☀️ रथ सप्तमी (अचला/सूर्य सप्तमी) 2027

माघ शुक्ल सप्तमी — सूर्य देव चा जन्मदिन आणि उनके सात-घोड़ों वाले रथ चा उत्तर-मुड़ना; अरुणोदय-स्नान, सूर्य-अर्घ्य, आरोग्य चा व्रत।

रथ सप्तमी माघ मास चे शुक्ल पक्ष ची सप्तमी ला मनाई जातात आहे — वसंत पंचमी चे दोन दिवस नंतर। इसे अचला सप्तमी, सूर्य सप्तमी, माघ सप्तमी आणि आरोग्य सप्तमी देखील कहते आहेत। मान्यता आहे ची याच दिवस सूर्य देव प्रकट झालेले (सूर्य-जयंती) आणि उनका सात घोड़ों चा रथ उत्तर दिशा ची कडे मुड़ता आहे — वसंत चा रथ।

स्त्रियाँ किंवा दिवस अरुणोदय (सूर्योदय पासून आधी) स्नान करके सूर्य ला अर्घ्य देतात आहेत, कुटुंब चे आरोग्य — विशेषकर बच्चों व बुज़ुर्गों चे आरोग्य — चा व्रत रखती आहेत; दक्षिण-महाराष्ट्र मध्ये आँगन मध्ये रथ ची रंगोली आणि दूध-चावल उफानने ची रीत आहे। रिकामे किंवा साल ची तिथी, अरुणोदय-स्नान चा वेळ, विधि, सामग्री, कथा, भोग आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।

महत्त्व — हे व्रत चा

सूर्य आरोग्य चे देवता आहेत — «आरोग्यं भास्करादिच्छेत्»; रथ सप्तमी चा स्नान-अर्घ्य त्वचा-रोग, नेत्र-रोग आणि दीर्घ रोगों पासून मुक्ति दिलाने वाला मानले गेला; सात सप्तमियों (माघ ची सप्तमी पासून) चा व्रत देखील याच पासून शुरू।

अरुणोदय-स्नान: सूर्योदय पासून सुमारे 48 मिनिटे आधी (अरुणोदय) नदी/घर मध्ये सिर वर आक (मदार) चे सात पत्ते आणि बेर चे पत्ते रखकर स्नान — पापनाशक; हेच किंवा पर्व ची विशेष विधि आहे।

हे «अबूझ» नाही वर शुभ-सप्तमी आहे — दान, नए काम, सूर्य-मंत्र-आरंभ (गायत्री) चे साठी उत्तम; भीष्म पितामह ने माघ शुक्ल अष्टमी ला देह त्यागी, त्याची पूर्व-संध्या हेच सप्तमी।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हे घरेलू विधि आहे — अरुणोदय-स्नान, सूर्य-अर्घ्य व रथ-रंगोली, दिवस मध्ये व्रत-दान।

1. अरुणोदय (सूर्योदय पासून ~45 मिनिटे आधी, ऊपर ब्रह्म-मुहूर्त पाहा) मध्ये स्नान — सिर वर आक चे सात पत्ते, बेर चे पत्ते, अक्षत रखकर; नदी न असो तर घर मध्ये गंगाजल; स्नान-मंत्र «यद्यज्जन्मकृतं पापं मया सप्तसु जन्मसु…»।
2. सूर्योदय (ऊपर वेळ) वर पूर्व-मुख खड़े होऊन ताँबे चे लोटे पासून जल-अक्षत-लाल फूल-रोली चा अर्घ्य — सात बार, «ॐ घृणि सूर्याय नमः» / «ॐ सूर्याय नमः» / आदित्य-हृदय-स्तोत्र।
3. आँगन/पूजा-स्थान मध्ये रंगोली पासून सात घोड़ों चा रथ बनाएँ (दक्षिण-महाराष्ट्र ची रीत); मध्ये मध्ये सूर्य-प्रतीक; रथ वर दीप।
4. सूर्य-पूजा: सूर्य-चित्र/सूर्य-यंत्र किंवा ताँबे ची प्रतिमा ला लाल कपड़ा, लाल फूल (गुड़हल/कनेर), रोली, गुड़, गेहूँ; धूप-दीप; सूर्य-चालीसा/आदित्य-हृदय; गायत्री-मंत्र 108।
5. व्रत: दिवस मध्ये फलाहार किंवा शिवाय नमक चा एक वेळ भोजन (कई घर «नमक-रहित सप्तमी» रखते आहेत); सूर्यास्त चे नंतर भोजन।
6. दान: गेहूँ, गुड़, लाल वस्त्र, ताँबा, घी — ब्राह्मण/ज़रूरतमंद; गाय ला गुड़-रोटी; कुटुंब चे बीमार सदस्य चे साठी विशेष प्रार्थना।
7. दक्षिण-रीत: नए मिट्टी चे बर्तन मध्ये दूध-चावल सूर्य चे सामने उफनाएँ (पोंगल जैसा), सूर्य ला भोग — «रथ सप्तमी पोंगल»।
8. शाम ला सूर्यास्त वर देखील अर्घ्य/प्रणाम; रात्र मध्ये सूर्य-भजन; अगले दिवस भीष्माष्टमी — तर्पण (जेथे रीत)।

पूजा-सामग्री ची सूची

आक चे पत्ते आणि ताँबे चा लोटा — या पर्व ची ख़ास चीज़ें।

• आक (मदार) चे 7 पत्ते, बेर चे पत्ते — स्नान चे साठी; गंगाजल
• ताँबे चा लोटा, अक्षत, लाल फूल (गुड़हल/कनेर/गुलाब), रोली, गुड़
• सूर्य-चित्र/यंत्र/ताँबे ची प्रतिमा, लाल कपड़ा, चौकी
• रंगोली चे रंग (रथ-आकृति), दीपक, धूप, कपूर
• भोग: गेहूँ चा हलवा/खीर, गुड़-चावल, लाल फळ (अनार/सेब); दक्षिण मध्ये नया मिट्टी चा बर्तन, दूध, चावल, गुड़
• दान: गेहूँ, गुड़, लाल वस्त्र, ताँबे चा बर्तन, घी, दक्षिणा
• आदित्य-हृदय/सूर्य-चाळीस पुस्तके, गायत्री-माला

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

भविष्य-पुराण ची कथा — कांभोज-नरेश यशोवर्मा चा इकलौता पुत्र जन्म पासून रोगी आणि अल्पायु था। ऋषियों ने बताया — पूर्वजन्म मध्ये हे वैश्य था, धन तर कमाया वर दान न किया, म्हणून हे फळ। उपाय — माघ शुक्ल सप्तमी ला अरुणोदय-स्नान, सूर्य-अर्घ्य व व्रत। राजा ने पुत्र पासून हे व्रत केले — रोग गेला, वय बढ़ी आणि ते प्रतापी राजा झाला। तभी पासून रथ सप्तमी आरोग्य व वय चा व्रत।

सूर्य-जयंती — कश्यप ऋषि आणि अदिति चे पुत्र-रूप मध्ये आदित्य (सूर्य) चा प्रकट होना माघ शुक्ल सप्तमी ला मानले गेला; याच दिवस पासून सूर्य चा रथ (सात घोड़े = सात दिवस/सात रंग, एक पहिया = वर्ष, बारह अरे = बारह मास, सारथी युरेनस) उत्तर ची कडे मुड़ता आहे — हेच «रथ» सप्तमी।

भीष्म-कथा — शर-शय्या वर लेटे भीष्म ने उत्तरायण ची प्रतीक्षा ची आणि माघ शुक्ल अष्टमी (रथ सप्तमी चे अगले दिवस) ला देह त्यागी; म्हणून हे सप्तमी-अष्टमी पितरों व दीर्घायु पासून देखील जुड़ी आहे।

सूर्य चा भोग — गेहूँ-गुड़ आणि नमक-रहित भोजन

सूर्य ला गेहूँ, गुड़, लाल वस्तुएँ प्रिय; रथ सप्तमी चा व्रत कई घरों मध्ये नमक-रहित (अलोना) होतो आहे। दक्षिण मध्ये सूर्य चे सामने उफनाया दूध-चावल।

• भोग: गेहूँ चे आटे चा हलवा किंवा खीर (गुड़ पासून), गुड़-चावल, अनार-सेब, लाल फळ
• व्रत-भोजन: शिवाय नमक — खीर, फळ, दूध, मीठा दलिया; किंवा फलाहार
• दक्षिण (रथ सप्तमी पोंगल): नए मिट्टी चे बर्तन मध्ये दूध-चावल-गुड़ उफानकर सूर्य ला; चक्करै पोंगल
• महाराष्ट्र: गुळ-पोळी/खीर, आँगन मध्ये रथ-रंगोली चे पास दूध उफानना
• दान: गेहूँ-गुड़ ची पोटली, ताँबे चा लोटा

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

रथ सप्तमी दक्षिण-पश्चिम मध्ये बड़ी, उत्तर मध्ये घरेलू सूर्य-व्रत; तिरुमला मध्ये रथ-सप्तमी चा महोत्सव।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: वसंत पंचमी (2 दिवस आधी) · मकर संक्रांति · छठ पूजा (सूर्य-व्रत) · आदित्य-हृदय आणि सूर्य-मंत्र

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। आक (मदार) विषैला आहे — पत्ते सावधानी पासून, रोग चा इलाज चिकित्सक पासून।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका