🚩 મંગળવાર વ્રત (હનુમાન) અને મંગળાગૌર 2026

આવતો મંગળવાર — હનુમાનજીનો વાર, મંગળ-ગ્રહની શાંતિ, 21 મંગળવારનું વ્રત (સાહસ-રોગ-ઋણ-મંગળ-દોષ); શ્રાવણના મંગળવારે મહારાષ્ટ્રની નવપરિણીતાઓની મંગળાગૌર (ગૌરી-પૂજા, આખી રાત રમતો); ઉપર આવનારા મંગળવાર (શ્રાવણના અલગ).

મંગળવાર હનુમાનજી અને મંગળ-ગ્રહનો વાર છે. **મંગળવારનું વ્રત** મોટે ભાગે 21 (કે 45) મંગળવાર સળંગ રખાય છે — સાહસ-બળ, રોગ-ઋણમાંથી મુક્તિ, શત્રુ-ભયના નિવારણ, કુંડળીના મંગળ-દોષ (માંગલિક) અને લગ્ન-વિલંબની શાંતિ માટે; લાલ વસ્ત્ર, સિંદૂરનો ચોળો, બુંદીના લાડુ, હનુમાન-ચાલીસા, સુંદરકાંડ, એકટાણું ગળ્યું ભોજન (મીઠા વગર — ઘણાં ઘરોમાં).

શ્રાવણ (સાવન)ના મંગળવારોએ મહારાષ્ટ્રમાં **મંગળાગૌર** — લગ્નનાં પહેલાં પાંચ વર્ષ નવપરિણીતા શ્રાવણના દરેક મંગળવારે ગૌરી (અન્નપૂર્ણા-પાર્વતી)ની પૂજા કરે છે, સખીઓ-સૌભાગ્યવતીઓને બોલાવીને આખી રાત ઝિમ્મા-ફુગડી-ઉખાણેની રમતો, «મંગળાગૌરીચી આરતી»; ઉત્તરમાં શ્રાવણના મંગળવારે મંગળા ગૌરી વ્રત (પાર્વતી — સૌભાગ્ય માટે). ઉપર આવતો મંગળવાર અને આવનારા 12 મંગળવાર (શ્રાવણના «મંગળાગૌર» લખેલા); નીચે હનુમાન-વ્રતની વિધિ, મંગળ-શાંતિ, મંગળાગૌરની રીત, સામગ્રી, કથા, પ્રસાદ.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

હનુમાન: મંગળવારે જન્મ (લોક-માન્યતા — ચૈત્રી પૂનમ, મંગળવાર), રુદ્રાવતાર, અષ્ટ-સિદ્ધિ-નવ-નિધિના દાતા; મંગળવારના વ્રતથી ભય-રોગ-ભૂત-પ્રેત-શનિ-પીડા દૂર («ભૂત પિશાચ નિકટ નહિં આવૈ»), સાહસ-આત્મવિશ્વાસ; બ્રહ્મચર્યનો નિયમ; સ્ત્રીઓ હનુમાન-પૂજા કરી શકે છે (મૂર્તિ-સ્પર્શ/ચોળો ચડાવવાની રીત કેટલાંક મંદિરોમાં પુરુષો કરે) — ચાલીસા-દીવો-લાડુ સૌ માટે.

મંગળ-ગ્રહ: ભૂમિ-પુત્ર, રક્ત-સાહસ-ભાઈ-જમીન-વાહનનો કારક; કુંડળીમાં 1-4-7-8-12 ભાવમાં મંગળ = માંગલિક-દોષ (લગ્ન-વિલંબ/કંકાસ — લોક-જ્યોતિષ); મંગળવારનું વ્રત, હનુમાન-પૂજા, લાલ મસૂર-ગોળ-લાલ વસ્ત્ર-તાંબાનું દાન, «ૐ અં અંગારકાય નમઃ»/મંગળ-સ્તોત્ર, પરવાળું (પંડિતની સલાહથી) — શાંતિના ઉપાય; ભૌમ-પ્રદોષ અને અંગારકી સંકષ્ટી ચોથ પણ મંગળવારનાં.

મંગળાગૌર (મહારાષ્ટ્ર): શ્રાવણ-મંગળવારની ગૌરી-પૂજા — નવપરિણીતા પાંચ વર્ષ, પછી ઉદ્યાપન; સોળ જાતનાં પાન-ફૂલ (પત્રી), અન્નપૂર્ણાની મૂર્તિ, આખી રાત જાગરણ-રમતો (ઝિમ્મા, ફુગડી, પિંગા, ઉખાણે — પતિનું નામ કાવ્યમાં), પિયર-સાસરાની સ્ત્રીઓ; ઉત્તર ભારતમાં મંગળા ગૌરી વ્રત (શ્રાવણ-મંગળવાર — પાર્વતીને 16 વસ્તુઓ, 16 લાડુ) — સૌભાગ્ય અને સંતાન.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ મંગળવાર વ્રત (હનુમાન)ની ઘરગથ્થુ વિધિ છે; મંગળ-શાંતિ અને શ્રાવણની મંગળાગૌર/મંગળા ગૌરીની રીત અંતે.

1. સવારે: સ્નાન, લાલ/કેસરી વસ્ત્ર; સંકલ્પ — «21 મંગળવાર વ્રત, (મનોકામના) માટે, એકટાણું»; હનુમાન-મંદિરમાં કે ઘરે હનુમાનજીનું ચિત્ર/મૂર્તિ — સિંદૂર-ચમેલીના તેલનો ચોળો (કે તિલક), લાલ ફૂલ-માળા (જાસૂદ-ગલગોટો), લાલ વસ્ત્ર-લંગોટ, જનોઈ, પાન-સોપારી, બુંદી/ચણાના લોટના લાડુ અને કેળાં-ગોળ-ચણાનો ભોગ, તુલસી-પત્ર; ઘી/ચમેલીના તેલનો દીવો; હનુમાન-ચાલીસા (1/7/11 વાર), બજરંગ-બાણ/સુંદરકાંડ (થઈ શકે તો), «ૐ હં હનુમતે નમઃ» 108 વાર; આરતી «આરતી કીજૈ હનુમાન લલા કી».
2. દિવસે: ફરાળ કે એકટાણું (સાંજે) ગળ્યું ભોજન — ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વગર (ગોળ-ગળ્યું: લાડુ-શીરો-ગળી રોટલી-ગોળ-ભાત); બ્રહ્મચર્ય, ક્રોધ-જૂઠ નહીં, વાળ-નખ કાપવા નહીં (કેટલીક રીતમાં); રામ-નામનો જાપ.
3. સાંજે: હનુમાન-મંદિરમાં દીવો (ચમેલીનું તેલ), સુંદરકાંડનો પાઠ/રામચરિતમાનસ, આરતી; વ્રત-કથા (નીચે — બ્રાહ્મણ-દંપતી/મંગળ) સાંભળવી; પ્રસાદ વહેંચવો — બુંદીના લાડુ, ગોળ-ચણા; પછી ભોજન.
4. મંગળ-શાંતિ (માંગલિક/મંગળ-પીડા): મંગળવારે લાલ મસૂર, ગોળ, લાલ વસ્ત્ર, તાંબાનું વાસણ, લાલ ફૂલ, પતાસાં — ગરીબને/હનુમાન-મંદિરમાં દાન; «ૐ અં અંગારકાય નમઃ» 108 વાર કે મંગળ-સ્તોત્ર (ઋણમોચન મંગળ-સ્તોત્ર — ઋણમાંથી મુક્તિ માટે); ભાત-ગોળ ગાયને; ભૂમિ-પુત્ર હોવાથી છોડ રોપવો; પરવાળું પંડિતની સલાહથી; પંચમુખી હનુમાન-કવચ; ભૌમ-પ્રદોષ/અંગારકી પર ખાસ.
5. 21 મંગળવારનું ઉદ્યાપન: 21મા (કે 22મા) મંગળવારે હનુમાન-મંદિરમાં 21 બુંદીના લાડુ/ચૂરમું, લાલ ધજા-ચોળો-લંગોટ અર્પણ, સુંદરકાંડનો પાઠ, બ્રાહ્મણ/21 બાળકોને ભોજન, દાન (લાલ વસ્ત્ર-ગોળ-ચણા); પછી વ્રત સ્વેચ્છાએ ચાલુ; વચ્ચે છૂટે તો આવતા મંગળવારથી ગણતરી (કડક રીત: ફરી શરૂઆત).
6. મંગળાગૌર (મહારાષ્ટ્ર — શ્રાવણના મંગળવાર): નવપરિણીતા સવારે સ્નાન, નવી સાડી-ચૂડો-લીલી બંગડીઓ; ગૌરી (અન્નપૂર્ણા)ની મૂર્તિ/સોપારીની સ્થાપના, સોળ પત્રી (બીલી, દૂર્વા, તુલસી, અઘેડો, કેવડો, ચંપો, જાસૂદ, શમી, ધતૂરો…) અને સોળ ફૂલ, હળદર-કંકુ, સોળ કરંજ્યા/પુરણપોળીનું નૈવેદ્ય; કથા (મંગળાગૌરીચી કહાણી), આરતી «જય દેવી મંગળાગૌરી»; સૌભાગ્યવતીઓને (પિયર-સાસરાની) હળદર-કંકુ, વાણ (ભેટ); આખી રાત જાગરણ — ઝિમ્મા, ફુગડી, પિંગા, બસ-ફુગડી, ઉખાણે, ગાણી; બીજી સવારે વિસર્જન/ઉત્તર-પૂજા; પાંચમે વર્ષે ઉદ્યાપન (મા-સાસુને વાણ).
7. મંગળા ગૌરી વ્રત (ઉત્તર ભારત — શ્રાવણ-મંગળવાર): પાર્વતી/ગૌરીનું ચિત્ર, 16 જાતની વસ્તુઓ 16-16 (લાડુ, ફળ, ફૂલ, પાન, સોપારી, લવિંગ, એલચી, બંગડી, લોટના દીવા 16, વાટ 16-16), સૌભાગ્ય-સામગ્રી; કથા (શેઠના પુત્રનું આયુષ્ય 16 વર્ષ — મંગળા ગૌરી વ્રતથી દીર્ઘાયુ); ઉદ્યાપન 5 વર્ષે/જ્યારે સામર્થ્ય હોય; પતિ-સંતાનનું દીર્ઘાયુ.
8. સ્ત્રીઓ: હનુમાન-પૂજામાં ચાલીસા-દીવો-લાડુ; માસિક ધર્મમાં સ્મરણ; મંગળાગૌર ફક્ત નવપરિણીતા (5 વર્ષ), બાકીની સૌભાગ્યવતીઓ સહભાગી; મંગળ-દોષવાળી કન્યાઓ મંગળવારનું વ્રત + મંગળા ગૌરી.

📿 કેવી રીતે સુધારવું-વિગતવાર પદ્ધતિઓ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

હનુમાનનો ચોળો, લાડુ, ચાલીસા, લાલ વસ્તુનું દાન + મંગળાગૌરની સોળ પત્રી-ફૂલ-કરંજ્યા — મંગળવારની યાદી.

• હનુમાનજીનું ચિત્ર/મૂર્તિ, લાલ/કેસરી કપડું, બાજઠ; સિંદૂર + ચમેલીનું તેલ (ચોળો), લાલ વસ્ત્ર-લંગોટ, જનોઈ, લાલ ધજા
• લાલ ફૂલ (જાસૂદ-ગલગોટો-ગુલાબ), માળા, તુલસી-પત્ર, પાન-સોપારી-લવિંગ, અક્ષત, કંકુ, નાડાછડી
• ભોગ: બુંદી/ચણાના લોટના લાડુ, ગોળ-ચણા, કેળાં, ઇમરતી/જલેબી (કેટલાક), પેંડા, પંચમેવો; વ્રતનું ભોજન — ગળ્યું (ગોળ-શીરો-ગળી રોટલી-ગોળ-ભાત) મીઠા વગર/સિંધવ
• દીવો (ઘી/ચમેલીનું તેલ — હનુમાનજીને ચમેલી પ્રિય), ધૂપ, કપૂર, આરતીની થાળી
• પાઠ: હનુમાન-ચાલીસા, બજરંગ-બાણ, સુંદરકાંડ, હનુમાનાષ્ટક, મંગળ-સ્તોત્ર (ઋણમોચન), રુદ્રાક્ષ/રક્તચંદનની માળા
• મંગળ-શાંતિ દાન: લાલ મસૂર, ગોળ, લાલ વસ્ત્ર, તાંબું, પતાસાં, લાલ ફૂલ; પરવાળું (પંડિતની સલાહથી), છોડ
• મંગળાગૌર: ગૌરી/અન્નપૂર્ણાની મૂર્તિ કે સોપારી, સોળ પત્રી (બીલી-દૂર્વા-તુલસી-અઘેડો-શમી-કેવડો-ચંપો-જાસૂદ-ધતૂરો-અર્જુન-આકડો-મોગરો-જાઈ-બકુલ-કદંબ-અશોક), સોળ ફૂલ, હળદર-કંકુ, સોળ કરંજ્યા/પુરણપોળી, નાળિયેર, વાણ (સૌભાગ્યવતીઓને ભેટ), લીલી બંગડીઓ; રમતની સામગ્રી (ફુગડી-ઝિમ્મા — કંઈ નહીં, બસ સખીઓ)
• મંગળા ગૌરી (ઉત્તર): 16 લાડુ-16 ફળ-16 પાન-16 લોટના દીવા-16 વાટ, બંગડી-સૌભાગ્ય-સામગ્રી 16, કથાની ચોપડી

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

મંગળવારની વ્રત-કથા: એક બ્રાહ્મણ-દંપતી નિઃસંતાન હતાં; બ્રાહ્મણ વનમાં હનુમાન-પૂજા કરતો, પત્ની ઘરે મંગળવારનું વ્રત રાખીને હનુમાનજીને ભોગ ધરાવીને જ જમતી. એક મંગળવારે તે ભોગ બનાવી ન શકી અને ભૂખી રહી — છ દિવસ પછી આવતા મંગળવારે બેભાન થઈ ગઈ; હનુમાનજી પ્રગટ થયા — «તારી શ્રદ્ધાથી પ્રસન્ન છું, આ પુત્ર લે» — બાળક «મંગળ». બ્રાહ્મણ પાછો ફર્યો ત્યારે તેને શંકા થઈ, બાળકને કૂવામાં નાખી દીધો — પણ મંગળ હસતો હસતો પાછો આવ્યો; રાત્રે હનુમાનજીએ બ્રાહ્મણને સપનામાં સત્ય કહ્યું, તે પસ્તાયો; દંપતી સુખી, મંગળ-પુત્ર સદા રક્ષિત. બોધ — શ્રદ્ધાથી કરેલું મંગળવારનું વ્રત સંતાનની રક્ષા અને હનુમાન-કૃપા આપે.

📖 મંગવાડ વૃક્ષ () અને મંગવાડ વૃક્ષની સંપૂર્ણ વ્રત કથા વાંચોઃ

બુંદીના લાડુ, ગોળ-ચણા, ગળ્યું ભોજન; મંગળાગૌરની કરંજ્યા-પુરણપોળી

મંગળવારના વ્રતમાં એકટાણું ગળ્યું (મીઠા વગર/સિંધવ) ભોજન — ગોળ-શીરો-ગળી રોટલી-ગોળ-ભાત-લાડુ; હનુમાનજીને બુંદીના લાડુ, ગોળ-ચણા, કેળાં, ઇમરતી; મંગળ-શાંતિમાં લાલ મસૂર-ગોળનું દાન; મંગળાગૌરમાં સોળ કરંજ્યા (નાળિયેર-ગોળ ભરેલા ઘૂઘરા જેવા), પુરણપોળી, મોદક, વરણ-ભાત; ઉત્તરની મંગળા ગૌરીમાં 16 લાડુ.

• હનુમાન-ભોગ: બુંદીના લાડુ (ચણાનો લોટ-બુંદી-ઘી-ખાંડ — કેસરી), ચણાના લોટના લાડુ, ગોળ-શેકેલા ચણા, કેળાં, ઇમરતી-જલેબી (મંગળવાર-શનિવારની રીત), પાનનું બીડું, પંચમેવો; ચમેલીનું તેલ-સિંદૂર (ચોળો — ખાવાનું નહીં)
• વ્રતનું ભોજન (એકટાણું, મોટે ભાગે સાંજે): ગળી રોટલી/ગોળની રોટલી, શીરો (સોજી/લોટનો), ગોળ-ભાત/ગળ્યો ભાત, ખીર, ફળ-દૂધ; મીઠા વગર (કડક) કે સિંધવ મીઠું; લાલ વસ્તુ — દાડમ-સફરજન
• મંગળ-શાંતિ: લાલ મસૂરની દાળ, ગોળ, પતાસાં — દાન અને ગાયને ભાત-ગોળ; લાલ ફળ
• મંગળાગૌર (મહારાષ્ટ્ર): સોળ કરંજ્યા (નાળિયેર-ગોળ/માવાના ઘૂઘરા), પુરણપોળી, ઉકડીચે મોદક, કોશિંબીર, વરણ-ભાત, આળુ-વડી, પંચામૃત; આખી રાતની રમતો વચ્ચે ચેવડો-લાડુ-ચા (જાગરણ), સૌભાગ્યવતીઓને હળદર-કંકુ સાથે ફળનું વાણ
• મંગળા ગૌરી (ઉત્તર): 16 લાડુ (ચણાના લોટના/બુંદીના), 16 ફળ, ગળ્યા ભાત, પૂરી-શીરો; પારણાં ગૌરીના પ્રસાદથી
• દક્ષિણ (મંગળવાર/ચેવ્વાઈ): મુરુગન/મારિયમ્મન-મંદિરમાં પોંગલ-વડાં, આંજનેયને વડામાલા (અડદનાં વડાંની માળા — હનુમાન-જયંતી/મંગળવાર)

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

ઉત્તરનો હનુમાન-મંગળવાર, મહારાષ્ટ્રની મંગળાગૌર, ઉજ્જૈનની મંગલનાથ-ભાત-પૂજા, દક્ષિણની વડામાલા — મંગળના વારની રીતો.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

આ પણ વાંચો: હનુમાન જયંતિ · અંગારકી સંકષ્ટી (મંગલવાર ની ચતુર્થી) · ભૌમ પ્રદોષ (મંગલવાર નો પ્રદોષ) · સોમવાર વ્રત

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; પોતાના કુળ-પરિવાર અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે. મંગળ-દોષ/માંગલિક જ્યોતિષની માન્યતા છે — કુંડળી-તપાસ અને પંડિતની સલાહ વગર ઉપાય/રત્ન ન પહેરો; આરોગ્યની સ્થિતિમાં મીઠા વગરનું/નિર્જળા ન રાખો.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર