🐕 दत्तात्रेय जयंती (मार्गशीर्ष पूर्णिमा) 2026
अगहन ची पूर्णिमा — ब्रह्मा-विष्णु-महेश चे संयुक्त अवतार भगवान दत्तात्रेय चा जन्मदिन; गुरु-तत्व ची पूजा, पूर्णिमा-व्रत आणि अन्नपूर्णा जयंती।
दत्तात्रेय जयंती मार्गशीर्ष (अगहन) मास ची पूर्णिमा ला मनाई जातात आहे — मोक्षदा एकादशी चे चार दिवस नंतर। किंवा दिवस प्रदोष-काल मध्ये ऋषि अत्रि आणि आई अनसूया चे घर भगवान दत्तात्रेय चा जन्म झाला — तीन मुख, छह बाहू, सोबत मध्ये चार कुत्ते (चार वेद) आणि गाय (धरती)। ते आदि-गुरु माने जातात आहेत, म्हणून हे गुरु-परंपरा चा पर्व आहे।
याच पूर्णिमा ला उत्तर भारत मध्ये अन्नपूर्णा जयंती देखील आहे — स्वयंपाकघर आणि अन्न ची देवी ची पूजा, जो घर ची स्त्री चा आपला पर्व आहे: चूल्हे-रसोई ची सफ़ाई आणि पूजा, अन्न-दान। रिकामे किंवा साल ची तिथी, प्रदोष-मुहूर्त, विधि, सामग्री, कथा, भोग आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।
महत्त्व — हे व्रत चा
दत्तात्रेय तिन्ही देवों ची एकता चे प्रतीक आहेत आणि 24 गुरुओं (धरती, वायू, जल, मधुमक्खी, हाथी…) पासून सीखने वाले «अवधूत» — किंवा दिवस गुरु-स्मरण, सीखने ची विनम्रता आणि अन्न चे सन्मान चा भाव आहे। महाराष्ट्र-कर्नाटक-गुजरात मध्ये दत्त-संप्रदाय चा हे सर्वात बड़ा दिवस आहे।
अन्नपूर्णा जयंती — काशी ची अन्नपूर्णा देवी, ज्यांपासून शिव ने भिक्षा माँगी थी; घर ची स्त्रियाँ किंवा दिवस रसोई-चूल्हे ची पूजा करके संकल्प लेती आहेत ची घर पासून कोणता भूखा न लौटे। अन्न-दान किंवा दिवस सर्वात बड़ा दान।
पूर्णिमा-व्रत, चंद्र-अर्घ्य आणि सत्यनारायण-कथा देखील याच दिवस; मार्गशीर्ष ची पूर्णिमा ला मृगशिरा नक्षत्र असो तर विशेष शुभ (महीने चा नाव याच नक्षत्र पासून आहे)।
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
हे घरेलू विधि आहे — सुबह पूर्णिमा-स्नान व अन्नपूर्णा (स्वयंपाकघर) पूजा, शाम प्रदोष मध्ये दत्त-जन्मोत्सव।
- सुबह स्नान, संकल्प — «मैं मार्गशीर्ष पूर्णिमा चा व्रत व दत्तात्रेय-अन्नपूर्णा पूजन परिवार-कल्याण साठी करती हूँ।» दिवस मध्ये फलाहार/एक वेळ भोजन।
- अन्नपूर्णा पूजा (सुबह): स्वयंपाकघर ची सफ़ाई; चूल्हे/गैस ला धोकर रोली-हल्दी पासून स्वस्तिक, अक्षत-फूल, दीप; अन्न-भंडार (आटा-चावल चे डिब्बे) वर रोली-मौली; अन्नपूर्णा स्तोत्र किंवा «ॐ अन्नपूर्णायै नमः» चा जप; त्या दिवस पहली रोटी गाय ला, आणि ज़रूरतमंद ला अन्न-दान चा संकल्प।
- दिवस मध्ये गुरु-स्मरण — आपल्या गुरु/बड़ों ला प्रणाम; दत्त-मंदिर असो तर दर्शन; «श्री गुरुदेव दत्त» / «दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा» चा जप।
- शाम प्रदोष-काल (ऊपर वेळ — जन्म चा वेळ) मध्ये दत्तात्रेय ची मूर्ति/चित्र (तीन मुख, गाय-कुत्ते सहित) ची पूजा — पंचामृत-स्नान, चंदन, फूल, धूप-दीप, नैवेद्य; दत्त-बावनी/गुरुचरित्र चा अध्याय किंवा दत्त-आरती «त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ति दत्त हा जाणा»।
- कुत्ते आणि गाय ला भोजन कराना किंवा दिवस ची विशेष रीत — दत्तात्रेय चे साथी; ब्राह्मण/ज़रूरतमंद ला भोजन-दान।
- चंद्रोदय वर चंद्र-अर्घ्य; पूर्णिमा-व्रत खोलें; सत्यनारायण-कथा करवानी असो तर प्रदोष मध्ये त्याच चे सोबत।
- रात्र मध्ये दत्त-भजन/गुरु-स्तुति; महाराष्ट्र ची रीत मध्ये सात दिवस आधी पासून गुरुचरित्र-पारायण चा समापन आज।
पूजा-सामग्री ची सूची
दत्त-चित्र न असो तर गुरु/इष्ट-चित्र पासून देखील पूजा मान्य; अन्नपूर्णा चे साठी स्वयंपाकघर च मंदिर।
- दत्तात्रेय ची मूर्ति/चित्र (किंवा गुरु/शिव-चित्र), चौकी, पीला-सफ़ेद कपड़ा
- अन्नपूर्णा पूजा: रोली, हल्दी, अक्षत, मौली, फूल, दीप — चूल्हे व अन्न-भंडार वर
- पंच अमृत, गंगेचे पाणी, चंदन, तुळशी, वेलची
- फुले (पांढरी-पिवळी), फुले-माला, धूप, कपूर, आरती-थाली
- नैवेद्य — खीर, पूरनपोली/लड्डू, फळ, पान-सुपारी
- गाय-कुत्ते चे साठी रोटी-गुड़, दान चा अन्न (आटा-चावल-दाल), कंबल
- दत्त-बावनी/गुरुचरित्र/अन्नपूर्णा-स्तोत्र ची पुस्तक
- चंद्र-अर्घ्य ला दूध-जल
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
ऋषि अत्रि ची पत्नी अनसूया चे पातिव्रत्य ची चर्चा तिन्ही लोकों मध्ये थी। लक्ष्मी, पार्वती आणि सरस्वती ला ईर्ष्या हुई; उन्होंने ब्रह्मा-विष्णु-महेश ला भेजा ची अनसूया ची परीक्षा लें। तिन्ही साधु-वेश मध्ये आश्रम आए आणि भिक्षा माँगी — शर्त हे ची अनसूया निर्वस्त्र होऊन भोजन कराए।
अनसूया ने पति-चरणों चे जल पासून तिन्ही ला छह-छह महीने चे शिशु बनला दिया आणि माँ ची तरह दूध पिलाया। देवियाँ पति लौटाने आईं, क्षमा माँगी; अनसूया चे वर पासून तिन्ही देव एक होऊन उनके पुत्र बने — तीन मुख, छह भुजा — हेच दत्तात्रेय आहेत («दत्त» = दिया झाला, «आत्रेय» = अत्रि चा पुत्र)। जन्म मार्गशीर्ष पूर्णिमा चे प्रदोष-काल मध्ये झाला।
दत्तात्रेय ने 24 गुरु बनाए — धरती पासून सहनशीलता, वायू पासून अनासक्ति, जल पासून शीतलता, मधुमक्खी पासून संग्रह-दोष, हाथी पासून काम-दोष, अजगर पासून संतोष, समुद्र पासून गंभीरता, बालक पासून निश्छलता… — हे सीख ची गुरु प्रत्येक जगह आहे, बस पाहण्या वाला चाहिए। अन्नपूर्णा-कथा: काशी मध्ये शिव ने अन्न ला माया कहा तर पार्वती ने सृष्टि पासून अन्न हटा लिया; भूख पासून व्याकुल शिव ने काशी मध्ये अन्नपूर्णा चे रूप मध्ये पार्वती पासून भिक्षा माँगी — अन्न माया नाही, ब्रह्म आहे।
पूर्णिमा-भोग आणि अन्नपूर्णा चा अन्न-दान
किंवा दिवस चा भाव अन्न चा सन्मान — भोग सादा, वर बाँटा झाला। महाराष्ट्र मध्ये दत्त-जयंती ची पूरनपोली आणि सुंठवड़ा (सोंठ-गुड़ चा चूर्ण — प्रसाद), उत्तर भारत मध्ये खीर-पूड़ी।
- भोग: खीर, पूरनपोली किंवा बेसन-लड्डू, फळ, पंचामृत; महाराष्ट्र मध्ये सुंठवड़ा (सोंठ-गुड़-घी) — जन्म चा प्रसाद
- व्रत: दिवस मध्ये फल-दूध; प्रदोष-पूजा व चंद्र-अर्घ्य चे नंतर भोजन
- अन्नपूर्णा: त्या दिवस घर मध्ये बनला पहिला भोजन गाय ला, नंतर ज़रूरतमंद/मंदिर ला अन्न-दान (आटा-चावल-दाल-गुड़)
- कुत्तों ला रोटी-दूध — दत्त चे चार साथी
- सत्यनारायण-कथा असो तर पंजीरी-पंचामृत-केला
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
दत्त-संप्रदाय चे प्रदेशों मध्ये हे बड़ा दिवस आहे; उत्तर भारत मध्ये अन्नपूर्णा-पूर्णिमा चे रूप मध्ये घरेलू।
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- दत्त-पूजा प्रदोष-काल मध्ये (जन्म-समय) — ऊपर वेळ
- रसोई-चूल्हे ची पूजा आणि घर चा पहिला भोजन गाय ला — अन्नपूर्णा चा सार
- अन्न-दान आणि कुत्ते-गाय ला भोजन — या दिवस विशेष
- गुरु/बड़ों ला प्रणाम, उनसे आशीर्वाद
- चंद्रोदय वर अर्घ्य, नंतर व्रत खोलें
❌ क्या न करा
- अन्न चा अपमान — बचा खाना फेंकना — या दिवस विशेष रूप पासून वर्जित
- कुत्ते ला भगाना/मारना — दत्त चे साथी
- पूर्णिमा ला मांस-मदिरा, कलह
- स्वयंपाकघर गंदी न रहे — अन्नपूर्णा चा वास तिथेच
- बुज़ुर्ग-रोगी निर्जला न ठेवा
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
दत्तात्रेय जयंती 2026 मध्ये केव्हा आहे?
ऊपर दिली गेली तिथी किंवा साल ची मार्गशीर्ष पूर्णिमा आहे — पंचांग-गणना पासून; प्रदोष (जन्म-काल) व चंद्रोदय चा दिल्ली-समय देखील तिथेच। पूर्णिमा तिथी ज्या दिवस प्रदोष मध्ये असो, वही दत्त-जयंती।
दत्तात्रेय कौन आहेत आणि उनके सोबत कुत्ते-गाय का?
ब्रह्मा-विष्णु-महेश चा संयुक्त रूप, अत्रि-अनसूया चे पुत्र, आदि-गुरु/अवधूत; चार कुत्ते चार वेद आणि गाय धरती/धर्म चा प्रतीक आहेत — म्हणून किंवा दिवस कुत्तों-गाय ला भोजन।
अन्नपूर्णा जयंती क्या आहे?
याच मार्गशीर्ष पूर्णिमा ला आई अन्नपूर्णा (अन्न ची देवी, काशी) चा प्रकट-दिन; घर ची स्त्रियाँ रसोई-चूल्हे ची पूजा करती आहेत, अन्न-दान करती आहेत आणि संकल्प लेती आहेत ची घर पासून कोणता भूखा न जाए।
गुरुचरित्र-पारायण क्या आहे?
महाराष्ट्र-कर्नाटक मध्ये दत्त-भक्त दत्त जयंती पासून सात दिवस आधी «श्री गुरुचरित्र» (52 अध्याय) चा पाठ शुरू करके जयंती चे दिवस पूरा करतात आहेत; घर मध्ये एक अध्याय किंवा दत्त-बावनी देखील पर्याप्त।
क्या या दिवस सत्यनारायण कथा करून शकता आहेत?
होय — प्रत्येक पूर्णिमा ची तरह; प्रदोष-काल मध्ये दत्त-पूजा चे सोबत किंवा आधी। पंजीरी-पंचामृत-केले चा प्रसाद।
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — अगले व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
हे देखील पढ़ें: मोक्षदा एकादशी (4 दिवस आधी) · कार्तिक पूर्णिमा · पौष पूर्णिमा (पुढील) · पूर्णिमा-यादी
⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे।
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका