🐕 दत्तात्रेय जयंती (मार्गशीर्ष पौर्णिमा) 2026
मार्गशीर्षाची (अगहन) पौर्णिमा — ब्रह्मा-विष्णू-महेश यांचे संयुक्त अवतार भगवान दत्तात्रेय यांचा जन्मदिवस; गुरु-तत्त्वाची पूजा, पौर्णिमा-व्रत आणि अन्नपूर्णा जयंती.
दत्तात्रेय जयंती मार्गशीर्ष (अगहन) महिन्याच्या पौर्णिमेला साजरी केली जाते — मोक्षदा एकादशीनंतर चार दिवसांनी. या दिवशी प्रदोष-काळात ऋषी अत्री आणि माता अनसूया यांच्या घरी भगवान दत्तात्रेयांचा जन्म झाला — तीन मुखे, सहा भुजा, सोबत चार कुत्रे (चार वेद) आणि गाय (पृथ्वी). ते आदि-गुरू मानले जातात, म्हणून हा गुरु-परंपरेचा सण आहे.
याच पौर्णिमेला उत्तर भारतात अन्नपूर्णा जयंतीही आहे — स्वयंपाकघर आणि अन्नाच्या देवीची पूजा, जो घरातील स्त्रीचा स्वतःचा सण आहे: चूल-स्वयंपाकघराची स्वच्छता आणि पूजा, अन्न-दान. खाली या वर्षीची तारीख, प्रदोष-मुहूर्त, विधी, साहित्य, कथा, नैवेद्य आणि वेगवेगळ्या प्रदेशांतील रिती दिल्या आहेत.
महत्त्व — हे व्रत चा
दत्तात्रेय तिन्ही देवांच्या एकतेचे प्रतीक आहेत आणि 24 गुरूंकडून (पृथ्वी, वायू, जल, मधमाशी, हत्ती…) शिकणारे «अवधूत» — या दिवशी गुरु-स्मरण, शिकण्याची नम्रता आणि अन्नाच्या सन्मानाचा भाव आहे. महाराष्ट्र-कर्नाटक-गुजरातमध्ये दत्त-संप्रदायाचा हा सर्वांत मोठा दिवस आहे.
अन्नपूर्णा जयंती — काशीची अन्नपूर्णा देवी, जिच्याकडे शिवाने भिक्षा मागितली होती; घरातील स्त्रिया या दिवशी स्वयंपाकघर-चुलीची पूजा करून संकल्प करतात की घरातून कोणी उपाशी परत जाऊ नये. अन्न-दान हे या दिवशी सर्वांत मोठे दान.
पौर्णिमा-व्रत, चंद्र-अर्घ्य आणि सत्यनारायण-कथाही याच दिवशी; मार्गशीर्ष पौर्णिमेला मृगशीर्ष नक्षत्र असेल तर विशेष शुभ (महिन्याचे नाव याच नक्षत्रावरून आहे).
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
ही घरगुती विधी आहे — सकाळी पौर्णिमा-स्नान व अन्नपूर्णा (स्वयंपाकघर) पूजा, संध्याकाळी प्रदोषात दत्त-जन्मोत्सव.
- सकाळी स्नान, संकल्प — «मी मार्गशीर्ष पौर्णिमेचे व्रत व दत्तात्रेय-अन्नपूर्णा पूजन कुटुंब-कल्याणासाठी करते.» दिवसा फलाहार/एक वेळ भोजन.
- अन्नपूर्णा पूजा (सकाळी): स्वयंपाकघराची स्वच्छता; चूल/गॅस धुऊन रोली-हळदीने स्वस्तिक, अक्षता-फुले, दिवा; धान्य-भांडारावर (पीठ-तांदळाचे डबे) रोली-मौली; अन्नपूर्णा स्तोत्र किंवा «ॐ अन्नपूर्णायै नमः»चा जप; त्या दिवशी पहिली पोळी गाईला, आणि गरजूंना अन्न-दानाचा संकल्प.
- दिवसा गुरु-स्मरण — आपल्या गुरूंना/वडीलधाऱ्यांना नमस्कार; दत्त-मंदिर असेल तर दर्शन; «श्री गुरुदेव दत्त» / «दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा»चा जप.
- संध्याकाळी प्रदोष-काळात (वर वेळ — जन्माची वेळ) दत्तात्रेयांच्या मूर्ती/चित्राची (तीन मुखे, गाय-कुत्र्यांसह) पूजा — पंचामृत-स्नान, चंदन, फुले, धूप-दीप, नैवेद्य; दत्त-बावनी/गुरुचरित्राचा अध्याय किंवा दत्त-आरती «त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ति दत्त हा जाणा».
- कुत्र्याला आणि गाईला जेवू घालणे ही या दिवसाची विशेष रीत — दत्तात्रेयांचे सोबती; ब्राह्मण/गरजूंना भोजन-दान.
- चंद्रोदयाला चंद्र-अर्घ्य; पौर्णिमा-व्रत सोडावे; सत्यनारायण-कथा करायची असेल तर प्रदोषात त्याच्यासोबत.
- रात्री दत्त-भजन/गुरु-स्तुती; महाराष्ट्राच्या रितीत सात दिवस आधीपासून सुरू केलेल्या गुरुचरित्र-पारायणाची समाप्ती आज.
📿 दत्तात्रेय जयंती (मार्गशीर्ष पौर्णिमा) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →
पूजा-सामग्री ची सूची
दत्त-चित्र नसेल तर गुरू/इष्ट-चित्रानेही पूजा मान्य; अन्नपूर्णेसाठी स्वयंपाकघरच मंदिर.
- दत्तात्रेयांची मूर्ती/चित्र (किंवा गुरू/शिव-चित्र), चौरंग, पिवळे-पांढरे कापड
- अन्नपूर्णा पूजा: रोली, हळद, अक्षता, मौली, फुले, दिवा — चूल व धान्य-भांडारावर
- पंचामृत, गंगाजल, चंदन, तुळस, बेलपत्र
- फुले (पांढरी-पिवळी), फुलांची माळ, धूप, कापूर, आरतीचे ताट
- नैवेद्य — खीर, पुरणपोळी/लाडू, फळे, पान-सुपारी
- गाय-कुत्र्यासाठी पोळी-गूळ, दानाचे धान्य (पीठ-तांदूळ-डाळ), घोंगडी
- दत्त-बावनी/गुरुचरित्र/अन्नपूर्णा-स्तोत्राचे पुस्तक
- चंद्र-अर्घ्यासाठी दूध-पाणी
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
ऋषी अत्रींची पत्नी अनसूया हिच्या पातिव्रत्याची चर्चा तिन्ही लोकांत होती. लक्ष्मी, पार्वती आणि सरस्वती यांना ईर्ष्या वाटली; त्यांनी ब्रह्मा-विष्णू-महेशांना अनसूयेची परीक्षा घेण्यासाठी पाठवले. तिघे साधु-वेशात आश्रमात आले आणि भिक्षा मागितली — अट अशी की अनसूयेने निर्वस्त्र होऊन जेवू घालावे.
📖 दत्तात्रेय जयंती (मार्गशीर्ष पौर्णिमा) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →
पौर्णिमेचा नैवेद्य आणि अन्नपूर्णेचे अन्न-दान
या दिवसाचा भाव अन्नाचा सन्मान — नैवेद्य साधा, पण वाटलेला. महाराष्ट्रात दत्त-जयंतीची पुरणपोळी आणि सुंठवडा (सुंठ-गुळाचे चूर्ण — प्रसाद), उत्तर भारतात खीर-पुरी.
- नैवेद्य: खीर, पुरणपोळी किंवा बेसन-लाडू, फळे, पंचामृत; महाराष्ट्रात सुंठवडा (सुंठ-गूळ-तूप) — जन्माचा प्रसाद
- व्रत: दिवसा फळे-दूध; प्रदोष-पूजा व चंद्र-अर्घ्यानंतर भोजन
- अन्नपूर्णा: त्या दिवशी घरात बनलेले पहिले अन्न गाईला, मग गरजू/मंदिराला अन्न-दान (पीठ-तांदूळ-डाळ-गूळ)
- कुत्र्यांना पोळी-दूध — दत्तांचे चार सोबती
- सत्यनारायण-कथा असेल तर पंजिरी-पंचामृत-केळे
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
दत्त-संप्रदायाच्या प्रदेशांत हा मोठा दिवस आहे; उत्तर भारतात अन्नपूर्णा-पौर्णिमेच्या रूपात घरगुती.
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- दत्त-पूजा प्रदोष-काळात (जन्म-वेळ) — वर वेळ
- स्वयंपाकघर-चुलीची पूजा आणि घरातील पहिले अन्न गाईला — अन्नपूर्णेचे सार
- अन्न-दान आणि कुत्रा-गाईला जेवू घालणे — या दिवशी विशेष
- गुरूंना/वडीलधाऱ्यांना नमस्कार, त्यांचा आशीर्वाद
- चंद्रोदयाला अर्घ्य, मग व्रत सोडावे
❌ क्या न करा
- अन्नाचा अपमान — उरलेले अन्न फेकणे — या दिवशी विशेषत्वाने वर्ज्य
- कुत्र्याला हाकलणे/मारणे — दत्तांचे सोबती
- पौर्णिमेला मांस-मद्य, कलह
- स्वयंपाकघर अस्वच्छ राहू नये — अन्नपूर्णेचा वास तिथेच
- वृद्ध-रुग्णांनी निर्जला करू नये
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
दत्तात्रेय जयंती 2026 मध्ये कधी आहे?
वर दिलेली तारीख या वर्षीची मार्गशीर्ष पौर्णिमा आहे — पंचांग-गणनेनुसार; प्रदोष (जन्म-काळ) व चंद्रोदयाची दिल्ली-वेळही तिथेच. पौर्णिमा तिथी ज्या दिवशी प्रदोषात असेल, तीच दत्त-जयंती.
दत्तात्रेय कोण आहेत आणि त्यांच्यासोबत कुत्रे-गाय का?
ब्रह्मा-विष्णू-महेश यांचे संयुक्त रूप, अत्री-अनसूयेचे पुत्र, आदि-गुरू/अवधूत; चार कुत्रे चार वेदांचे आणि गाय पृथ्वी/धर्माचे प्रतीक आहे — म्हणून या दिवशी कुत्रे-गाईला अन्न.
अन्नपूर्णा जयंती म्हणजे काय?
याच मार्गशीर्ष पौर्णिमेला माता अन्नपूर्णेचा (अन्नाची देवी, काशी) प्रकट-दिन; घरातील स्त्रिया स्वयंपाकघर-चुलीची पूजा करतात, अन्न-दान करतात आणि संकल्प करतात की घरातून कोणी उपाशी जाऊ नये.
गुरुचरित्र-पारायण म्हणजे काय?
महाराष्ट्र-कर्नाटकात दत्त-भक्त दत्त जयंतीच्या सात दिवस आधी «श्री गुरुचरित्र» (52 अध्याय) याचे पठण सुरू करून जयंतीच्या दिवशी पूर्ण करतात; घरात एक अध्याय किंवा दत्त-बावनीही पुरेशी.
या दिवशी सत्यनारायण कथा करता येते का?
होय — प्रत्येक पौर्णिमेप्रमाणे; प्रदोष-काळात दत्त-पूजेसोबत किंवा आधी. पंजिरी-पंचामृत-केळ्याचा प्रसाद.
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — पुढील व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
हे देखील पढ़ें: मोक्षदा एकादशी (4 दिवस आधी) · कार्तिक पूर्णिमा · पौष पूर्णिमा (पुढील) · पूर्णिमा-यादी
⚠️ हे वर्णन पारंपारिक पद्धती आणि लोककथांवर आधारित आहे; आपल्या कुटुंबांची प्रथा सर्वोच्च आहे.
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका