડી-તોડીને નીચે નાખતો રહ્યો — અજાણતાં 108 બીલીપત્ર શિવલિંગ પર ચઢ્યાં; આખી રાત ભૂખ્યો-તરસ્યો (અજાણતાં ઉપવાસ-જાગરણ); ચાર વાર હરણ-પરિવાર આવ્યો, દરેક વખતે દયા કરીને જવા દીધો (ચાર પ્રહર); પરોઢે શિવ પ્રગટ થયા — «અજાણતાં કરેલી શિવરાત્રિ-પૂજાથી તારું પાપ કપાયું»; શિકારીને મોક્ષ, હરણ-પરિવાર તારા બન્યો (મૃગશીર્ષ). બોધ — શિવરાત્રિની રાત્રે બીલીપત્ર-જાગરણ-દયાનું ફળ અજાણતાં પણ અનંત.

લિંગોદ્ભવ: બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચે «મોટું કોણ» એ વિવાદ થયો; મહા વદ ચૌદસ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ફાગણ વદ ચૌદસ)ની રાત્રે એક અનંત અગ્નિ-સ્તંભ (જ્યોતિર્લિંગ) પ્રગટ થયો — વિષ્ણુ વરાહ બનીને નીચે, બ્રહ્મા હંસ બનીને ઉપર ગયા, કોઈ છેડો ન પામી શક્યા; બ્રહ્માએ કેતકીને ખોટી સાક્ષી બનાવી — શિવે કેતકીને શાપ આપ્યો (શિવ-પૂજામાં વર્જિત) અને બ્રહ્માને પૂજા-વિહીન કર્યા; ત્યારથી શિવરાત્રિ લિંગ-પૂજાની રાત, અરુણાચલ (તિરુવણ્ણામલાઈ) એ જ અગ્નિ-સ્તંભ.

શિવ-પાર્વતી વિવાહ અને સમુદ્ર-મંથન: મહાશિવરાત્રિએ શિવ-પાર્વતીનાં લગ્ન (ઘણાં પુરાણો) — તેથી કન્યાઓ વર માટે; વિષ-પાન પછી શિવને જાગતા રાખવા દેવતાઓએ આખી રાત જાગરણ-સ્તુતિ કરી — તેથી શિવરાત્રિએ જાગરણ; દરેક માસિક શિવરાત્રિ એ જ રાતની માસિક સ્મૃતિ — પુરાણો કહે છે કે જે વર્ષની 12 શિવરાત્રિ (મહાશિવરાત્રિ આમાં જ; અધિક માસવાળા વર્ષમાં 13) વ્રત સાથે રાખે, તે શિવ-લોક પામે.

ફળ-પંચામૃત-ઠંડાઈ, બોર, કુટ્ટુ — શિવરાત્રિનો ફળાહાર અને પારણાં

શિવરાત્રિએ દિવસ-રાત ઉપવાસ — ફળાહાર (ફળ-દૂધ-સાબુદાણા-કુટ્ટુ-સિંધવ મીઠું) અથવા નિર્જળા; શિવને ફળ (બોર-કેળાં), પંચમેવો, ખીર, ઠંડાઈ/ભાંગ-દૂધ (કેટલીક રીતમાં), ધતૂરો-ભાંગ (શિવને પ્રિય, ખાવા માટે નહીં); બીજી સવારે સાત્ત્વિક પારણાં — ખીચડી/દાળ-ભાત-શાક, શીરો; રાત્રે અન્ન નહીં.

• ફળાહાર: ફળ (સફરજન-કેળાં-જામફળ-બોર), દૂધ-દહીં-છાશ, મખાના, સાબુદાણાની ખીચડી/ખીર, કુટ્ટુ/શિંગોડાના લોટની પૂરી-ભજિયાં, બટાકા-શક્કરિયાં, સિંધવ મીઠું; નિર્જળા રાખનાર — કંઈ નહીં
• શિવ-નૈવેદ્ય: પંચામૃત, ફળ, પંચમેવો, ખીર (ચોખા/મખાના), શીરો, સાકર, ઠંડાઈ (બદામ-વરિયાળી-કાળાં મરી-ગુલાબ — ભાંગ વૈકલ્પિક, ફક્ત પરંપરા પ્રમાણે)
• ચાર પ્રહર: પહેલો દૂધ, બીજો દહીં, ત્રીજો ઘી, ચોથો મધ/સાકર — અભિષેક-દ્રવ્ય જ પ્રસાદ રૂપે (પંચામૃત)
• પારણાં (બીજી સવારે): ખીચડી (મગ-ચોખા) / દાળ-ભાત-શાક, શીરો-પૂરી, દહીં; બ્રાહ્મણ/ગરીબને પહેલાં અન્ન-દાન
• પ્રાદેશિક: મહારાષ્ટ્ર (શિવરાત્ર) — સાબુદાણાની ખીચડી, રતાળુ, ભગર (સામો); દક્ષિણ (માસિક શિવરાત્રિ/શિવરાત્રિ) — ફળ-દૂધ, બીજી સવારે પોંગલ-પાયસમ; બંગાળ (શિવ-ચતુર્દશી) — ફળ-દૂધ-સાકર, પારણાંમાં ખિચુડી; ગુજરાત (શિવરાત્રિ) — ફરાળ, સોમનાથની પાલખી

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

કાશી-ઉજ્જૈનની રાત્રિ-આરતી, દક્ષિણની ચાર-પ્રહર પૂજા, બંગાળની શિવ-ચતુર્દશી, કાવડવાળી શ્રાવણ-શિવરાત્રિ — દર મહિનાની શિવ-રાત.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

🌎 વિદેશમાં માસિક શિવરાત્રિ 2026: અમેરિકા · કેનેડા · યુકે · ઓસ્ટ્રેલિયા · યુએઈ · કતાર · સાઉદી અરેબિયા · કુવૈત · ઓમાન · બહેરીન · સિંગાપોર · મલેશિયા · ન્યુઝીલેન્ડ · દક્ષિણ આફ્રિકા · મોરિશિયસ · ફિજી · નેધરલેન્ડ્સ · જર્મની · આયર્લેન્ડ

આ પણ વાંચો: મહાશિવરાત્રિ (ફાલ્ગુન) · પ્રદોષ વ્રત (એક દિવસ પહેલા) · સોમવાર / શ્રાવણ-સોમવાર · અમાવસ્યા (બીજા દિવસે)

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર અને વિસ્તારની રીત સર્વોપરી છે. નિશીથ-સમય દિલ્હીનો છે — તમારા શહેરનું પંચાંગ જુઓ; જાગરણ/નિર્જળા તબિયત પ્રમાણે; ભાંગ વગેરે નશો નહીં.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર