🌸 ઓણમ (તિરુવોણમ) 2027

કેરળનું સૌથી મોટું પર્વ — ચિંગમ (સિંહ) મહિનામાં શ્રવણ (તિરુવોણમ) નક્ષત્રનો દિવસ; રાજા મહાબલિનું વાર્ષિક આગમન; દસ દિવસનું પૂક્કલમ (ફૂલોની રંગોળી), ઓણસદ્યા (કેળના પાન પર 26 વાનગીઓ), કસવુ-સાડી, વલ્લમ-કળી (નૌકા-દોડ), પુલિકળી; ઑગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર.

ઓણમ કેરળનું રાષ્ટ્રીય પર્વ છે — મલયાલમ વર્ષના પહેલા મહિના ચિંગમ (સૌર સિંહ-માસ, ઑગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર)માં જે દિવસે શ્રવણ (તિરુવોણમ) નક્ષત્ર હોય, તે «તિરુવોણમ» — પર્વનો મુખ્ય દિવસ; તેના નવ દિવસ પહેલાં (દસ દિવસનો ક્રમ) અત્તમ (હસ્ત) નક્ષત્રથી પૂક્કલમ (આંગણામાં ફૂલોની રંગોળી) શરૂ થાય છે અને તિરુવોણમે પૂરું થાય છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે દાનવીર અસુર-રાજા મહાબલિ વર્ષમાં એક વાર પોતાની પ્રજાને મળવા પાતાળમાંથી કેરળ આવે છે — એટલે દરેક ઘર શણગારેલું, દરેક પેટ ભરેલું, દરેક ચહેરો પ્રસન્ન હોવો જોઈએ.

ઘરની સ્ત્રીઓ પૂક્કલમ બનાવે છે, કસવુ (ક્રીમ-સોનેરી) સાડી પહેરે છે, ઓણસદ્યા — કેળના પાન પર 20-26 શાકાહારી વાનગીઓ (પરિપ્પુ, સાંભાર, અવિયલ, ઓલન, થોરન, પચડી, પાયસમ…) — બનાવે છે; પુરુષો વલ્લમ-કળી (સર્પ-નૌકા દોડ), પુલિકળી (વાઘ-નૃત્ય), ઓણક્કળી; બાળકોને ઓણક્કોડિ (નવાં કપડાં). તિરુવોણમની સવારે તૃક્કાક્કરા-અપ્પન (વામન)ની માટીની પિરામિડ-મૂર્તિની પૂજા. ઉપર આ વર્ષના તિરુવોણમની તિથિ (દિલ્હીના સૂર્યોદય સમયના નક્ષત્ર પરથી; કેરળમાં એ જ દિવસ); નીચે દસ દિવસનો ક્રમ, પૂક્કલમ, સદ્યાની યાદી, કથા અને પ્રદેશોની રીત.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

મહાબલિ-વામનની કથા (નીચે): વિષ્ણુએ વામન બનીને બલિ પાસેથી ત્રણ પગલાંમાં ત્રણેય લોક લીધા, બલિને પાતાળ મોકલ્યા પણ વરદાન આપ્યું કે તેઓ વર્ષમાં એક વાર પોતાની પ્રજાને મળવા આવી શકે — એ જ દિવસ તિરુવોણમ; ઓણમ એ «સુવર્ણ યુગ» (માવેલી નાડુ — જ્યારે સૌ સમાન, ન ચોરી ન જૂઠ)ની સ્મૃતિ છે — «માવેલી નાડુ વાણીડુમ કાલમ્…» ઓણમ-ગીત.

દસ દિવસ: અત્તમ (1 — પૂક્કલમની પાંખડીઓની પહેલી હાર, તૃક્કાક્કરા મંદિરથી પર્વનો આરંભ), ચિત્તિરા, ચોદિ, વિશાકમ, અનિઝમ, તૃક્કેટ્ટા, મૂલમ (સદ્યાનો આરંભ), પૂરાદમ (ઓણત્તપ્પનની મૂર્તિઓ), ઉત્રાદમ (પહેલું ઓણમ — «ઉત્રાદપ્પાચ્ચિલ», ખરીદીની ધૂમ), તિરુવોણમ (મુખ્ય — બીજું ઓણમ), અવિટ્ટમ (ત્રીજું), ચતયમ (ચોથું — ઓણત્તપ્પનનું વિસર્જન); પર્વ અત્તમથી ચતયમ સુધી 12 દિવસ.

પાકનું પર્વ પણ — ચિંગમમાં ડાંગરની કાપણી પછી સમૃદ્ધિ-ઉત્સવ, ચોમાસાનો અંત; બધા ધર્મના લોકો ઊજવે છે (કેરળનું સહિયારું પર્વ); કેરળ-સરકારનો એક અઠવાડિયાનો ઉત્સવ (તિરુવનંતપુરમમાં સરઘસ — «ઓણમ વીક»), અરનમુલા-વલ્લમ-કળી (ઉત્રટ્ટાતિએ), વૈક્કમ-અષ્ટમી અલગ.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ ઘરગથ્થુ ઓણમ-ક્રમ છે — અત્તમથી તિરુવોણમ સુધી પૂક્કલમ, ઓણત્તપ્પન-પૂજા, સદ્યા, ઓણક્કોડિ; કેરળ બહાર રહેતા મલયાલી અને બીજા પરિવારો માટે પણ.

1. અત્તમ (પહેલો દિવસ): સવારે સ્નાન, આંગણા/બારણે છાણનું લીંપણ કરીને પૂક્કલમની પહેલી હાર — ફક્ત તુલસી અને સફેદ (તુંબા) ફૂલ; રોજ એક-એક હાર/રંગ વધે — ગલગોટા, ચેંબરત્તિ (જાસૂદ), ચેત્તિ, કમળની પાંખડી; તિરુવોણમે 10 હારનું પૂરું પૂક્કલમ; વચ્ચે દીવો (નિલવિળક્કુ).
2. મૂલમ-પૂરાદમ-ઉત્રાદમ: ઘરની સફાઈ-શણગાર, નવાં કપડાં (ઓણક્કોડિ)ની ખરીદી — ઉત્રાદમે «ઉત્રાદપ્પાચ્ચિલ» (છેલ્લા દિવસની દોડધામ); પૂરાદમે માટીના ઓણત્તપ્પન/તૃક્કાક્કરા-અપ્પન (ચોરસ પિરામિડ — વામન/મહાબલિનું પ્રતીક) બનાવીને પૂક્કલમની વચ્ચે સ્થાપના, ચોખાના લોટના ખીરા (અણિયલ)થી શણગાર, ફૂલ-અક્ષત; મોટી બહેન/માને «ઓણપ્પુડવ» (સાડી) આપવી.
3. તિરુવોણમની સવાર: બ્રહ્મ-મુહૂર્તમાં સ્નાન, કસવુ-મુંડુ/સાડી; પૂક્કલમ પૂરું કરવું, ઓણત્તપ્પનને અડા (ચોખા-નાળિયેર-ગોળની વરાળે બનતી વાનગી)નું નૈવેદ્ય, દીવો, «ઓણપ્પાટ્ટુ» (ઓણમ-ગીત); મહાબલિનું સ્વાગત — બારણે દીવો, આરપ્પુ-વિળિ (ઉત્સવ-નાદ); ઘરના વડીલો સૌને ઓણક્કોડિ (નવાં વસ્ત્ર) આપે છે, પગે લાગવું.
4. ઓણસદ્યા (બપોરે): કેળના પાન પર (અણી ડાબી બાજુ) ક્રમસર — પપ્પડમ, કેળું (નેન્ત્ર), શર્કરા-વરટ્ટિ, ઉપ્પેરિ, અથાણું (ઇંજિ-પુળિ, માંગા), પચડી-કિચ્ચડી, થોરન, ઓલન, અવિયલ, કૂટ્ટુકરી, એરિશ્શેરી, કાળન, પછી ભાત — પરિપ્પુ-નેય્ય (દાળ-ઘી), સાંભાર, રસમ, મોરુ (છાશ); છેલ્લે પાયસમ (પાલ-અડા, પરિપ્પુ, પાલડા) — 2-3 પ્રકાર; પરિવાર સાથે, વડીલો-મહેમાનો પહેલાં.
5. બપોર-સાંજ: ઓણક્કળિકળ — તિરુવાતિરા-કળી (દીવાની ફરતે સ્ત્રીઓનું ગોળ નૃત્ય), કુમ્મટ્ટિ, પુલિકળી (તૃશૂર — ચોથા ઓણમે), વલ્લમ-કળી (અરનમુલા-ચંપક્કુળમ), ઊંજાલ (હીંચકો), તલપ્પંતુ-કળી; બાળકોની રમતો; ટીવી પર ઓણમ-કાર્યક્રમો.
6. અવિટ્ટમ-ચતયમ: ત્રીજા-ચોથા ઓણમે ઓણત્તપ્પનની મૂર્તિઓ પૂક્કલમમાંથી ઉપાડીને જળ/ખેતરમાં વિસર્જન — «આવતે વર્ષે ફરી આવજો»; ચતયમે શ્રી-નારાયણ-ગુરુ જયંતી પણ (કેરળ).
7. કેરળ બહાર: નાનું પૂક્કલમ (કાગળ/ફૂલ), ઓણત્તપ્પન (માટી/પિત્તળ), સદ્યા 8-10 વાનગીઓની કે કેળના પાન પર સામૂહિક (મલયાલી-સમાજ); કેરળના પરિવારોને «ઓણાશંસકળ્» (શુભેચ્છા), વીડિયો-કૉલ પર વડીલોને પ્રણામ.
8. ઓણમના નિયમ: ઘરમાં ઝઘડો-ઉધારી-ઉદાસી નહીં (મહાબલિ પ્રજાને સુખી જોવા માગે છે), ગરીબને સદ્યાનું દાન (કેરળમાં સામૂહિક સદ્યા), પૂક્કલમમાં રોજ તાજાં ફૂલ.

📿 કેવી રીતે કરવું-વિગતવાર પદ્ધતિ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

પૂક્કલમનાં ફૂલ, ઓણત્તપ્પનની માટી, કસવુ, કેળનાં પાન અને 26 વાનગીઓની સદ્યા — ઓણમની યાદી.

• પૂક્કલમ: તુલસી, તુંબા (સફેદ), ગલગોટા (પીળા-કેસરી), ચેંબરત્તિ (જાસૂદ — લાલ), ચેત્તિ (ઇક્ઝોરા), કમળની પાંખડી, લીલાં પાન, છાણ/ચોખાના લોટનો આધાર, નિલવિળક્કુ (પિત્તળનો દીવો)
• ઓણત્તપ્પન/તૃક્કાક્કરા-અપ્પન: માટી (કે પિત્તળ)ની ચોરસ પિરામિડ-મૂર્તિઓ (3-5), ચોખાના લોટનું ખીરું (અણિયલ), ફૂલ-અક્ષત, અડા (નૈવેદ્ય)
• વસ્ત્ર: કસવુ-સાડી/મુંડુ (ક્રીમ-સોનેરી કિનાર), બાળકોનાં ઓણક્કોડિ, વડીલો માટે ઓણપ્પુડવ (સાડી-મુંડુ)
• સદ્યા: કેળનાં પાન, ચોખા (મટ્ટા/રોજના), તુવેર દાળ, શાકભાજી (કોળું, કાચાં કેળાં, વાલોળ, ગાજર, કાકડી, કોળું-દૂધી, સૂરણ, સરગવો), નાળિયેર (ઘણું), નાળિયેરનું તેલ, દહીં-છાશ, આમલી, ગોળ, આદુ, મીઠો લીમડો, રાઈ, લીલાં મરચાં
• પાયસમ: ચોખા/અડા/પરિપ્પુ (મગ), ગોળ, નાળિયેરનું દૂધ, ઘી, કાજુ-કિસમિસ, એલચી; પપ્પડમ, નેન્ત્રમ (કેરળનાં કેળાં), શર્કરા-વરટ્ટિ (કેળાંની ગોળવાળી ચિપ્સ), ઉપ્પેરિ (ચિપ્સ), ઇંજિ-પુળિ, અથાણું
• રમત-નૃત્ય: ઊંજાલ (હીંચકો), તિરુવાતિરા-કળી માટે દીવો, તલપ્પંતુ; ઓણપ્પાટ્ટુ (ગીત)
• દાન: સામૂહિક સદ્યા/ભોજન ગરીબોને, વસ્ત્ર; મંદિર (તૃક્કાક્કરા/વામનમૂર્તિ)માં દર્શન

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

પ્રહ્લાદના પૌત્ર અસુર-રાજા મહાબલિ દાનવીર, ન્યાયી અને વિષ્ણુ-ભક્ત હતા; તેમના રાજ્યમાં સૌ સમાન, સુખી — દેવતાઓ ઈર્ષ્યાથી ડર્યા કે બલિ ઇંદ્ર-પદ લઈ લેશે; અદિતિની પ્રાર્થનાથી વિષ્ણુ વામન (બટુક-બ્રાહ્મણ) બનીને બલિના અશ્વમેધ-યજ્ઞમાં પહોંચ્યા અને ત્રણ પગલાં ભૂમિ માગી; ગુરુ શુક્રાચાર્યે રોક્યા, પણ બલિએ દાન આપ્યું — વામને વિરાટ રૂપે બે પગલાંમાં પૃથ્વી-સ્વર્ગ માપી લીધાં, ત્રીજા માટે બલિએ પોતાનું માથું ધર્યું; વિષ્ણુએ તેમને પાતાળ (સુતલ)ના રાજા બનાવ્યા અને વરદાન આપ્યું — «વર્ષમાં એક દિવસ તમારી પ્રજાને મળવા આવશો» — એ જ તિરુવોણમ; કેરળમાં તૃક્કાક્કરા (વામનનું મંદિર)થી પર્વનો આરંભ.

📖 રોમની સંપૂર્ણ વ્રત કથા વાંચો (τεριγάντων)

ઓણસદ્યા — કેળના પાન પર 26 વાનગીઓ, છેલ્લે પાયસમ

ઓણસદ્યા ઓણમનો આત્મા — સંપૂર્ણ શાકાહારી, નાળિયેરના તેલ અને નાળિયેર પર આધારિત, કેળના પાન પર ડાબેથી જમણે નક્કી ક્રમમાં પીરસાય; પાનની અણી ડાબી બાજુ; ભાત વચ્ચે; પાયસમ છેલ્લે; પરિવાર જમીન પર સાથે બેસીને; અંતે પાનને પોતાની તરફ વાળવું = «સંતોષ». નીચે વાનગીઓનો ક્રમ અને સરળ રીત.

• પાનના ઉપરના ડાબા ખૂણેથી: પપ્પડમ, નેન્ત્ર-પળમ (કેળું), શર્કરા-વરટ્ટિ (ગોળ-કેળાંની ચિપ્સ), ઉપ્પેરિ (કેળાંની ખારી ચિપ્સ), મીઠું; પછી અથાણું — ઇંજિ-પુળિ (આદુ-આમલી-ગોળની ચટણી), માંગા-અથાણું, નારંગા
• ઉપરની હાર (જમણે): કિચ્ચડી (કાકડી/ભીંડા-દહીં), પચડી (અનાનસ/કોળું-દહીં-નાળિયેર), થોરન (વાલોળ/કોબીજ-નાળિયેરનું કોરું શાક), ઓલન (કોળું-ચોળા-નાળિયેરનું દૂધ), અવિયલ (મિશ્ર શાક-નાળિયેર-દહીં), કૂટ્ટુકરી (કાળા ચણા-સૂરણ-નાળિયેર), એરિશ્શેરી (કોળું-ચણા-શેકેલું નાળિયેર), કાળન (કાચાં કેળાં/સૂરણ-દહીં-નાળિયેર)
• ભાત (મટ્ટા — લાલ) વચ્ચે; તેના પર ક્રમસર — પરિપ્પુ + નેય્ય (મગની દાળ + ઘી), સાંભાર, રસમ, પછી મોરુ/પુળિશ્શેરી (છાશ-કઢી); પપ્પડમ ભાંગીને પરિપ્પુમાં
• પાયસમ (2-3): પાલ-અડા (ચોખાના અડા-દૂધ-ખાંડ), પરિપ્પુ-પાયસમ (મગ-ગોળ-નાળિયેરનું દૂધ), પાલડા-પ્રદમન, ગોતંબુ (ઘઉં), સેમિયા; પાયસમ સાથે કેળું અને પપ્પડમ (કેરળની રીત — મીઠા-ખારાનો મેળ); છેલ્લે મોરુ-ભાત અને કેળું — પાચન માટે
• સવારનો નાસ્તો: ઇડિયપ્પમ-સ્ટ્યૂ, પુટ્ટુ-કડલા, અપ્પમ; ઓણમ-વિશેષ: અડા (ઓણત્તપ્પનનું નૈવેદ્ય), ઉન્નિયપ્પમ, ઇલયડા
• કેરળ બહાર સરળ સદ્યા (8-10): ભાત, પરિપ્પુ-ઘી, સાંભાર, અવિયલ, થોરન, પચડી, ઇંજિ-પુળિ, પપ્પડમ, કેળું, એક પાયસમ; બેંગલુરુ-મુંબઈ-દિલ્હી-ખાડીમાં મલયાલી-સમાજની સામૂહિક સદ્યા

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

અરનમુલાની નૌકા-દોડ, તૃશૂરની પુલિકળી, કોચ્ચિનું અત્તચમયમ, ખાડી-દેશોનું પ્રવાસી-ઓણમ — કેરળનું પર્વ આખી દુનિયામાં.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

આ પણ વાંચો: મકર સંક્રાંતિ/પોંગલ (પાક-તહેવાર) · બૈસાખી/વિષુ/બિહૂ (સૌર નવું વર્ષ) · રક્ષાબંધન (અવની અવિત્તમ) · ગણેશ ચતુર્થી

⚠️ આ વિગત કેરળની પરંપરાગત રીત અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના પરિવાર-પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે. તિરુવોણમની તિથિ સૌર-માસ અને નક્ષત્ર પરથી — મલયાલમ કૅલેન્ડર/કેરળ-પંચાંગ સાથે મેળવી લો.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર