🕉 सोमवारचे व्रत (श्रावणी सोमवार व सोळा सोमवार) 2026

पुढचा सोमवार — शंकराचा वार; श्रावणातील सोमवार सर्वांत मोठे, सोळा सोमवारचे व्रत मनासारख्या वरासाठी/सौभाग्यासाठी; शिवलिंगावर अभिषेक, संध्याकाळी कहाणी-आरती, एकभुक्त भोजन; वर येणाऱ्या सोमवारांच्या व श्रावणी सोमवारांच्या तिथी.

सोमवार हा भगवान शंकराचा (आणि चंद्राचा — «सोम») वार आहे. सोमवारचे व्रत तीन प्रकारे केले जाते — (1) **श्रावणी सोमवार**: श्रावण महिन्यातील चार-पाच सोमवार, जेव्हा शिव पृथ्वीवर वास करतात — कावड, जलाभिषेक, लाखोंची गर्दी; (2) **सोळा सोमवारचे व्रत**: कोणत्याही शुक्ल पक्षातील सोमवारपासून सलग 16 सोमवार — कुमारिकांना मनासारखा वर, सुवासिनींना अखंड सौभाग्य (पार्वतीने याच व्रताने शिवाला प्राप्त केले); (3) **साधे सोमवारचे व्रत** — आयुष्यभर किंवा संकल्पानुसार दर सोमवारी.

विधी सोपा आहे — सकाळी स्नान, शिवलिंगावर पाणी-बेल, दिवसा फलाहार/एकभुक्त (अनेक घरांत अळणी), संध्याकाळी/प्रदोषकाळी शिव-पार्वतीची पूजा, सोमवारची कहाणी, आरती; श्रावणात दर सोमवारी शिवालयात जलाभिषेक व शिवामूठ (महाराष्ट्र). वर पुढच्या सोमवारची तारीख व येणारे सोमवार (श्रावणी सोमवार वेगळे दाखवलेले) — खाली तिन्ही व्रतांचा विधी, साहित्य, कथा, भोजन व प्रदेशांच्या रिती.

महत्त्व — हे व्रत चा

श्रावणातील शिव: समुद्रमंथनातील विष शिवाने श्रावणात प्राशन केले, देवांनी पाणी वाहून त्याचा दाह शांत केला — म्हणून श्रावणात जलाभिषेक व कावड; पार्वतीने श्रावणात तप करून शिवाला प्राप्त केले; श्रावणातील प्रत्येक सोमवार शिव-पार्वतीच्या मीलनाचा — सुवासिनी हिरव्या बांगड्या-मेंदी, कुमारिका वरप्राप्तीसाठी; श्रावणी सोमवारांची संख्या 4 किंवा 5 (पूर्णिमांत श्रावणात — उत्तर भारत; अमांत श्रावण महाराष्ट्र-गुजरातमध्ये 15 दिवसांनी उशिरा सुरू होतो).

सोळा सोमवार: शिव-पार्वतीच्या सारीपाटाची कथा (खाली) — पार्वतीची सखी/अमरावतीचा पुजारी; 16 सोमवार पूर्ण झाल्यावर 17व्या सोमवारी उद्यापन — 16 दांपत्यांना/ब्राह्मणांना भोजन, चुरमा (गहू-तूप-गुळाचा — सोळा सोमवारचा खास प्रसाद), शिव-हवन; विवाहातील अडथळे, कुंडलीतील मंगळ/शनीमुळे होणारा विलंब, सौभाग्यरक्षण यांसाठी प्रसिद्ध.

चंद्राचा (सोमाचा) वार — मनःशांती, मातृसुख, चंद्रदोषाची शांती (शिवाच्या मस्तकावर चंद्र); सोमवारी शिवपूजा + पांढऱ्या वस्तूंचे दान; श्रावणी सोमवारी सोमवती अमावास्या किंवा सोम प्रदोष आला तर दुर्मीळ महायोग (अमावास्या व त्रयोदशी एकाच दिवशी येऊ शकत नाहीत).

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

ही सोमवारच्या व्रताची घरगुती पद्धत आहे — सकाळी अभिषेक, दिवसभर व्रत, संध्याकाळी पूजा-कहाणी; श्रावणी सोमवार व सोळा सोमवारचे अतिरिक्त नियम शेवटी.

1. सकाळी: स्नान, पांढरे/हिरवे (श्रावणात) वस्त्र; संकल्प — «(श्रावणी/सोळा/साधे) सोमवारचे व्रत, (मनोकामना) साठी, एकभुक्त/फलाहार, संध्याकाळच्या पूजेनंतर भोजन»; शिवलिंगावर पाणी-दूध-बेल (घरी किंवा शिवालयात), «ॐ नमः शिवाय» 108 वेळा.
2. दिवसा: फलाहार (फळे-दूध-साबुदाणा-मखाणे) किंवा एकभुक्त भोजन (अळणी — सोळा सोमवारात अनेक घरांची रीत); दिवसा झोपू नये, शिवनामाचा जप, शिवपुराण/रुद्राष्टकाचे पठण.
3. संध्याकाळी (प्रदोषकाळ — वेळ वर दिली आहे) पूजा: शिवलिंग/शिव-पार्वतीचे चित्र — पंचामृत-गंगाजलाने अभिषेक, बेलपत्र (3 पानांचे, उलटे वाहावे), धोत्रा-रुई-शमी-भांग-दूर्वा, पांढरी फुले, चंदन-भस्म-अक्षता-जानवे; पार्वतीला सौभाग्याचे साहित्य, लाल फुले; गणेश-कार्तिकेय-नंदीचे स्मरण; धूप-दीप; नैवेद्य — चुरमा (सोळा सोमवार), खीर-शिरा-फळे.
4. सोमवारची कहाणी (खाली — सावकाराच्या मुलाची/सोळा सोमवारची सारीपाटाची कथा/श्रावणाची कथा) ऐकावी; शिव चालीसा, शिवाची आरती «ॐ जय शिव ओंकारा», कापूर-आरती; प्रसाद वाटावा.
5. भोजन: पूजेनंतर एक वेळ सात्त्विक (चुरमा/खीर/फळे), रात्री नाही (कडक नियम) किंवा फलाहार; दुसऱ्या दिवशी सकाळपासून नेहमीप्रमाणे.
6. श्रावणी सोमवारचे अतिरिक्त: शिवालयात जलाभिषेक (गंगाजल — कावडची परंपरा), रुद्राभिषेक (शक्य असल्यास, श्रावणात विशेष), शिवामूठ — महाराष्ट्रात दर श्रावणी सोमवारी एक मूठ धान्य (तांदूळ, तीळ, मूग, जव, सातू — क्रमाने) शिवाला अर्पण, हिरव्या बांगड्या-मेंदी, झोका; श्रावणातील शेवटच्या सोमवारी उद्यापनासारखे दान.
7. सोळा सोमवारचे अतिरिक्त: कोणत्याही शुक्ल पक्षातील सोमवारपासून (श्रावण-कार्तिक-मार्गशीर्ष श्रेष्ठ) प्रारंभ, सलग 16 सोमवार एकही न चुकवता (मासिक पाळीत पूजा नाही, पण तो सोमवार मोजणीत धरतात — घराची रीत), दर सोमवारी चुरम्याचा (गव्हाचे पीठ/रवा-तूप-गूळ/साखर) नैवेद्य व तोच प्रसाद ग्रहण; 17व्या सोमवारी उद्यापन — 16 दांपत्यांना/ब्राह्मणांना भोजन, चुरमा, हवन, दान.
8. स्त्रियांची रीत: कुमारिका मनासारख्या वरासाठी श्रावणी सोमवार/सोळा सोमवार करतात (पार्वतीपूजा विशेष), सुवासिनी पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी; गर्भवतींनी फलाहार; वृद्धांनी एक वेळ सात्त्विक; व्रत चुकले तर पुढच्या सोमवारपासून मोजणी (सोळा सोमवारात पुन्हा सुरुवात — कडक रीत).

📿 सोमवारचे व्रत (श्रावणी सोमवार व सोळा सोमवार) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

शिव-अभिषेक + पार्वतीचे सौभाग्य-साहित्य + चुरमा + श्रावणातील शिवामूठ — सोमवारच्या व्रताची यादी.

• शिवलिंग (पारद/नर्मदेश्वर/मातीचे — श्रावणात पार्थिव शिवलिंग) किंवा शिव-पार्वतीचे चित्र, चौरंग, पांढरे कापड
• अभिषेक: पाणी, गंगाजल, दूध, दही, तूप, मध, साखर, उसाचा रस; रुद्राभिषेक (श्रावण) — गुरुजींनी सांगितलेले साहित्य
• बेलपत्र (3 पानांचे), धोत्रा, रुई, शमी, भांग, दूर्वा, पांढरी फुले (चमेली-कण्हेर-धोत्रा), लाल फुले (पार्वतीसाठी)
• चंदन, भस्म, अक्षता, जानवे, मौली (लाल दोरा), रोली-हळद-कुंकू, अत्तर, विड्याची पाने-सुपारी-लवंग
• पार्वती: सौभाग्य-साहित्य (हिरव्या बांगड्या-मेंदी-टिकली-सिंदूर-चुनरी — श्रावण)
• दिवा (तुपाचा), धूप, कापूर, आरतीचे ताट, घंटा-शंख (शंखाने शिवावर पाणी वाहू नये)
• नैवेद्य: चुरमा (गव्हाचे पीठ/रवा + तूप + गूळ/साखर — सोळा सोमवार), खीर, शिरा, फळे (केळी-सफरचंद), पंचमेवा, थंडाई (श्रावण)
• शिवामूठ (महाराष्ट्र — श्रावणी सोमवार): तांदूळ, तीळ, मूग, जव, सातू — क्रमाने प्रत्येकी एक मूठ
• कहाणीचे पुस्तक (सोमवारची कहाणी/सोळा सोमवार/शिव चालीसा), रुद्राक्षाची माळ; कावड (श्रावण — गंगाजल आणण्यासाठी)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

सोळा सोमवारची कथा: अमरावतीत (किंवा एका मंदिरात) शिव-पार्वती सारीपाट खेळायला बसले; पार्वतीने पुजाऱ्याला विचारले «कोण जिंकेल?» — पुजाऱ्याने विचार न करता «शिव» म्हटले; पार्वती जिंकल्या आणि रागाने त्यांनी पुजाऱ्याला कोड होण्याचा शाप दिला; अप्सरांनी पुजाऱ्याला सोळा सोमवारचे व्रत सांगितले — 16 सोमवार गहू-तूप-गुळाचा चुरमा करून शिवपूजा, 17व्या सोमवारी उद्यापन; पुजारी बरा झाला; पार्वतीने तेच व्रत करून रुसलेल्या कार्तिकेयाला परत आणले, कार्तिकेयाने दुरावलेल्या मित्राला, मित्राचा राजकन्येशी विवाह झाला (हत्तिणीने घातलेली माळ) — मग राजाने याच व्रताने मुलगी-जावई परत मिळवले. बोध — सोळा सोमवारने रोगमुक्ती, मित्रभेट, विवाह, संतती.

📖 सोमवारचे व्रत (श्रावणी सोमवार व सोळा सोमवार) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

चुरमा, खीर, फळे-दूध, शिवामूठ, थंडाई — सोमवारचा व श्रावणाचा स्वयंपाक

सोमवारच्या व्रतात एक वेळ सात्त्विक भोजन/फलाहार; सोळा सोमवारचा खास प्रसाद चुरमा (गव्हाचे पीठ/रवा तुपात भाजून त्यात गूळ-साखर); श्रावणात खीर-मालपुआ-घेवर-थंडाई, शिवाला भांग-दूध-धोत्रा (काही रिती), महाराष्ट्राची शिवामूठ; अळणी भोजन (सोळा सोमवार — अनेक घरे).

• चुरमा: गव्हाचे पीठ/रवा (सव्वा पाव) तुपात सोनेरी भाजावा, गूळ/पिठीसाखर-वेलची-सुकामेवा घालावा — शिवाला नैवेद्य, मग तोच प्रसाद व्रतीने ग्रहण करावा (सोळा सोमवारचा नियम)
• खीर (तांदूळ/मखाण्याची), शिरा, मालपुआ, घेवर-फेणी (श्रावण — राजस्थान-हरियाणा), थंडाई/भांग-दूध (शिवाला), पंचामृत
• फलाहार: फळे (केळी-सफरचंद-आंबा-जांभूळ — श्रावण), दूध, दही, साबुदाण्याची खिचडी, कुट्टू, मखाणे; एकभुक्त भोजन अळणी (कडक) किंवा सैंधव मीठ घालून
• शिवामूठ (महाराष्ट्र — पहिल्या श्रावणी सोमवारी तांदूळ, दुसऱ्या तीळ, तिसऱ्या मूग, चौथ्या जव, पाचव्या सातू) + उपवासाचे जेवण साबुदाणा-वरई
• प्रादेशिक: बिहार-झारखंड (कावड-देवघर) — कावडधारींचे सात्त्विक लंगर, ठेकुआ; तमिळ (सोमवार/चंद्रवार) — नंदीला पायसम-वडा; गुजरात (श्रावण सोमवार) — फराळ, सोमनाथ-दर्शन; बंगाल (सोमवारची शिवपूजा) — दूध-बत्तासे-चिडा
• उद्यापन (17वा सोमवार): 16 दांपत्यांना/ब्राह्मणांना चुरमा-पुरी-भाजी-खीर, दान

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तरेची कावड व श्रावणी सोमवार, महाराष्ट्राची शिवामूठ, गुजरातचे सोमनाथ, बिहारचे देवघर, दक्षिणेचा सोमवार-नंदी — शिवाच्या वाराच्या रिती.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

हे देखील पढ़ें: प्रदोष व्रत (सोम प्रदोष) · महाशिवरात्री · हरिली तीज (सावन) · अमावस्या (सोमवती)

⚠️ च माहिती पारंपरिक विधी व लोकश्रद्धेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची, घराण्याची व प्रदेशाची रीत सर्वोपरी. श्रावणी सोमवार पौर्णिमांत गणनेनुसार (उत्तर भारत) दिले आहेत — अमांत प्रदेशांत 15 दिवसांचा फरक; प्रकृती ठीक नसल्यास निर्जळ उपवास करू नये.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका