☀️ રથ સપ્તમી (અચલા / સૂર્ય સપ્તમી) 2027
મહા સુદ સાતમ — સૂર્યદેવનો જન્મદિવસ અને તેમના સાત ઘોડાવાળા રથનું ઉત્તર તરફ વળવું; અરુણોદય-સ્નાન, સૂર્યને અર્ઘ્ય, આરોગ્યનું વ્રત.
રથ સપ્તમી મહા મહિનાના શુક્લ પક્ષની સાતમે ઊજવાય છે — વસંત પંચમીના બે દિવસ પછી. એને અચલા સપ્તમી, સૂર્ય સપ્તમી, માઘ સપ્તમી અને આરોગ્ય સપ્તમી પણ કહે છે. માન્યતા છે કે આ જ દિવસે સૂર્યદેવ પ્રગટ થયા (સૂર્ય-જયંતી) અને તેમનો સાત ઘોડાનો રથ ઉત્તર દિશા તરફ વળે છે — વસંતનો રથ.
સ્ત્રીઓ આ દિવસે અરુણોદયે (સૂર્યોદય પહેલાં) સ્નાન કરીને સૂર્યને અર્ઘ્ય આપે છે અને પરિવારના સ્વાસ્થ્ય — ખાસ કરીને બાળકો અને વડીલોના આરોગ્ય — માટે વ્રત રાખે છે; દક્ષિણ ભારત અને મહારાષ્ટ્રમાં આંગણામાં રથની રંગોળી પૂરવાની અને દૂધ-ચોખા ઊભરાવવાની રીત છે. નીચે આ વર્ષની તિથિ, અરુણોદય-સ્નાનનો સમય, વિધિ, સામગ્રી, કથા, ભોગ અને જુદા જુદા પ્રદેશોની રીત આપી છે.
મહત્વ — આ વ્રત કેમ
સૂર્ય આરોગ્યના દેવતા છે — «આરોગ્યં ભાસ્કરાદિચ્છેત્»; રથ સપ્તમીનાં સ્નાન-અર્ઘ્ય ચામડીના રોગ, આંખના રોગ અને લાંબી બીમારીઓમાંથી મુક્તિ અપાવનારાં મનાયાં છે; સાત સાતમ (મહા સુદ સાતમથી)નું વ્રત પણ અહીંથી જ શરૂ થાય છે.
અરુણોદય-સ્નાન: સૂર્યોદયના આશરે 48 મિનિટ પહેલાં (અરુણોદય) નદીમાં કે ઘરે માથા પર આકડાનાં સાત પાન અને બોરડીનાં પાન મૂકીને સ્નાન — પાપનાશક; આ જ આ પર્વની ખાસ વિધિ છે.
આ «વણજોયું» મુહૂર્ત નથી, પણ શુભ સાતમ છે — દાન, નવાં કામ, સૂર્ય-મંત્રનો આરંભ (ગાયત્રી) માટે ઉત્તમ; ભીષ્મ પિતામહે મહા સુદ આઠમે દેહત્યાગ કર્યો, તેની આગલી સાંજ આ જ સાતમ.
પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)
આ ઘરગથ્થુ વિધિ છે — અરુણોદય-સ્નાન, સૂર્યને અર્ઘ્ય અને રથની રંગોળી, દિવસે વ્રત-દાન.
- અરુણોદયે (સૂર્યોદયના ~45 મિનિટ પહેલાં, ઉપર બ્રહ્મ મુહૂર્ત જુઓ) સ્નાન — માથા પર આકડાનાં સાત પાન, બોરડીનાં પાન અને અક્ષત મૂકીને; નદી ન હોય તો ઘરે ગંગાજળ; સ્નાન-મંત્ર «યદ્યજ્જન્મકૃતં પાપં મયા સપ્તસુ જન્મસુ…».
- સૂર્યોદયે (સમય ઉપર) પૂર્વ તરફ મુખ રાખી ઊભા રહીને તાંબાના લોટાથી જળ-અક્ષત-લાલ ફૂલ-કંકુનું અર્ઘ્ય — સાત વાર, «ૐ ઘૃણિ સૂર્યાય નમઃ» / «ૐ સૂર્યાય નમઃ» / આદિત્ય-હૃદય-સ્તોત્ર.
- આંગણામાં કે પૂજાની જગ્યાએ રંગોળીથી સાત ઘોડાનો રથ બનાવો (દક્ષિણ ભારત-મહારાષ્ટ્રની રીત); વચ્ચે સૂર્યનું પ્રતીક; રથ પર દીવો.
- સૂર્ય-પૂજા: સૂર્યનું ચિત્ર/સૂર્ય-યંત્ર કે તાંબાની પ્રતિમાને લાલ કપડું, લાલ ફૂલ (જાસૂદ/કરેણ), કંકુ, ગોળ, ઘઉં; ધૂપ-દીવો; સૂર્ય-ચાલીસા/આદિત્ય-હૃદય; ગાયત્રી-મંત્ર 108 વાર.
- વ્રત: દિવસે ફળાહાર અથવા મીઠા વગરનું એક ટાણું (ઘણાં ઘરો «અલૂણી સાતમ» રાખે છે); સૂર્યાસ્ત પછી ભોજન.
- દાન: ઘઉં, ગોળ, લાલ વસ્ત્ર, તાંબું, ઘી — બ્રાહ્મણ/જરૂરિયાતમંદને; ગાયને ગોળ-રોટલી; પરિવારના બીમાર સભ્ય માટે ખાસ પ્રાર્થના.
- દક્ષિણની રીત: માટીના નવા વાસણમાં દૂધ-ચોખા સૂર્ય સામે ઊભરાવો (પોંગલની જેમ), સૂર્યને ભોગ — «રથ સપ્તમી પોંગલ».
- સાંજે સૂર્યાસ્ત વખતે પણ અર્ઘ્ય/પ્રણામ; રાત્રે સૂર્યનાં ભજન; બીજા દિવસે ભીષ્માષ્ટમી — તર્પણ (જ્યાં રીત હોય ત્યાં).
📿 વિગતવાર પદ્ધતિઓ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો કેવી રીતે બનાવવી
પૂજા-સામગ્રીની યાદી
આકડાનાં પાન અને તાંબાનો લોટો — આ પર્વની ખાસ વસ્તુઓ.
- આકડાનાં 7 પાન, બોરડીનાં પાન — સ્નાન માટે; ગંગાજળ
- તાંબાનો લોટો, અક્ષત, લાલ ફૂલ (જાસૂદ/કરેણ/ગુલાબ), કંકુ, ગોળ
- સૂર્યનું ચિત્ર/યંત્ર/તાંબાની પ્રતિમા, લાલ કપડું, બાજઠ
- રંગોળીના રંગ (રથની આકૃતિ), દીવો, ધૂપ, કપૂર
- ભોગ: ઘઉંનો શીરો/ખીર, ગોળ-ભાત, લાલ ફળ (દાડમ/સફરજન); દક્ષિણમાં માટીનું નવું વાસણ, દૂધ, ચોખા, ગોળ
- દાન: ઘઉં, ગોળ, લાલ વસ્ત્ર, તાંબાનું વાસણ, ઘી, દક્ષિણા
- આદિત્ય-હૃદય/સૂર્ય-ચાલીસાની પુસ્તિકા, ગાયત્રી-માળા
🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો
સૂર્યોદય, ચંદ્રોદય, રાહુકાળ અને ચૌઘડિયા — તમારા શહેરના સચોટ સમય મુજબ, નિઃશુલ્ક।
પંચાંગ જુઓ →પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા
ભવિષ્ય-પુરાણની કથા — કાંભોજ દેશના રાજા યશોવર્માનો એકનો એક પુત્ર જન્મથી રોગી અને અલ્પાયુ હતો. ઋષિઓએ કહ્યું — પૂર્વજન્મમાં તે વૈશ્ય હતો, ધન તો કમાયો પણ દાન ન કર્યું, એટલે આ ફળ. ઉપાય — મહા સુદ સાતમે અરુણોદય-સ્નાન, સૂર્યને અર્ઘ્ય અને વ્રત. રાજાએ પુત્ર પાસે આ વ્રત કરાવ્યું — રોગ ગયો, આયુષ્ય વધ્યું અને તે પ્રતાપી રાજા બન્યો. ત્યારથી રથ સપ્તમી આરોગ્ય અને આયુષ્યનું વ્રત છે.
📖 રુથુ ધર્મગ્રંથોની સંપૂર્ણ વ્રત કથા (સંસ્કૃત/સંસ્કૃત ધર્મગ્રંથો) વાંચોઃ
સૂર્યનો ભોગ — ઘઉં-ગોળ અને મીઠા વગરનું ભોજન
સૂર્યને ઘઉં, ગોળ અને લાલ વસ્તુઓ પ્રિય છે; ઘણાં ઘરોમાં રથ સપ્તમીનું વ્રત મીઠા વગરનું (અલૂણું) હોય છે. દક્ષિણમાં સૂર્ય સામે ઊભરાવેલાં દૂધ-ચોખા.
- ભોગ: ઘઉંના લોટનો શીરો કે ખીર (ગોળની), ગોળ-ભાત, દાડમ-સફરજન, લાલ ફળ
- વ્રતનું ભોજન: મીઠા વગરનું — ખીર, ફળ, દૂધ, ફાડા લાપસી; અથવા ફળાહાર
- દક્ષિણ (રથ સપ્તમી પોંગલ): માટીના નવા વાસણમાં દૂધ-ચોખા-ગોળ ઊભરાવીને સૂર્યને; ચક્કરૈ પોંગલ
- મહારાષ્ટ્ર: ગુળ-પોળી/ખીર, આંગણામાં રથની રંગોળી પાસે દૂધ ઊભરાવવું
- દાન: ઘઉં-ગોળની પોટલી, તાંબાનો લોટો
અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત
રથ સપ્તમી દક્ષિણ અને પશ્ચિમમાં મોટું પર્વ છે, ઉત્તરમાં ઘરગથ્થુ સૂર્ય-વ્રત; તિરુમલામાં રથ સપ્તમીનો મહોત્સવ.
દાદી પાસેથી સાંભળેલી રીતો, વાર્તાઓ, ગીતો અથવા વાનગીઓ-2-4 પંક્તિઓ; અમે વાંચીશું અને તમારા વિસ્તારનું નામ આ પૃષ્ઠ પર ઉમેરીશું (ફોન દેખાશે નહીં-માત્ર પૂછવા માટે).
✅ મિલ ગઈ-વાંચન 1-2 દિવસ દરમિયાન તે જ પૃષ્ઠ પર ઉમેરવામાં આવશે. આભાર!કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ મોકલવાનું ચાલુ રાખોશું કરવું, શું ન કરવું
✅ શું કરવું
- સ્નાન અરુણોદયે, માથે આકડા-બોરડીનાં પાન — પર્વની ખાસ વિધિ
- સૂર્યોદયે સાત વાર અર્ઘ્ય, પૂર્વ તરફ મુખ; આદિત્ય-હૃદય/ગાયત્રી
- બીમાર સભ્યના આરોગ્ય માટે પ્રાર્થના — આ જ વ્રતનો હેતુ
- ઘઉં-ગોળ-તાંબું-લાલ વસ્ત્રનું દાન
- રથની રંગોળી અને દૂધ ઊભરાવવું (જ્યાં રીત હોય ત્યાં)
❌ શું ન કરવું
- અર્ઘ્ય આપતી વખતે પાણીમાં સૂર્યનું પ્રતિબિંબ ન જુઓ — સૂર્ય સામે સીધું તાકીને ન જુઓ
- વ્રતમાં મીઠું (અલૂણું રાખનારાં માટે), તામસિક ભોજન
- આકડાનું દૂધ આંખ-મોંમાં ન જાય — પાન સાવચેતીથી (ઝેરી)
- સૂર્યાસ્ત પછી સૂર્ય-મંત્રથી અર્ઘ્ય નહીં — સવારે જ
- દાનનાં ઘઉં-ગોળ બગડેલાં નહીં
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
રથ સપ્તમી 2027માં ક્યારે છે?
ઉપર આપેલી તિથિ આ વર્ષની મહા સુદ સાતમ છે — પંચાંગ-ગણતરીથી; અરુણોદય-સ્નાન (બ્રહ્મ મુહૂર્ત) અને સૂર્યોદય (અર્ઘ્ય)નો દિલ્હીનો સમય પણ ત્યાં જ છે. જે દિવસે સૂર્યોદય/અરુણોદય વખતે સાતમ હોય, એ જ દિવસ.
અરુણોદય-સ્નાન શું છે?
સૂર્યોદયના આશરે 48 મિનિટ (4 ઘડી) પહેલાંનો સમય એ અરુણોદય — એ વખતે માથા પર આકડાનાં સાત પાન અને બોરડીનાં પાન મૂકીને સ્નાન; પાપનાશ અને આરોગ્યનું વિધાન; ઘરે ગંગાજળથી કરેલું સ્નાન પણ માન્ય.
સૂર્યને અર્ઘ્ય કેવી રીતે આપવું?
પૂર્વ તરફ મુખ રાખી ઊભા રહીને તાંબાના લોટામાં જળ-અક્ષત-લાલ ફૂલ-કંકુ; બંને હાથ ઊંચા કરીને પાતળી ધારે જળ છોડો, સૂર્ય-મંત્ર બોલતાં બોલતાં, સાત વાર; પાણીમાં સૂર્યનું પ્રતિબિંબ ન જુઓ, સીધું તાકીને ન જુઓ.
રથ સપ્તમી અને મકર સંક્રાંતિમાં શો ફરક છે?
બંને સૂર્ય-પર્વ છે — સંક્રાંતિ એટલે સૂર્યનો મકર રાશિમાં પ્રવેશ (સૌર, 14 જાન્યુઆરીની આસપાસ); રથ સપ્તમી એટલે મહા સુદ સાતમ (ચંદ્ર-તિથિ, ફેબ્રુઆરીની આસપાસ) — સૂર્ય-જયંતી અને રથનું ઉત્તર તરફ વળવું; દક્ષિણમાં બંને દિવસે દૂધ ઊભરાવે છે.
સાત સાતમનું વ્રત શું છે?
રથ સપ્તમીથી શરૂ કરીને સતત સાત મહિનાની સુદ સાતમે સૂર્ય-વ્રત (અર્ઘ્ય, મીઠા વગરનું ભોજન) — આરોગ્ય અને સંતાન-સુખ માટે; અથવા મહા સુદ સાતમે સાત વર્ષ સુધી.
તમારો WhatsApp નંબર લખો — દરેક મોટા વ્રત-તહેવારથી એક દિવસ પહેલા તિથિ, મુહૂર્ત અને સામગ્રી-સૂચિનો સંદેશ મળશે. મફત, ગમે ત્યારે બંધ કરી શકો છો.
✅ નોંધાઈ ગયું — આગામી વ્રતના એક દિવસ પહેલા સંદેશ આવશે.કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ નોંધાઈ રહ્યું છે…📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો
આ પણ વાંચો: વસંત પંચમી (2 દિવસ પહેલાં) · મકર સંક્રાંતિ · છઠ પૂજા (સૂર્ય-ઉપવાસ) · આદિત્ય-હૃદય અને સૂર્ય-મંત્ર
⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોકમાન્યતા પર આધારિત છે; તમારા કુળ-પરિવારની રીત સર્વોપરી છે. આકડો ઝેરી છે — પાન સાવચેતીથી વાપરો, રોગની સારવાર ડૉક્ટર પાસે જ કરાવો.
🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર