🧵 अनंत चतुर्दशी 2027

भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी — अनंताची (विष्णूंची) पूजा, 14 गाठींचा अनंताचा दोरा (पुरुषांच्या उजव्या, स्त्रियांच्या डाव्या हातात), 14 वर्षांचे व्रत; गणपती-विसर्जनाचा दिवस; युधिष्ठिर-कौंडिण्यांची कथा; जैन क्षमावाणी.

अनंत चतुर्दशी भाद्रपद महिन्याच्या शुद्ध पक्षातील चतुर्दशीला येते — गणेश चतुर्थीनंतर दहा दिवसांनी, पितृपक्षाच्या एक दिवस आधी. या दिवशी भगवान विष्णूंच्या «अनंत» (शेषशायी, अनंतस्वरूप) रूपाची पूजा होते आणि 14 गाठींचा रेशमी/सुती अनंताचा दोरा हळदीत रंगवून हातात बांधला जातो — पुरुषांच्या उजव्या, स्त्रियांच्या डाव्या हातात; हे व्रत सलग 14 वर्षे करण्याचा विधी आहे (मग उद्यापन).

याच दिवशी महाराष्ट्र-गुजरात-दक्षिणेत गणपती-विसर्जन (दहा दिवसांच्या गणेशोत्सवाची सांगता — «गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या»), जैन समाजात दशलक्षण पर्वाची सांगता (दुसऱ्या दिवशी क्षमावाणी — मिच्छामि दुक्कडम्), बिहार-नेपाळमध्ये «अनंत-पूजा»ची खीर-पुरी. स्त्रिया कुटुंबासाठी अनंताचा दोरा बांधतात, पंचामृत-कथा, 14 प्रकारची पक्वान्ने (अनेक घरांत). खाली या वर्षीची तिथी, विधी, साहित्य, कथा, प्रसाद आणि प्रदेशांच्या रिती.

महत्त्व — हे व्रत चा

अनंत = विष्णूंचे ते रूप ज्याला आदी-अंत नाही (शेषनागही «अनंत»); 14 गाठी = 14 लोक (सात वर, सात खाली) — अनंताचा दोरा धारण करणाऱ्याचे विष्णू सर्व लोकांत रक्षण करतात; अग्निपुराण/भविष्यपुराणात कृष्णाने युधिष्ठिराला गमावलेले राज्य परत मिळवण्यासाठी हे व्रत सांगितले — संकट-कर्ज-रोगातून मुक्ती, गमावलेले वैभव परत येणे.

व्रताचा नियम: सलग 14 वर्षे, दरवर्षी नवा दोरा, जुना पाण्यात; मध्येच खंड पडला तर पुन्हा सुरुवात; 14 व्या वर्षी उद्यापन — 14 ब्राह्मण-भोजन, 14 वस्तूंचे दान; स्त्रिया पती-संततीच्या रक्षणासाठी व अखंड सौभाग्यासाठी, पुरुष गमावलेले धन-पद-आरोग्य परत मिळवण्यासाठी; कथेत कौंडिण्य ऋषींनी पत्नी शीलेचा दोरा फेकला, सर्व नष्ट झाले — मग अनंताचा शोध (खाली).

गणपती-विसर्जन: भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला आलेल्या गणपतीचे दहाव्या दिवशी (चतुर्दशी) विसर्जन — मुंबई-पुण्याच्या भव्य मिरवणुका (लालबागचा राजा), ढोल-ताशा-गुलाल; अनंत चतुर्दशीची पूजा सकाळी, विसर्जन दुपारी-संध्याकाळी; दोन्ही एकाच दिवशी असल्याने हा दिवस उत्तर व पश्चिम भारताला जोडतो; दुसऱ्या दिवसापासून पितृपक्ष — म्हणून आजच सर्व मंगल कार्यांची सांगता.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हा घरगुती विधी आहे — अनंताच्या दोऱ्याची पूजा व बंधन, कथा, 14 पक्वान्ने; सोबत जिथे रीत असेल तिथे गणपती-विसर्जन.

1. सकाळी स्नान, पिवळे/पांढरे कपडे; संकल्प — «अनंत-व्रत (कितवे वर्ष) कुटुंबाच्या रक्षणासाठी/गमावलेल्या वैभवासाठी»; पूजास्थानी कलश, त्यावर दर्भापासून बनवलेला शेषनाग (7 फणा) किंवा विष्णूंचे चित्र, समोर अनंताचा दोरा (14 गाठी, हळदीत रंगवलेला).
2. अनंताचा दोरा: कच्च्या सुताचे/रेशमाचे 14 धागे (किंवा मौली), हळदीच्या पाण्यात रंगवून 14 गाठी — प्रत्येक गाठीला «ॐ अनंताय नमः»; कुटुंबातील प्रत्येक सदस्यासाठी वेगळा; पूजेत विष्णूंसमोर ठेवावा.
3. पूजा: कलश-शेषनाग/विष्णूंना पंचामृत, चंदन-अक्षता, तुळस, पिवळी फुले, धूप-दीप; अनंताच्या दोऱ्याला हळद-कुंकू-अक्षता-फुले; नैवेद्य — खीर-पुरी/14 प्रकारची पक्वान्ने (शक्य असल्यास), केळी, विडा; मंत्र — «अनन्तसंसारमहासमुद्रे मग्नं समभ्युद्धर वासुदेव, अनन्तरूपे विनियोजयस्व ह्यनन्तसूत्राय नमो नमस्ते»; विष्णुसहस्रनाम/अनंताची कथा (खाली).
4. दोरा-बंधन: कथेनंतर पुरुषांच्या उजव्या, स्त्रियांच्या डाव्या हातात — पतीने पत्नीला, आईने मुलांना बांधावा; मागील वर्षीचा दोरा काढून पाण्यात/पिंपळाखाली; दोरा वर्षभर किंवा किमान 14 दिवस घालावा (घरची रीत).
5. 14 वस्तू: अनेक घरांत 14 फळे, 14 पुऱ्या-पक्वान्ने, 14 विडे-सुपाऱ्या अनंताला अर्पण करतात — मग ब्राह्मणाला/बहीण-आत्याला; 14 व्या वर्षी उद्यापनात 14 ब्राह्मण-भोजन.
6. व्रताचे भोजन: एकभुक्त, अळणी (कडक रूप) किंवा फलाहार; संध्याकाळी आरतीनंतर खीर-पुरी; रात्री जागरण (शक्य असल्यास).
7. गणपती-विसर्जन (जिथे स्थापना झाली): सकाळी अनंत-पूजा, मग गणपतीची उत्तरपूजा (आरती, मोदक, नारळ, दक्षिणा, «पुनरागमनाय च»), प्रवासासाठी दहीभाताची शिदोरी, मिरवणूक, पाण्यात विसर्जन (कृत्रिम तलाव/घरची बादली — पर्यावरणासाठी), माती झाडाला.
8. दुसऱ्या दिवसापासून पितृपक्ष: आज सर्व मंगल सामान आवरून ठेवा, उद्यापासून श्राद्ध-तर्पण; अनंताचा दोरा हातात ठेवणे योग्य.

📿 अनंत चतुर्दशी कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

अनंताचा दोरा, दर्भाचा शेषनाग, कलश, पंचामृत, 14 पक्वान्ने — अनंत चतुर्दशीची यादी.

• अनंताचा दोरा: कच्चे सूत/रेशमी दोरा (14 धागे), हळद (रंगवण्यासाठी) — किंवा तयार अनंताचा दोरा (बाजारात मिळतो)
• कलश, दर्भ (शेषनाग बनवण्यासाठी) किंवा विष्णू/अनंत-शेषशायीचे चित्र, आंब्याची पाने, नारळ, पिवळे कापड
• पंचामृत (दूध-दही-तूप-मध-साखर), गंगाजल, तुळशीपत्र, चंदन, अक्षता, कुंकू, हळद, मौली
• पिवळी फुले (झेंडू-कमळ), हार, धूप, दिवा, तूप, कापूर, आरतीचे ताट, विडा-सुपारी 14
• नैवेद्य: खीर, पुरी, 14 प्रकारची पक्वान्ने/फळे (शक्य असल्यास), केळी, मिठाई, पंजिरी
• अनंताची कथा/विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक, दक्षिणा, ब्राह्मणाला/बहीण-आत्याला वाण
• गणपती-विसर्जन (जिथे रीत): मोदक, नारळ, दहीभात, गुलाल, ढोल, कृत्रिम तलाव/बादली
• उद्यापन (14 व्या वर्षी): 14 ब्राह्मण-भोजनाचे साहित्य, 14 वस्तूंचे दान (वस्त्र-धान्य-भांडी)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

सुमंतू ऋषींची कन्या शीला हिचा विवाह कौंडिण्य ऋषींशी झाला; सासरी जाताना वाटेत नदीकाठी स्त्रिया अनंत-पूजा करत होत्या — शीलेनेही 14 गाठींचा दोरा बांधला, व्रत केले, कौंडिण्यांचे घर धनधान्याने भरले. एके दिवशी कौंडिण्यांनी शीलेच्या हातातील दोरा पाहिला — «हे जादूटोणा आहे का?» — रागाने दोरा तोडून अग्नीत फेकला; ताबडतोब सर्व वैभव नष्ट झाले, दारिद्र्य आले.

📖 अनंत चतुर्दशी ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

खीर-पुरी, 14 पक्वान्ने, मोदक — अनंताचे ताट

अनंत चतुर्दशीचा नैवेद्य खीर-पुरी (अळणी पुरी — अनेक घरांत), 14 प्रकारची पक्वान्ने/फळे (14 लोकांसाठी); गणपती-विसर्जन असलेल्या घरांत मोदक-लाडू व दहीभात; बिहार-नेपाळमध्ये «अनंत-पूजा»ची गोड पुरी-खीर; व्रतात एकभुक्त अळणी (कडक) किंवा फलाहार.

• खीर (तांदूळ-दूध-केशर) + पुरी (अळणी — काही घरांत) — अनंताचा मुख्य नैवेद्य; मालपुआ, शिरा
• 14 पक्वान्ने/फळे: केळी-सफरचंद-डाळिंब-नारळ-काकडी-पेरू…, लाडू-पेढा-बर्फी, पंजिरी — शक्य असल्यास 14 मोजून
• बिहार-मिथिला-नेपाळ: अनंत-पूजेची खीर, पुरी, ठेकुआ (काही घरांत), विडा-सुपारी 14
• महाराष्ट्र-गुजरात (विसर्जन): मोदक-लाडू (उत्तरपूजा), दहीभात/दहीपोहे (बाप्पाच्या प्रवासाची शिदोरी), पुरणपोळी, श्रीखंड
• जैन (क्षमावाणी): साधे सात्त्विक भोजन, पर्युषणातील उपवासांचे पारणे (चतुर्दशी/संवत्सरीनंतर), मिठाई वाटणे
• व्रताचे भोजन: एकभुक्त अळणी (कडक) किंवा फलाहार; गर्भवती/आजारी व्यक्तींनी नेहमीचे सात्त्विक

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तर-बिहारचा अनंताचा दोरा, महाराष्ट्रातील बाप्पाचे विसर्जन, जैनांची क्षमावाणी, नेपाळची अनंत-पूजा — एक चतुर्दशी, अनेक रूपे.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

🌎 परदेशात अनंत चतुर्दशी 2027: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड

हे देखील पढ़ें: गणेश चतुर्थी (10 दिवस आधी) · पितृ-पक्ष (अगले दिवस पासून) · हरतालिका तीज · डेव्हिल एकादशी

⚠️ हे वर्णन पारंपरिक विधी आणि लोकश्रद्धेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची-कुटुंबाची आणि प्रदेशाची रीत सर्वोपरी आहे. विसर्जनात स्थानिक प्रशासनाचे पर्यावरण-संरक्षणाचे नियम पाळा.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका