🕉 સોમવાર વ્રત (શ્રાવણ સોમવાર અને સોળ સોમવાર) 2026

આવતો સોમવાર વ્રત — શિવનો વાર; શ્રાવણ (સાવન)ના સોમવાર સૌથી મોટા, સોળ સોમવારનું વ્રત મનગમતા વર/સૌભાગ્ય માટે; શિવલિંગ-અભિષેક, સાંજે કથા-આરતી, એકટાણું; ઉપર આવનારા સોમવાર અને શ્રાવણ-સોમવારની તિથિઓ.

સોમવાર ભગવાન શિવ (અને ચંદ્ર — «સોમ»)નો વાર છે. સોમવારનું વ્રત ત્રણ રૂપે રખાય છે — (1) **શ્રાવણ (સાવન) સોમવાર**: શ્રાવણ માસના ચાર-પાંચ સોમવાર, જ્યારે શિવ પૃથ્વી પર વાસ કરે છે — કાવડ, જળાભિષેક, લાખોની ભીડ; (2) **સોળ સોમવારનું વ્રત**: કોઈ પણ સુદ પક્ષના સોમવારથી સળંગ 16 સોમવાર — કુંવારી કન્યાઓને મનગમતો વર, સૌભાગ્યવતીઓને અખંડ સૌભાગ્ય (પાર્વતી આ જ વ્રતથી શિવને પામ્યાં); (3) **સાધારણ સોમવાર વ્રત** — જીવનભર કે સંકલ્પથી દર સોમવારે.

વિધિ સરળ છે — સવારે સ્નાન કરી શિવલિંગ પર જળ-બીલીપત્ર, દિવસે ફરાળ/એકટાણું (ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વગર), સાંજે/પ્રદોષકાળે શિવ-પાર્વતીની પૂજા, સોમવારની કથા, આરતી; શ્રાવણમાં દર સોમવારે શિવાલયમાં જળાભિષેક અને શિવામૂઠ (મહારાષ્ટ્ર). ઉપર આવતા સોમવારની તિથિ અને આવનારા સોમવાર (શ્રાવણના સોમવાર અલગ લખેલા) — નીચે ત્રણેય વ્રતોની વિધિ, સામગ્રી, કથા, ભોજન અને પ્રદેશોની રીત.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

શ્રાવણમાં શિવ: સમુદ્ર-મંથનનું વિષ શિવે શ્રાવણમાં પીધું, દેવોએ જળ ચડાવીને તેની જ્વાળા શાંત કરી — એટલે શ્રાવણમાં જળાભિષેક અને કાવડ; પાર્વતી શ્રાવણમાં તપ કરીને શિવને પામ્યાં; શ્રાવણનો દરેક સોમવાર શિવ-પાર્વતીના મિલનનો — સૌભાગ્યવતીઓ લીલી બંગડી-મહેંદી, કન્યાઓ વર માટે; શ્રાવણ-સોમવારની સંખ્યા 4 કે 5 (પૂર્ણિમાંત શ્રાવણમાં — ઉત્તર ભારત; અમાંત શ્રાવણ મહારાષ્ટ્ર-ગુજરાતમાં 15 દિવસ પછી શરૂ થાય).

સોળ સોમવાર: શિવ-પાર્વતીની ચોપાટની કથા (નીચે) — પાર્વતીની સખી/અમરાવતીનો પૂજારી; 16 સોમવાર પૂરા થયે 17મા સોમવારે ઉદ્યાપન (ઉજવણું) — 16 દંપતી/બ્રાહ્મણ-ભોજન, ચૂરમું (ઘઉં-ઘી-ગોળનું — સોળ સોમવારનો ખાસ પ્રસાદ), શિવ-હવન; લગ્નમાં અડચણ, કુંડળીમાં મંગળ/શનિથી વિલંબ અને સૌભાગ્ય-રક્ષા માટે પ્રસિદ્ધ.

ચંદ્ર (સોમ)નો વાર — મનની શાંતિ, માતૃ-સુખ, ચંદ્ર-દોષની શાંતિ (શિવના મસ્તક પર ચંદ્ર); સોમવારે શિવ-પૂજા + સફેદ વસ્તુનું દાન; શ્રાવણ-સોમવારે સોમવતી અમાસ કે સોમ પ્રદોષ આવે તો દુર્લભ મહાયોગ (અમાસ અને તેરસ એક જ દિવસે ન હોઈ શકે).

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ સોમવાર વ્રતની ઘરગથ્થુ વિધિ છે — સવારે અભિષેક, દિવસભર વ્રત, સાંજે પૂજા-કથા; શ્રાવણ-સોમવાર અને સોળ સોમવારના વધારાના નિયમો અંતે.

1. સવારે: સ્નાન, સફેદ/લીલાં (શ્રાવણમાં) વસ્ત્ર; સંકલ્પ — «(શ્રાવણ/સોળ/સાધારણ) સોમવાર વ્રત, (મનોકામના) માટે, એકટાણું/ફરાળ, સાંજની પૂજા પછી ભોજન»; શિવલિંગ પર જળ-દૂધ-બીલીપત્ર (ઘરે કે શિવાલયમાં), «ૐ નમઃ શિવાય» 108 વાર.
2. દિવસે: ફરાળ (ફળ-દૂધ-સાબુદાણા-મખાના) કે એકટાણું (મીઠા વગર — સોળ સોમવારમાં ઘણી રીતોમાં); દિવસે ઊંઘવું નહીં, શિવ-નામનો જાપ, શિવ-પુરાણ/રુદ્રાષ્ટકનો પાઠ.
3. સાંજે (પ્રદોષકાળ — સમય ઉપર) પૂજા: શિવલિંગ/શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર — પંચામૃત-ગંગાજળથી અભિષેક, બીલીપત્ર (3 પાનવાળું, ઊંધું), ધતૂરો-આકડો-શમી-ભાંગ-ધરો, સફેદ ફૂલ, ચંદન-ભસ્મ-અક્ષત-જનોઈ; પાર્વતીને સૌભાગ્ય-સામગ્રી, લાલ ફૂલ; ગણેશ-કાર્તિકેય-નંદીનું સ્મરણ; ધૂપ-દીવો; નૈવેદ્ય — ચૂરમું (સોળ સોમવાર), ખીર-શીરો-ફળ.
4. સોમવારની કથા (નીચે — શાહુકારના પુત્રની/સોળ સોમવારની ચોપાટ-કથા/શ્રાવણની કથા) સાંભળવી; શિવ-ચાલીસા, શિવ-આરતી «ૐ જય શિવ ઓંકારા», કપૂરથી આરતી; પ્રસાદ વહેંચવો.
5. ભોજન: પૂજા પછી એક વાર સાત્વિક (ચૂરમું/ખીર/ફળ), રાત્રે નહીં (કડક રીત) અથવા ફરાળ; બીજે દિવસે સવારે સામાન્ય ભોજન.
6. શ્રાવણ-સોમવારમાં વધારાનું: શિવાલયમાં જળાભિષેક (ગંગાજળ — કાવડની પરંપરા), રુદ્રાભિષેક (થઈ શકે તો, શ્રાવણમાં ખાસ), શિવામૂઠ — મહારાષ્ટ્રમાં દર શ્રાવણ-સોમવારે એક મૂઠી અનાજ (ચોખા, તલ, મગ, જવ, સત્તુ — ક્રમવાર) શિવને અર્પણ, લીલી બંગડી-મહેંદી, હીંચકો; શ્રાવણના છેલ્લા સોમવારે ઉદ્યાપન જેવું દાન.
7. સોળ સોમવારમાં વધારાનું: કોઈ સુદ પક્ષના સોમવારથી (શ્રાવણ-કારતક-માગશર શ્રેષ્ઠ) શરૂઆત, સળંગ 16 સોમવાર એક પણ છોડ્યા વગર (માસિક ધર્મમાં પૂજા નહીં, પણ સોમવાર ગણતરીમાં — ઘરની રીત), દર સોમવારે ચૂરમા (ઘઉંનો લોટ/સોજી-ઘી-ગોળ/ખાંડ)નો ભોગ અને એ જ પ્રસાદ જમવો; 17મા સોમવારે ઉદ્યાપન — 16 દંપતી/બ્રાહ્મણ-ભોજન, ચૂરમું, હવન, દાન.
8. સ્ત્રીઓની રીત: કન્યાઓ શ્રાવણ-સોમવાર/સોળ સોમવાર મનગમતા વર માટે (પાર્વતી-પૂજા ખાસ), સૌભાગ્યવતીઓ પતિના દીર્ઘાયુ માટે; સગર્ભા ફરાળ; વડીલો એકટાણું સાત્વિક; વ્રત છૂટી જાય તો આવતા સોમવારથી ગણતરી (સોળ સોમવારમાં ફરી શરૂઆત — કડક રીત).

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

શિવ-અભિષેક + પાર્વતીની સૌભાગ્ય-સામગ્રી + ચૂરમું + શ્રાવણની શિવામૂઠ — સોમવાર વ્રતની યાદી.

• શિવલિંગ (પારદ/નર્મદેશ્વર/માટીનું — શ્રાવણમાં પાર્થિવ શિવલિંગ) અથવા શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર, બાજઠ, સફેદ કપડું
• અભિષેક: જળ, ગંગાજળ, દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, ખાંડ, શેરડીનો રસ; રુદ્રાભિષેક (શ્રાવણ) — પંડિતની સામગ્રી
• બીલીપત્ર (3 પાનવાળું), ધતૂરો, આકડો, શમી, ભાંગ, ધરો, સફેદ ફૂલ (ચમેલી-કરેણ-ધતૂરો), લાલ ફૂલ (પાર્વતી માટે)
• ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત, જનોઈ, નાડાછડી, કંકુ-હળદર-કુમકુમ, અત્તર, પાન-સોપારી-લવિંગ
• પાર્વતી: સૌભાગ્ય-સામગ્રી (લીલી બંગડી-મહેંદી-ચાંદલો-સિંદૂર-ચૂંદડી — શ્રાવણ)
• દીવો (ઘીનો), ધૂપ, કપૂર, આરતીની થાળી, ઘંટડી-શંખ (શંખથી શિવ પર જળ નહીં)
• નૈવેદ્ય: ચૂરમું (ઘઉંનો લોટ/સોજી + ઘી + ગોળ/ખાંડ — સોળ સોમવાર), ખીર, શીરો, ફળ (કેળાં-સફરજન), પંચમેવો, ઠંડાઈ (શ્રાવણ)
• શિવામૂઠ (મહારાષ્ટ્ર — શ્રાવણ-સોમવાર): ચોખા, તલ, મગ, જવ, સત્તુ — એક-એક મૂઠી ક્રમવાર
• કથાની ચોપડી (સોમવારની કથા/સોળ સોમવાર/શિવ-ચાલીસા), રુદ્રાક્ષની માળા; કાવડ (શ્રાવણ — ગંગાજળ લાવવા માટે)

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

સોળ સોમવારની કથા: અમરાવતીમાં (કે કોઈ મંદિરમાં) શિવ-પાર્વતી ચોપાટ રમવા બેઠાં; પાર્વતીએ પૂજારીને પૂછ્યું «કોણ જીતશે?» — પૂજારીએ વિચાર્યા વિના «શિવ» કહ્યું; પાર્વતી જીત્યાં અને ક્રોધમાં પૂજારીને કોઢ થવાનો શાપ આપ્યો; અપ્સરાઓએ પૂજારીને સોળ સોમવારનું વ્રત બતાવ્યું — 16 સોમવાર ઘઉં-ઘી-ગોળનું ચૂરમું બનાવી શિવ-પૂજા, 17મા સોમવારે ઉદ્યાપન; પૂજારી સાજો થયો; પાર્વતીએ એ જ વ્રત કરીને રિસાયેલા કાર્તિકેયને પાછા બોલાવ્યા, કાર્તિકેયે છૂટા પડેલા મિત્રને, અને મિત્રનાં લગ્ન રાજકુમારી સાથે થયાં (હાથણીએ તેને માળા પહેરાવી) — પછી રાજાએ આ વ્રતથી દીકરી-જમાઈને પાછાં મેળવ્યાં. બોધ — સોળ સોમવારથી રોગમાંથી મુક્તિ, મિત્ર-મિલન, લગ્ન, સંતાન.

શાહુકારના પુત્રની સોમવાર-કથા: એક નિઃસંતાન શાહુકાર દર સોમવારે વ્રત કરતો; પાર્વતીના આગ્રહથી શિવે પુત્ર આપ્યો પણ આયુષ્ય 12 વર્ષનું; પુત્રને મામા સાથે કાશી મોકલ્યો; રસ્તામાં રાજકુમારી સાથે લગ્ન; કાશીમાં યજ્ઞ કરતાં 12મે વર્ષે પ્રાણ ગયા — મામા રડ્યા; ત્યાંથી પસાર થતાં શિવ-પાર્વતીએ, પાર્વતીના આગ્રહથી, તેને જીવતો કર્યો — «આ સોમવારનું વ્રત કરનારનો પુત્ર છે»; પાછા ફરતાં રાજાએ દીકરી-જમાઈને અપનાવ્યાં, શાહુકારને પુત્ર પાછો મળ્યો. બોધ — સોમવારનું વ્રત સંતાન અને દીર્ઘાયુ આપે છે.

શ્રાવણની કથા: સમુદ્ર-મંથનનું હળાહળ શિવે શ્રાવણમાં પીધું, વિષની જ્વાળામાં દેવો-ઋષિઓએ ગંગાજળ ચડાવ્યું — એટલે શ્રાવણમાં જળાભિષેક અને કાવડ (રાવણને પહેલો કાવડિયો માને છે — બૈજનાથ); પાર્વતી શ્રાવણમાં સોમવારનું વ્રત કરીને શિવને વર તરીકે પામ્યાં — એટલે કન્યાઓ શ્રાવણ-સોમવાર રાખે છે; માર્કંડેય ઋષિનું દીર્ઘાયુ સોમવારની શિવ-પૂજાથી.

ચૂરમું, ખીર, ફળ-દૂધ, શિવામૂઠ, ઠંડાઈ — સોમવાર અને શ્રાવણનું રસોડું

સોમવારના વ્રતમાં એકટાણું સાત્વિક/ફરાળ; સોળ સોમવારનો ખાસ પ્રસાદ ચૂરમું (ઘઉંનો લોટ/સોજી ઘીમાં શેકીને ગોળ-ખાંડ); શ્રાવણમાં ખીર-માલપુઆ-ઘેવર-ઠંડાઈ, શિવને ભાંગ-દૂધ-ધતૂરો (કેટલીક રીતમાં), મહારાષ્ટ્રની શિવામૂઠ; મીઠા વગરનું ભોજન (સોળ સોમવાર — ઘણાં ઘરોમાં).

• ચૂરમું: ઘઉંનો લોટ/સોજી (સવા પાશેર) ઘીમાં સોનેરી શેકો, ગોળ/દળેલી ખાંડ-એલચી-સૂકો મેવો — શિવને ભોગ, પછી એ જ પ્રસાદ વ્રતી જમે (સોળ સોમવારનો નિયમ)
• ખીર (ચોખા/મખાનાની), શીરો, માલપુઆ, ઘેવર-ફીણી (શ્રાવણ — રાજસ્થાન-હરિયાણા), ઠંડાઈ/ભાંગ-દૂધ (શિવને), પંચામૃત
• ફરાળ: ફળ (કેળાં-સફરજન-કેરી-જાંબુ — શ્રાવણ), દૂધ, દહીં, સાબુદાણાની ખીચડી, કુટ્ટુ (ફરાળી લોટ), મખાના; એકટાણું મીઠા વગર (કડક રીત) અથવા સિંધવ મીઠું
• શિવામૂઠ (મહારાષ્ટ્ર — પહેલા શ્રાવણ-સોમવારે ચોખા, બીજે તલ, ત્રીજે મગ, ચોથે જવ, પાંચમે સત્તુ) + ઉપવાસનું ભોજન સાબુદાણા-વરી
• પ્રાદેશિક: બિહાર-ઝારખંડ (કાવડ-દેવઘર) — કાવડિયાઓનું સાત્વિક લંગર, ઠેકુઆ; તમિલ (સોમવાર/ચંદ્રવાર) — નંદીને પાયસમ્-વડાં; ગુજરાત (શ્રાવણ-સોમવાર) — ફરાળ, સોમનાથ-દર્શન; બંગાળ (સોમવારની શિવપૂજા) — દૂધ-પતાસાં-પૌંઆ
• ઉદ્યાપન (17મો સોમવાર): 16 દંપતી/બ્રાહ્મણને ચૂરમું-પૂરી-શાક-ખીર, દાન

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

ઉત્તરની કાવડ અને શ્રાવણ-સોમવાર, મહારાષ્ટ્રની શિવામૂઠ, ગુજરાતનું સોમનાથ, બિહારનું દેવઘર, દક્ષિણનો સોમવાર-નંદી — શિવના વારની રીતો.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

આ પણ વાંચો: પ્રદોષ વ્રત (સોમ પ્રદોષ) · મહાશિવરાત્રિ · હરિયાળી ત્રીજ (સાવન) · અમાવસ્યા (સોમવતી)

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; પોતાના કુળ-પરિવાર અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે. શ્રાવણના સોમવાર પૂર્ણિમાંત ગણતરી (ઉત્તર ભારત) પ્રમાણે — અમાંત પ્રદેશોમાં 15 દિવસનો ફરક; આરોગ્યની સ્થિતિમાં નિર્જળા ન રાખો.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર