🪔 गुरु नानक जयंती (प्रकाश पर्व / गुरुपूरब)2026
कार्तिक पूर्णिमा ला सिख धर्म चे संस्थापक गुरु नानक देव जी चा प्रकाश पर्व — अखंड पाठ, प्रभात फेरी, नगर कीर्तन आणि लंगर।
गुरु नानक जयंती — जिसे गुरुपुरब किंवा प्रकाश पर्व कहते आहेत — सिख धर्म चा सर्वात बड़ा पर्व आहे। परंपरा चे नुसार गुरु नानक देव जी चा प्रकाश (जन्म) 1469 मध्ये राय भोई ची तलवंडी (आज ननकाना साहिब, पाकिस्तान) मध्ये झाला; नानकशाही परंपरा मध्ये हे पर्व कार्तिक पूर्णिमा ला मनाया जातो आहे — याच दिवस हिन्दू परंपरा मध्ये कार्तिक पूर्णिमा/देव दीपावली देखील असते आहे।
परदेश मध्ये बसे भारतीयों — ख़ासकर कनाडा, ब्रिटेन, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया चे सिख समुदाय — चे साठी हे साल चा सर्वात बड़ा सामूहिक आयोजन आहे: गुरुद्वारों मध्ये 48 तास चा अखंड पाठ, शहर मध्ये नगर कीर्तन, आणि सबके साठी लंगर। ऊपर दिली तारीख़ तुमचे शहर चे स्थानिक वेळ पासून निकली पूर्णिमा ची आहे।
महत्त्व — हे व्रत चा
गुरु नानक देव जी ने «इक ओंकार» — एक ईश्वर, सबकी समानता, आणि «नाव जपो, किरत करो, वंड छको» (नाम-स्मरण, ईमानदारी ची कमाई, विभागून खाना) चा संदेश दिया। प्रकाश पर्व याच संदेश ला दोहराने चा दिवस आहे।
गुरुपुरब वर गुरु ग्रंथ साहिब चा अखंड पाठ दोन दिवस आधी आरंभ होऊन पर्व ची सुबह पूर्ण होतो आहे; भोग चे नंतर कीर्तन, कथा आणि अरदास असते आहे। हे घर चा व्रत नाही, संगत (समुदाय) चा पर्व आहे।
लंगर — शिवाय भेद सबके सोबत एक पंक्ती मध्ये बसून भोजन — किंवा दिवस चा केंद्र आहे; परदेश चे बड़े गुरुद्वारे किंवा दिवस हज़ारों लोगों ला लंगर कराते आहेत आणि कई शहरों मध्ये नगर कीर्तन मध्ये स्थानिक प्रशासन देखील शामिल होतो आहे।
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
हे पूजा-विधि नाही, पर्व मनाने चा क्रम आहे — गुरुद्वारे ची संगत मध्ये शामिल होऊन।
- पर्व पासून दोन दिवस आधी गुरुद्वारे मध्ये अखंड पाठ आरंभ होतो आहे — शक्य असो तर पाठ ची कोणत्याही पारी मध्ये बैठें किंवा सुनें।
- सुबह-सवेरे प्रभात फेरी — शबद गाते झालेले मोहल्ले मध्ये फेरी; कई प्रवासी समुदाय इसे घरों चे मध्ये सप्ताहांत वर करतात आहेत।
- गुरुद्वारे जाएँ — सिर ढककर, जूते बाहेर, हात-पाय धोकर; गुरु ग्रंथ साहिब चे पुढे मत्था टेकें आणि कड़ाह प्रसाद लें।
- कीर्तन आणि कथा सुनें; अरदास मध्ये शामिल असोत; नगर कीर्तन निकले तर पंज प्यारों चे मागे संगत चे सोबत चला।
- सेवा करा — लंगर बनाने/परोसने/बर्तन धोने मध्ये हात बँटाएँ; हेच किंवा दिवस ची असली भक्ति मानी जातात आहे।
- शाम ला घर आणि गुरुद्वारे मध्ये दीप/रोशनी; कुटुंब चे सोबत गुरु नानक देव जी ची साखियाँ (जीवन-प्रसंग) पढ़ें-सुनाएँ।
📿 गुरु नानक जयंती (प्रकाश पर्व / गुरुपुरब) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →
पूजा-सामग्री ची सूची
घर पासून ले जाने ला काही ख़ास नाही — श्रद्धा आणि सेवा-भाव; रिकामे व्यावहारिक सूची।
- सिर ढकने ला रुमाल/चुन्नी (गुरुद्वारे मध्ये अनिवार्य)
- लंगर/कड़ाह प्रसाद चे साठी भेंट — आटा, घी, चीनी, दाल किंवा धन (गुरुद्वारे ची ज़रूरत पूछकर)
- घर मध्ये दीप/मोमबत्तियाँ आणि रोशनी ची लड़ियाँ
- बच्चों चे साठी गुरु नानक देव जी ची साखियों ची पुस्तक/चित्र
- सेवा चे साठी साधारण, आरामदायक कपड़े (लंगर-सेवा मध्ये)
- परदेश मध्ये: शहर चे नगर कीर्तन चा वेळ/मार्ग — गुरुद्वारे ची सूचना पासून
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
गुरु नानक देव जी चा जन्म 1469 मध्ये तलवंडी मध्ये मेहता कालू आणि आई तृप्ता चे घर झाला। बचपन पासून च ते साधु-संतों ची संगत आणि ईश्वर-चिंतन मध्ये रमे रहे; «सच्चा सौदा» ची साखी प्रसिद्ध आहे — वडील चे दिए बीस रुपयों पासून उन्होंने भूखे साधुओं ला भोजन केले आणि कहा ची हेच सच्चा सौदा आहे।
📖 गुरु नानक जयंती (प्रकाश पर्व / गुरुपुरब) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →
कड़ाह प्रसाद आणि लंगर
गुरुद्वारे मध्ये कड़ाह प्रसाद (आटा-घी-चीनी चा हलवा, बरोबर मात्रा मध्ये) अरदास चे नंतर सबको मिळतो आहे। लंगर मध्ये सादा, सात्विक भोजन — दाल, सब्ज़ी, रोटी, चावल, खीर — सर्व एक पंक्ती मध्ये बसून।
- कडा प्रसाद (पीठ, देशी तूप, साखर –1:1:1)
- लंगर: डाळ, भाजी, रोटी/भात, खीर
- घर मध्ये: खीर, पंजाबी मिठाइयाँ (पिन्नी, लड्डू)
- प्रभात फेरी चे नंतर चाय-पकौड़े/हलवा — स्थानिक प्रथा
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
भारत आणि परदेश मध्ये मनाने चे ढंग मध्ये थोड़ा अंतर आहे —
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- गुरुद्वारे मध्ये सिर ढकें, जूते बाहेर उतारें, शांती ठेवा
- सेवा मध्ये हात बँटाएँ — लंगर बनाना/परोसना/सफ़ाई
- कड़ाह प्रसाद दोन्ही हात जोड़कर लें, बचा न छोड़ें
- दान गुरुद्वारे ची ज़रूरत चे नुसार — राशन, धन किंवा वेळ
- बच्चों ला गुरु नानक देव जी ची साखियाँ सुनाएँ — पर्व चा अर्थ उन पर्यंत पहुँचे
❌ क्या न करा
- गुरुद्वारे मध्ये तम्बाकू, शराब, नशा — पूरी तरह वर्ज्य
- लंगर मध्ये जाति/धर्म/पद चा भेद किंवा वेगळा बैठने ची माँग नाही
- गुरु ग्रंथ साहिब ची कडे पीठ करके न बैठें, पाय न फैलाएँ
- पर्व वर दिखावे ची दावत/पटाखों ची होड़ नाही — सादगी च भाव आहे
- नगर कीर्तन मध्ये यातायात/स्वयंसेवकों चे निर्देश न तोड़ें
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
2026 मध्ये गुरु नानक जयंती केव्हा आहे?
ऊपर दिली तारीख़ किंवा वर्ष ची कार्तिक पूर्णिमा आहे — तुमचे शहर चे स्थानिक सूर्योदय-चंद्रोदय पासून गणना; परदेश मध्ये भारत पासून एक दिवस चा अंतर आ शकतो आहे, म्हणून आपल्या गुरुद्वारे ची घोषणा देखील पाहा।
क्या गुरु नानक जयंती हमेशा कार्तिक पूर्णिमा ला असते आहे?
प्रचलित नानकशाही परंपरा मध्ये होय — म्हणून हे प्रत्येक साल ऑक्टोबर-नोव्हेंबर मध्ये बदलती तारीख़ वर येते आहे। काही विद्वान जन्म वैशाख मध्ये मानते आहेत, वर सार्वजनिक पर्व कार्तिक पूर्णिमा ला च मनाया जातो आहे।
गुरुपुरब आणि प्रकाश पर्व मध्ये क्या अंतर आहे?
कोणता नाही — गुरुपुरब (गुरु चा पर्व) आणि प्रकाश पर्व (प्रकाश = जन्म) एक च दिवस चे दोन नाव आहेत। कार्तिक पूर्णिमा ला हिन्दू परंपरा मध्ये देव दीपावली देखील असते आहे — म्हणून त्या दिवस उत्तर भारत मध्ये दोन्ही ची रौनक सोबत दिखती आहे।
मैं सिख नाही हूँ — क्या गुरुद्वारे जा शकतो हूँ, लंगर खा शकतो हूँ?
होय, सर्वांचा स्वागत आहे — सिर ढकें, जूते बाहेर उतारें, लंगर मध्ये सबके सोबत पंक्ती मध्ये बैठें। हेच किंवा पर्व चा संदेश आहे।
परदेश मध्ये नगर कीर्तन केव्हा होतो आहे?
अक्सर पर्व चे आस-पास चे सप्ताहांत वर (रविवार) — स्थानिक गुरुद्वारा समिति ची सूचना पाहा; तिथी वर गुरुद्वारे मध्ये अखंड पाठ चा भोग आणि दीवान होतो आहे।
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — पुढील व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
🌎 परदेश मध्ये गुरु नानक जयंती (प्रकाश पर्व / गुरुपुरब) 2026: अमेरिका · कॅनडा · यू. के. (यू. के.) · ऑस्ट्रेलिया · यूएई (संयुक्त अरब अमिराती) · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड
हे देखील पढ़ें: कार्तिक पूर्णिमा (देव दिवाळी) · डेव्हिल एकादशी · जलद-उत्सव दिनदर्शिका
⚠️ हे तपशील परंपरागत रीति व समुदाय ची प्रथा चे नुसार आहे; तुमचे कुटुंब/गुरुद्वारे ची रीति सर्वोपरि।
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका