🔱 પ્રદોષ વ્રત 2026

આગામી પ્રદોષ ક્યારે છે — દરેક પક્ષની તેરસે સૂર્યાસ્ત પછી પ્રદોષ-કાળમાં શિવ-પાર્વતીની પૂજા; સોમ પ્રદોષ, ભૌમ પ્રદોષ, શનિ પ્રદોષનું અલગ ફળ; આખો દિવસ ઉપવાસ, સાંજે આરતી પછી ભોજન; ઉપર આવનારી તિથિઓ અને પ્રદોષ-સમય.

પ્રદોષ વ્રત દરેક ચાંદ્ર માસમાં બે વાર આવે છે — વદ અને સુદ પક્ષની તેરસે; પૂજાનો સમય «પ્રદોષ-કાળ» છે — સૂર્યાસ્તથી આશરે 2 કલાક 24 મિનિટ (6 ઘડી) સુધી, જ્યારે તેરસની તિથિ એ કાળમાં વ્યાપેલી હોય. સ્કંદ-પુરાણ પ્રમાણે આ કાળમાં શિવ કૈલાસ પર આનંદ-નૃત્ય કરે છે અને બધા દેવતાઓ તેમની સ્તુતિ કરે છે — તેથી આ શિવ-પૂજાનું સૌથી ફળદાયી મુહૂર્ત છે.

જે વારે પ્રદોષ આવે તેનું અલગ નામ અને ફળ — સોમવારે સોમ પ્રદોષ (મનોકામના, ચંદ્ર-શાંતિ), મંગળવારે ભૌમ પ્રદોષ (રોગ-ઋણમાંથી મુક્તિ), શનિવારે શનિ પ્રદોષ (સંતાન, શનિ-શાંતિ), રવિવારે રવિ પ્રદોષ (આયુ-આરોગ્ય); સ્ત્રીઓ સૌભાગ્ય-સંતાન-આરોગ્ય માટે, પુરુષો ઋણ-રોગમાંથી મુક્તિ માટે રાખે છે. ઉપર આગામી પ્રદોષની તિથિ, પ્રદોષ-કાળનો સમય (દિલ્હી) અને આવનારી 12 તિથિઓ; નીચે વિધિ, સામગ્રી, કથા, ભોજન અને વિસ્તારોની રીત.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

પ્રદોષ-કાળનું મહત્ત્વ: સમુદ્ર-મંથનમાં વિષ પીધા પછી શિવ તેરસના પ્રદોષમાં સ્વસ્થ થયા/દેવતાઓએ આ જ કાળમાં શિવની સ્તુતિ કરી (સ્કંદ-પુરાણ); જે દિવસે તેરસ પ્રદોષ-વ્યાપિની હોય તે દિવસ વ્રતનો — તેરસ સાંજે શરૂ થાય તો એ જ દિવસ, સવારથી હોય પણ સૂર્યાસ્ત પહેલાં પૂરી થઈ જાય તો આગલો દિવસ; ઉપરની તિથિઓ પ્રદોષ-નિયમથી.

વાર-ભેદ: રવિ પ્રદોષ — આયુ-આરોગ્ય; સોમ — ઇચ્છા-પૂર્તિ, મનની શાંતિ; ભૌમ — ઋણ-રોગમાંથી મુક્તિ, મંગળ-દોષ; બુધ — વિદ્યા-બુદ્ધિ; ગુરુ — શત્રુ-નાશ, પિતૃ-કૃપા; શુક્ર — સૌભાગ્ય-ધન; શનિ પ્રદોષ — સંતાન-પ્રાપ્તિ, શનિની સાડાસાતીમાં શાંતિ (સૌથી પ્રસિદ્ધ — શનિવારનો પ્રદોષ).

વ્રતનું ફળ: બે ગાયોના દાન બરાબર (લોક-માન્યતા), શિવ-કૃપાથી પાપ-નાશ, ઋણ-રોગ-દરિદ્રતામાંથી મુક્તિ, સંતાન-સૌભાગ્ય; સળંગ 11 કે 26 પ્રદોષ રાખીને ઉદ્યાપન (ઉજવણું); મહાશિવરાત્રિ (મહા વદ તેરસ-ચૌદસ; પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ફાગણ વદ) પણ પ્રદોષનું જ મહારૂપ; શ્રાવણના પ્રદોષ ખાસ.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ પ્રદોષની ઘરેલુ વિધિ છે — દિવસનો ઉપવાસ, પ્રદોષ-કાળમાં શિવ-પાર્વતીની પૂજા, કથા, આરતી પછી ભોજન.

1. સવારે સ્નાન, શિવ-સ્મરણ, સંકલ્પ — «(વાર) પ્રદોષ વ્રત, (કામના) માટે, પ્રદોષ-કાળમાં પૂજા પછી ભોજન»; આખો દિવસ ફળાહાર/નિરાહાર (શક્તિ પ્રમાણે), પાણી લઈ શકાય (કઠોર રીતે નિર્જળા); દિવસે ઊંઘવું નહીં.
2. સાંજે, સૂર્યાસ્ત પહેલાં: ફરી સ્નાન (થઈ શકે તો), સફેદ/આછાં વસ્ત્ર; પૂજા-સ્થાન/શિવાલય — શિવલિંગ અથવા શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર, પાંચ રંગની રંગોળી (કેટલીક રીતમાં), દર્ભનું આસન, ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) તરફ મુખ.
3. પ્રદોષ-કાળમાં (ઉપર સમય) પૂજા: શિવલિંગ પર જળ, દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, સાકર (પંચામૃત), પછી ગંગાજળ; બીલીપત્ર (3 પાનવાળું, ઊંધું), ધતૂરો, આકડો, શમી, ભાંગ, સફેદ ફૂલ, ચંદન-ભસ્મ, અક્ષત, જનોઈ; પાર્વતીને સૌભાગ્યની સામગ્રી, લાલ ફૂલ; «ૐ નમઃ શિવાય» 108 વાર, શિવ-ચાલીસા/રુદ્રાષ્ટક, મહામૃત્યુંજય (રોગમાંથી મુક્તિ માટે).
4. પ્રદોષ-કથા (નીચે — વાર પ્રમાણેની કથા પણ) સાંભળવી; દીપ-ધૂપ, નૈવેદ્ય (ખીર, ફળ, શીરો, મીઠાઈ), શિવ-આરતી «ૐ જય શિવ ઓંકારા», કપૂર-આરતી; નંદીને લીલો ચારો/ગોળ.
5. પૂજા પછી: પ્રસાદ, પછી ઉપવાસ છોડવો — સાત્ત્વિક ભોજન (કેટલીક રીતમાં મીઠા વગર/એક વાર), ઘણાં ઘરોમાં રાત્રે ફક્ત ફળાહાર; બીજી સવારે સામાન્ય.
6. વાર-વિશેષ: સોમ પ્રદોષે ચંદ્ર-અર્ઘ્ય/સફેદ વસ્તુનું દાન; ભૌમ પ્રદોષે મસૂર-ગોળનું દાન, હનુમાન-દર્શન; શનિ પ્રદોષે કાળા તલ-તેલ-અડદનું દાન, શનિ-મંત્ર, પીપળે દીવો; શુક્ર પ્રદોષે સૌભાગ્યની સામગ્રીનું દાન.
7. સ્ત્રીઓ: પાર્વતી-પૂજન ખાસ — સૌભાગ્યની સામગ્રી (બંગડી-ચાંલ્લો-સિંદૂર) અર્પણ કરીને પછી પોતે ધારણ કરવી/દાન; સંતાન માટે શનિ પ્રદોષ 11 વાર; માસિક ધર્મમાં ફક્ત સ્મરણ.
8. ઉદ્યાપન: 11/26 પ્રદોષ પૂરા થાય ત્યારે — શિવ-પૂજા, હવન (મહામૃત્યુંજય/ૐ નમઃ શિવાય), બ્રાહ્મણ/દંપતી-ભોજન, દાન; પછી વ્રત પોતાની ઇચ્છાથી.

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

શિવ-અભિષેક + પાર્વતીનો સૌભાગ્ય-શણગાર + પ્રદોષ-કથા — દરેક પ્રદોષની યાદી.

• શિવલિંગ (પારદ/નર્મદેશ્વર/માટીનું) અથવા શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર, બાજઠ, સફેદ કપડું, દર્ભનું આસન
• અભિષેક: જળ, ગંગાજળ, દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, સાકર, શેરડીનો રસ (થઈ શકે તો)
• બીલીપત્ર (3 પાનવાળાં), ધતૂરો, આકડા (મદાર)નાં ફૂલ, શમી-પત્ર, ભાંગ, ધરો, સફેદ ફૂલ (ચમેલી-કરેણ), લાલ ફૂલ (પાર્વતી)
• ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત, જનોઈ, નાડાછડી, કંકુ-હળદર-કુમકુમ, અત્તર, પાન-સોપારી-લવિંગ-એલચી
• પાર્વતીને સૌભાગ્યની સામગ્રી: બંગડી, ચાંલ્લો, સિંદૂર, મહેંદી, ચૂંદડી
• દીવો (ઘી/તલના તેલનો), ધૂપ, કપૂર, આરતીની થાળી, ઘંટડી-શંખ
• નૈવેદ્ય: ખીર, શીરો, ફળ (કેળાં-સફરજન), મીઠાઈ, પંચમેવો; નંદીને ગોળ-ચારો
• પ્રદોષ-કથા/શિવ-ચાલીસાની ચોપડી, રુદ્રાક્ષની માળા; વાર પ્રમાણે દાન-સામગ્રી (તલ-તેલ-અડદ/મસૂર-ગોળ/સફેદ વસ્તુ)

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

સમુદ્ર-મંથનમાં હળાહળ વિષ નીકળ્યું; શિવે તેને કંઠમાં ધારણ કર્યું — નીલકંઠ; વિષની જ્વાળા તેરસના પ્રદોષ-કાળમાં શાંત થઈ અને દેવતાઓએ કૈલાસ પર શિવની સ્તુતિ કરી, શિવે આનંદ-નૃત્ય કર્યું — ત્યારથી તેરસનો પ્રદોષ-કાળ શિવ-પૂજાનો સર્વોત્તમ સમય; આ કાળમાં જે શિવને પૂજે, તેના પર શિવ વિશેષ પ્રસન્ન (સ્કંદ-પુરાણ).

બ્રાહ્મણી અને રાજકુમાર (પ્રદોષ-કથા): એક વિધવા બ્રાહ્મણી પોતાના દીકરા સાથે ભિક્ષા માગીને જીવતી હતી અને પ્રદોષ-વ્રત રાખતી હતી; તેને એક અનાથ રાજકુમાર (વિદર્ભનો — જેનું રાજ્ય શત્રુએ છીનવી લીધું હતું) મળ્યો, તેને પણ દીકરાની જેમ ઉછેર્યો. ગંધર્વ-કન્યા અંશુમતીએ રાજકુમારને જોયો, તેના પિતાએ શિવની આજ્ઞાથી લગ્ન કરાવ્યાં; ગંધર્વ-સેનાની મદદથી રાજકુમારે પોતાનું રાજ્ય પાછું મેળવ્યું અને બ્રાહ્મણીના દીકરાને મંત્રી બનાવ્યો — બ્રાહ્મણીના પ્રદોષ-વ્રતનું ફળ. આ જ રીતે સોમ/ભૌમ/શનિ પ્રદોષની પોતપોતાની કથાઓ છે — વાર પ્રમાણે વંચાય છે.

શનિ પ્રદોષ-કથા: એક નિઃસંતાન શેઠ-દંપતી તીર્થયાત્રામાં એક સાધુને મળ્યાં, સાધુએ શનિ પ્રદોષ વ્રત બતાવ્યું; દંપતીએ વિધિપૂર્વક વ્રત કર્યાં અને શિવ-કૃપાથી સુંદર દીકરો થયો — શનિ પ્રદોષ સંતાન માટે પ્રસિદ્ધ. ચંદ્રને ક્ષય-રોગમાંથી મુક્તિ પણ સોમ પ્રદોષના વ્રતથી મળી (દક્ષના શાપની કથા) — તેથી સોમ પ્રદોષ ચંદ્ર-દોષની શાંતિ માટે.

ખીર, શીરો, ફળ — શિવનું સાત્ત્વિક નૈવેદ્ય; ઉપવાસના દિવસે ફળાહાર

પ્રદોષે આખો દિવસ ફળાહાર/નિરાહાર, પ્રદોષ-પૂજા પછી ભોજન — ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વગર અથવા એક વાર; શિવને ખીર-શીરો-ફળ-મીઠાઈ-પંચમેવો, ભાંગ-દૂધ (કેટલીક રીતમાં), નંદીને ગોળ; વાર પ્રમાણે દાન — સોમે સફેદ, ભૌમે મસૂર-ગોળ, શનિએ તલ-અડદ-તેલ.

• નૈવેદ્ય: ચોખા/સાબુદાણા/મખાનાની ખીર, સોજીનો શીરો, ફળ (કેળાં-સફરજન-જામફળ), પેંડા-બરફી, પંચમેવો, ઠંડાઈ/ભાંગ-દૂધ (કેટલીક રીતમાં — શ્રાવણ)
• ઉપવાસનો ફળાહાર: ફળ, દૂધ, દહીં, મખાના, સાબુદાણાની ખીચડી, કુટ્ટુ, સિંધવ મીઠું (અથવા મીઠા વગર)
• પૂજા પછી ભોજન: સાત્ત્વિક — દાળ-ભાત-રોટલી-શાક (ડુંગળી-લસણ નહીં), ઘણાં ઘરોમાં એકટાણું (એક વાર) અથવા રાત્રે ફક્ત ફળાહાર
• સોમ પ્રદોષ: સફેદ વસ્તુ (દૂધ-ચોખા-સાકર)નો ભોગ અને દાન; ભૌમ પ્રદોષ: ગોળ-ચણા, મસૂરનું દાન; શનિ પ્રદોષ: તલના લાડુ, અડદની ખીચડીનું દાન; રવિ પ્રદોષ: ગોળ-ઘઉંનું દાન
• દક્ષિણ (પ્રદોષમ્): નંદી-અભિષેક, પાયસમ-વડા, નેય-અપ્પમ; મહારાષ્ટ્ર: શિવામૂઠ (શ્રાવણી સોમવાર)ની મૂઠ, પ્રદોષે ઉપવાસનું ભોજન સાબુદાણા; બંગાળ: શિવને દૂધ-પતાસાં

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

તમિલનાડુનો પ્રદોષમ્-નંદી-અભિષેક, ઉત્તરનો શનિ પ્રદોષ, મહારાષ્ટ્રનો શ્રાવણ-પ્રદોષ — શિવના પ્રિય કાળની રીતો.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

🌎 વિદેશમાં પ્રદોષ વ્રત 2026: અમેરિકા · કેનેડા · યુકે · ઓસ્ટ્રેલિયા · યુએઈ · કતાર · સાઉદી અરેબિયા · કુવૈત · ઓમાન · બહેરીન · સિંગાપોર · મલેશિયા · ન્યુઝીલેન્ડ · દક્ષિણ આફ્રિકા · મોરિશિયસ · ફિજી · નેધરલેન્ડ્સ · જર્મની · આયર્લેન્ડ

આ પણ વાંચો: મહાશિવરાત્રિ · સોમવાર / શ્રાવણ-સોમવાર વ્રત · માસિક શિવરાત્રિ · એકાદશી વ્રત

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર અને વિસ્તારની રીત સર્વોપરી છે. પ્રદોષ-કાળ દિલ્હીના સૂર્યાસ્ત પરથી છે — તમારા શહેરનો સમય પંચાંગમાંથી લો; તબિયત સારી ન હોય તો નિર્જળા ન રાખો.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર