🧵 अनंत चतुर्दशी 2026

भाद्रपद शुक्ल चतुर्दशी — अनंत (विष्णु) ची पूजा, 14 गाँठों चा अनंत-सूत्र (पुरुष दाहिने, स्त्री बाएँ हात), 14 वर्ष चा व्रत; गणेश-विसर्जन चा दिवस; युधिष्ठिर-कौंडिन्य ची कथा; जैन क्षमावाणी।

अनंत चतुर्दशी भाद्रपद मास चे शुक्ल पक्ष ची चतुर्दशी ला असते आहे — गणेश चतुर्थी चे दस दिवस नंतर, पितृ-पक्ष पासून एक दिवस आधी। किंवा दिवस भगवान विष्णु चे «अनंत» (शेष-शायी, अनंत-स्वरूप) ची पूजा असते आहे आणि 14 गाँठों वाला रेशमी/सूती अनंत-सूत्र (डोरा) हल्दी-रंगा हात वर बाँधा जातो आहे — पुरुष दाहिने, स्त्री बाएँ हात; हे व्रत लगातार 14 वर्ष रखने चा विधान (नंतर उद्यापन)।

त्याच दिवस महाराष्ट्र-गुजरात-दक्षिण मध्ये गणपति-विसर्जन (दस-दिवसीय गणेशोत्सव चा समापन — «गणपति बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर किंवा»), जैन-समाज मध्ये पर्युषण-समापन चे नंतर क्षमावाणी (मिच्छामि दुक्कडम्), बिहार-नेपाल मध्ये «अनंत-पूजा» ची खीर-पूड़ी। स्त्रियाँ कुटुंब चे साठी अनंत-सूत्र बाँधती आहेत, पंचामृत-कथा, 14 प्रकार चे पकवान (कई घर)। रिकामे किंवा साल ची तिथी, विधि, सामग्री, कथा, प्रसाद आणि इलाक़ों ची रीत।

महत्त्व — हे व्रत चा

अनंत = विष्णु चा ते रूप जिसका आदि-अंत नाही (शेषनाग देखील «अनंत»); 14 गाँठें = 14 लोक (सात ऊपर, सात रिकामे) — अनंत-सूत्र पहनने वाले वर विष्णु ची सर्व लोकों मध्ये रक्षा; अग्नि-पुराण/भविष्य-पुराण मध्ये युधिष्ठिर ला कृष्ण ने खोया राज्य पाने चे साठी हे व्रत बताया — कठिनाई-ऋण-रोग पासून मुक्ति, खोया वैभव परतणे।

व्रत चा नियम: 14 वर्ष लगातार, प्रत्येक वर्ष नया सूत्र, पुराना जल मध्ये; मध्ये मध्ये छूटे तर दोबारा; 14वा वर्ष उद्यापन — 14 ब्राह्मण-भोजन, 14 वस्तुओं चा दान; स्त्रियाँ पति-संतान ची रक्षा व अखंड सौभाग्य चे साठी, पुरुष खोए धन-पद-स्वास्थ्य चे साठी; कथा मध्ये कौंडिन्य ऋषि ने पत्नी शीला चा सूत्र फेंका, सर्व नष्ट — नंतर अनंत ची खोज (रिकामे)।

गणेश-विसर्जन: भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी ला पधारे गणपति चा दसवें दिवस (चतुर्दशी) विसर्जन — मुंबई-पुणे ची विशाल शोभायात्राएँ (लालबागचा राजा), ढोल-ताशा-गुलाल; अनंत चतुर्दशी ची पूजा सुबह, विसर्जन दोपहर-शाम; दोन्ही एक सोबत असल्याने पासून हे दिवस उत्तर व पश्चिम भारत ला जोड़ता आहे; अगले दिवस पासून पितृ-पक्ष — म्हणून आज च सर्व मांगलिक समापन।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हे घरेलू विधि आहे — अनंत-सूत्र ची पूजा व बंधन, कथा, 14 पकवान; सोबत मध्ये गणपति-विसर्जन जेथे रीत असो।

1. सुबह स्नान, पीले/सफ़ेद वस्त्र; संकल्प — «अनंत-व्रत (कितना-वाँ वर्ष) परिवार-रक्षा/खोया वैभव साठी»; पूजा-स्थान वर कलश, त्या वर कुशा पासून बनला शेषनाग (7 फन) किंवा विष्णु-चित्र, अनंत-सूत्र (14 गाँठ, हल्दी-रंगा) सामने।
2. अनंत-सूत्र: कच्चे सूत/रेशम चे 14 तार (किंवा मौली), हल्दी-जल मध्ये रंगकर 14 गाँठें — प्रत्येक गाँठ वर «ॐ अनंताय नमः»; कुटुंब चे प्रत्येक सदस्य चे साठी वेगळा; पूजा मध्ये विष्णु चे पुढे ठेवा।
3. पूजा: कलश-शेषनाग/विष्णु ला पंचामृत, चंदन-अक्षत, तुलसी, पीले फूल, धूप-दीप; अनंत-सूत्र ला हल्दी-कुमकुम-अक्षत-फूल; नैवेद्य — खीर-पूड़ी/14 प्रकार चे पकवान (असो सके तर), केला, पान; मंत्र — «अनन्तसंसारमहासमुद्रे मग्नं समभ्युद्धर वासुदेव, अनन्तरूपे विनियोजयस्व ह्यनन्तसूत्राय नमो नमस्ते»; विष्णु-सहस्रनाम/अनंत-कथा (रिकामे)।
4. सूत्र-बंधन: कथा चे नंतर पुरुष दाहिने, स्त्री बाएँ हात वर — पति पत्नी ला, माँ बच्चों ला बाँधे; पुराने वर्ष चा सूत्र उतारकर जल/पीपल मध्ये; सूत्र साल-भर किंवा कमी-पासून-कमी 14 दिवस पहनें (घर-रीत)।
5. 14 वस्तुएँ: कई घर 14 फळ, 14 पूड़ी-पकवान, 14 पान-सुपारी अनंत ला अर्पित करतात आहेत — नंतर ब्राह्मण/बहन-बुआ ला; 14वा वर्ष उद्यापन मध्ये 14 ब्राह्मण-भोजन।
6. व्रत-भोजन: एक वेळ, शिवाय नमक (कठोर रूप) किंवा फलाहार; शाम आरती चे नंतर खीर-पूड़ी; रात्र जागरण (असो सके तर)।
7. गणपति-विसर्जन (जेथे स्थापना हुई): सुबह अनंत-पूजा, नंतर गणपति ची उत्तर-पूजा (आरती, मोदक, नारियल, दक्षिणा, «पुनरागमनाय च»), दही-भात चा बंडल प्रवास चे साठी, शोभायात्रा, जल-विसर्जन (कृत्रिम तालाब/घर ची बाल्टी — पर्यावरण), मिट्टी पेड़ मध्ये।
8. अगले दिवस पासून पितृ-पक्ष: आज सर्व मांगलिक सामान समेटें, कल पासून श्राद्ध-तर्पण; अनंत-सूत्र पहने रहना ठीक।

पूजा-सामग्री ची सूची

अनंत-सूत्र, कुशा-शेषनाग, कलश, पंचामृत, 14 पकवान — अनंत चतुर्दशी ची सूची।

• अनंत-सूत्र: कच्चा सूत/रेशमी डोरा (14 तार), हल्दी (रंगने ला) — किंवा तैयार अनंत-डोरा (बाज़ार मध्ये)
• कलश, कुशा (शेषनाग बनाने ला) किंवा विष्णु/अनंत-शेषशायी चित्र, आम चे पत्ते, नारियल, पीला कपड़ा
• पंच अमृत (दूध-दही-तूप-मध-साखर), गंगाजल, तुळशी-दाल, चंदन, अक्षत, कुमकुम, हळद, मौली.
• पिवळा फुल (गेंडा-कमळा), माला, धूप, दिवा, तूप, कपूर, आरती-थाली, पान-सुपारी 14
• नैवेद्य: खीर, पूड़ी, 14 प्रकार चे पकवान/फळ (असो सके तर), केला, मिठाई, पंजीरी
• अनंत-कथा/विष्णु-सहस्रनाम पुस्तक, दक्षिणा, ब्राह्मण/बहन-बुआ ला बायना
• गणपति-विसर्जन (जेथे रीत): मोदक, नारियल, दही-भात, गुलाल, ढोल, कृत्रिम तालाब/बाल्टी
• उद्यापन (14वा वर्ष): 14 ब्राह्मण-भोजन-सामग्री, 14 वस्तुओं चा दान (वस्त्र-अन्न-बर्तन)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

सुमंतु ऋषि ची पुत्री शीला चा विवाह कौंडिन्य ऋषि पासून झाला; विदा चे रास्ते नदी-किनारे स्त्रियाँ अनंत-पूजा करून आहे थीं — शीला ने देखील 14 गाँठों चा सूत्र बाँधा, व्रत किया, कौंडिन्य चा घर धन-धान्य पासून भरा। एक दिवस कौंडिन्य ने शीला चे हात वर सूत्र देखा — «हे जादू-टोना आहे?» — क्रोध मध्ये सूत्र तोड़कर आग मध्ये फेंका; तुरंत सर्व वैभव नष्ट, दरिद्रता।

पछताए कौंडिन्य «अनंत» ची खोज मध्ये वन-वन भटके — आम चा पेड़ (ज्या वर पक्षी न बैठें), गाय-बछड़ा, बैल, दोन सरोवर, गधा, हाथी — सर्वात पूछा «अनंत कहाँ?»; कोणता न बता सका; थककर गिरे तर एक वृद्ध ब्राह्मण (स्वतः अनंत) ने उन्हें गुफ़ा मध्ये ले जाकर विराट-रूप दाखवले — «अनंत मैं हूँ; तुमने सूत्र फेंका, म्हणून दंड; अब 14 वर्ष व्रत करो»; रास्ते चे प्रश्नों चा उत्तर देखील — आम = विद्या-दान न करण्या वाला, गाय = भूमी, बैल = धर्म, सरोवर = परस्पर दान न करती बहनें, गधा = क्रोध, हाथी = अहंकार। कौंडिन्य-शीला ने 14 वर्ष व्रत किया, वैभव लौटा।

युधिष्ठिर-कथा: द्यूत मध्ये राज्य हारकर वनवास मध्ये पांडवों ला कृष्ण ने हेच अनंत-व्रत बताया — «भाद्रपद शुक्ल चतुर्दशी ला अनंत ची पूजा, 14 गाँठ, 14 वर्ष — खोया राज्य लौटेगा»; पांडवों ने किया, महाभारत चे नंतर राज्य पाया। इसीलिए हे व्रत खोई वस्तु, पद, धन, आरोग्य लौटाने वाला — «अनंत-सूत्र» हात ची रक्षा।

खीर-पूड़ी, 14 पकवान, मोदक — अनंत ची थाली

अनंत चतुर्दशी चा भोग खीर-पूड़ी (शिवाय नमक ची पूड़ी — कई घर), 14 प्रकार चे पकवान/फळ (14 लोकों चे साठी); गणपति-विसर्जन वाले घरों मध्ये मोदक-लड्डू व दही-भात; बिहार-नेपाल मध्ये «अनंत-पूजा» ची मीठी पूड़ी-खीर; व्रत मध्ये एक वेळ शिवाय नमक (कठोर) किंवा फलाहार।

• खीर (चावल-दूध-केसर) + पूड़ी (शिवाय नमक — काही घर) — अनंत चा मुख्य भोग; मालपुआ, हलवा
• 14 पकवान/फळ: केला-सेब-अनार-नारियल-खीरा-अमरूद…, लड्डू-पेड़ा-बर्फ़ी, पंजीरी — असो सके तर 14 गिनकर
• बिहार-मिथिला-नेपाल: अनंत-पूजा ची खीर, पूड़ी, ठेकुआ (काही घर), पान-सुपारी 14
• महाराष्ट्र-गुजरात (विसर्जन): मोदक-लड्डू (उत्तर-पूजा), दही-भात/दही-पोहा (बाप्पा चे रास्ते चा बंडल), पुरण-पोली, श्रीखंड
• जैन (क्षमावाणी): सादा सात्विक भोजन, पर्युषण-उपवास चा पारणा (चतुर्दशी/संवत्सरी चे नंतर), मिठाई-बाँटना
• व्रत-भोजन: एक वेळ शिवाय नमक (कठोर) किंवा फलाहार; गर्भवती/रोगी सामान्य सात्विक

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तर-बिहार चा अनंत-डोरा, महाराष्ट्र चा बाप्पा-विसर्जन, जैन ची क्षमावाणी, नेपाल ची अनंत-पूजा — एक चतुर्दशी, कई रूप।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: गणेश चतुर्थी (10 दिवस आधी) · पितृ-पक्ष (अगले दिवस पासून) · हरतालिका तीज · डेव्हिल एकादशी

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब व इलाक़े ची रीत सर्वोपरि आहे। विसर्जन मध्ये स्थानिक प्रशासन चे पर्यावरण-सुरक्षा नियम मानें।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका