🚩 मंगळवारचे व्रत (हनुमान) व मंगळागौर 2026

पुढचा मंगळवार — हनुमानाचा वार, मंगळ ग्रहाची शांती, 21 मंगळवारांचे व्रत (साहस-रोग-कर्ज-मंगळदोष); श्रावणातील मंगळवारी महाराष्ट्रातील नवविवाहितांची मंगळागौर (गौरीपूजा, रात्रभर खेळ); वर येणारे मंगळवार (श्रावणातले वेगळे दाखवलेले).

मंगळवार हा हनुमानाचा आणि मंगळ ग्रहाचा वार आहे. **मंगळवारचे व्रत** साधारणतः 21 (किंवा 45) मंगळवार सलग केले जाते — साहस-बळ, रोग-कर्जमुक्ती, शत्रुभय-निवारण, कुंडलीतील मंगळदोष (मांगलिक) व विवाहाला होणाऱ्या विलंबाच्या शांतीसाठी; लाल वस्त्र, शेंदूर-चोला (शेंदूर-तेलाचा लेप), बुंदीचे लाडू, हनुमान चालीसा, सुंदरकांड, एक वेळ गोड भोजन (अळणी — अनेक घरे).

श्रावणातील मंगळवारी महाराष्ट्रात **मंगळागौर** — लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे नवविवाहिता श्रावणातील दर मंगळवारी गौरीची (अन्नपूर्णा-पार्वती) पूजा करते, मैत्रिणी-सुवासिनींना बोलावून रात्रभर झिम्मा-फुगडी-उखाणे असे खेळ, «मंगळागौरीची आरती»; उत्तरेत श्रावणातील मंगळवारी मंगला गौरी व्रत (पार्वती — सौभाग्यासाठी). वर पुढचा मंगळवार व येणारे 12 मंगळवार (श्रावणातले «मंगळागौर» असे लिहिलेले); खाली हनुमान-व्रताचा विधी, मंगळ-शांती, मंगळागौरीची रीत, साहित्य, कथा, प्रसाद.

महत्त्व — हे व्रत चा

हनुमान: मंगळवारी जन्म (लोकश्रद्धा — चैत्र पौर्णिमा, मंगळवार), रुद्रावतार, अष्टसिद्धी-नवनिधींचे दाता; मंगळवारच्या व्रताने भय-रोग-भूतबाधा-शनिपीडा दूर होते («भूत पिशाच निकट नहिं आवै»), साहस-आत्मविश्वास वाढतो; ब्रह्मचर्याचा नियम; स्त्रिया हनुमानपूजा करू शकतात (मूर्तीला स्पर्श/चोला चढवणे काही मंदिरांत पुरुषच करतात) — चालीसा-दिवा-लाडू सर्वांसाठी.

मंगळ ग्रह: भूमिपुत्र, रक्त-साहस-भाऊ-जमीन-वाहन यांचा कारक; कुंडलीत 1-4-7-8-12 या स्थानांत मंगळ = मांगलिक दोष (विवाहाला विलंब/कलह — लोक-ज्योतिष); मंगळवारचे व्रत, हनुमानपूजा, लाल मसूर-गूळ-लाल वस्त्र-तांबे यांचे दान, «ॐ अं अंगारकाय नमः»/मंगळ-स्तोत्र, पोवळे (गुरुजींच्या सल्ल्याने) — हे शांतीचे उपाय; भौम प्रदोष व अंगारकी संकष्टीही मंगळवारच्याच.

मंगळागौर (महाराष्ट्र): श्रावणातील मंगळवारची गौरीपूजा — नवविवाहिता पाच वर्षे, मग उद्यापन; सोळा प्रकारची पाने-फुले (पत्री), अन्नपूर्णेची मूर्ती, रात्रभर जागरण-खेळ (झिम्मा, फुगडी, पिंगा, उखाणे — पतीचे नाव काव्यात), माहेर-सासरच्या स्त्रिया; उत्तर भारतात मंगला गौरी व्रत (श्रावणी मंगळवार — पार्वतीला 16 वस्तू, 16 लाडू) — सौभाग्य व संतती.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

ही मंगळवारच्या व्रताची (हनुमान) घरगुती पद्धत आहे; मंगळ-शांती व श्रावणातील मंगळागौर/मंगला गौरीची रीत शेवटी.

1. सकाळी: स्नान, लाल/केशरी वस्त्र; संकल्प — «21 मंगळवारांचे व्रत, (मनोकामना) साठी, एक वेळ भोजन»; हनुमान-मंदिरात किंवा घरी हनुमानाचे चित्र/मूर्ती — शेंदूर व चमेलीच्या तेलाचा चोला (किंवा टिळा), लाल फुलांची माळ (जास्वंद-झेंडू), लाल वस्त्र-लंगोट, जानवे, विड्याचे पान-सुपारी, बुंदीचे/बेसनाचे लाडू व केळी-गूळ-चण्यांचा नैवेद्य, तुळशीपत्र; तुपाचा/चमेलीच्या तेलाचा दिवा; हनुमान चालीसा (1/7/11 वेळा), बजरंग बाण/सुंदरकांड (शक्य असल्यास), «ॐ हं हनुमते नमः» 108 वेळा; आरती «आरती कीजै हनुमान लला की».
2. दिवसा: फलाहार किंवा एक वेळ (संध्याकाळी) गोड भोजन — अनेक घरांत अळणी (गुळाचे/गोड: लाडू-शिरा-गोड पोळी-गूळ-भात); ब्रह्मचर्य, राग-खोटेपणा नको, केस-नखे कापू नयेत (काही रिती); रामनामाचा जप.
3. संध्याकाळी: हनुमान-मंदिरात दिवा (चमेलीचे तेल), सुंदरकांडाचे पठण/रामचरितमानस, आरती; व्रताची कथा (खाली — ब्राह्मण दांपत्य/मंगल) ऐकावी; प्रसाद वाटावा — बुंदीचे लाडू, गूळ-चणे; मग भोजन.
4. मंगळ-शांती (मांगलिक/मंगळपीडा): मंगळवारी लाल मसूर, गूळ, लाल वस्त्र, तांब्याचे भांडे, लाल फुले, बत्तासे — गरिबांना/हनुमान-मंदिरात दान; «ॐ अं अंगारकाय नमः» 108 वेळा किंवा मंगळ-स्तोत्र (ऋणमोचन मंगळ-स्तोत्र — कर्जमुक्तीसाठी); भात-गूळ गायीला; भूमिपुत्र असल्याने रोप लावावे; पोवळे गुरुजींच्या सल्ल्यानेच; पंचमुखी हनुमान-कवच; भौम प्रदोष/अंगारकीला विशेष.
5. 21 मंगळवारांचे उद्यापन: 21व्या (किंवा 22व्या) मंगळवारी हनुमान-मंदिरात 21 बुंदीचे लाडू/चुरमा, लाल ध्वज-चोला-लंगोट अर्पण, सुंदरकांडाचे पठण, ब्राह्मणांना/21 मुलांना भोजन, दान (लाल वस्त्र-गूळ-चणे); मग व्रत इच्छेनुसार पुढे चालू; मध्येच चुकले तर पुढच्या मंगळवारपासून मोजणी (कडक रीत: पुन्हा सुरुवात).
6. मंगळागौर (महाराष्ट्र — श्रावणातील मंगळवार): नवविवाहिता सकाळी स्नान करून नवी साडी, चुडा, हिरव्या बांगड्या घालते; गौरीची (अन्नपूर्णा) मूर्ती/सुपारीची स्थापना, सोळा पत्री (बेल, दूर्वा, तुळस, आघाडा, केवडा, चाफा, जास्वंद, शमी, धोत्रा…) व सोळा फुले, हळद-कुंकू, सोळा करंज्या/पुरणपोळीचा नैवेद्य; कहाणी (मंगळागौरीची कहाणी), आरती «जय देवी मंगळागौरी»; सुवासिनींना (माहेर-सासर) हळद-कुंकू, वाण; रात्रभर जागरण — झिम्मा, फुगडी, पिंगा, बस-फुगडी, उखाणे, गाणी; दुसऱ्या दिवशी सकाळी विसर्जन/उत्तरपूजा; पाचव्या वर्षी उद्यापन (आई व सासूबाईंना वाण).
7. मंगला गौरी व्रत (उत्तर भारत — श्रावणातील मंगळवार, पूर्णिमांत गणनेत): पार्वती/गौरीचे चित्र, 16 प्रकारच्या वस्तू 16-16 (लाडू, फळे, फुले, विड्याची पाने, सुपारी, लवंग, वेलची, बांगड्या, कणकेचे दिवे 16, वाती 16-16), सौभाग्य-साहित्य; कथा (शेठजींच्या मुलाचे आयुष्य 16 वर्षे — मंगला गौरी व्रताने दीर्घायुष्य); उद्यापन 5 वर्षांनी/ऐपतीनुसार; पती-संततीचे दीर्घायुष्य.
8. स्त्रिया: हनुमानपूजेत चालीसा-दिवा-लाडू; मासिक पाळीत स्मरण; मंगळागौर फक्त नवविवाहितेची (5 वर्षे), बाकी सुवासिनी सहभागी; मंगळदोष असलेल्या कुमारिका मंगळवारचे व्रत + मंगला गौरी.

📿 मंगळवारचे व्रत (हनुमान) व मंगळागौर कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

हनुमानाचा चोला, लाडू, चालीसा, लाल वस्तूंचे दान + मंगळागौरीची सोळा पत्री-फुले-करंज्या — मंगळवारची यादी.

• हनुमानाचे चित्र/मूर्ती, लाल/केशरी कापड, चौरंग; शेंदूर + चमेलीचे तेल (चोला), लाल वस्त्र-लंगोट, जानवे, लाल ध्वज
• लाल फुले (जास्वंद-झेंडू-गुलाब), माळ, तुळशीपत्र, विड्याची पाने-सुपारी-लवंग, अक्षता, रोली, मौली
• नैवेद्य: बुंदीचे/बेसनाचे लाडू, गूळ-चणे, केळी, इमरती/जिलेबी (काही ठिकाणी), पेढे, पंचमेवा; व्रताचे भोजन — गोड (गूळ-शिरा-गोड पोळी-गूळ-भात), अळणी/सैंधव मीठ
• दिवा (तूप/चमेलीचे तेल — हनुमानाला चमेली प्रिय), धूप, कापूर, आरतीचे ताट
• पठण: हनुमान चालीसा, बजरंग बाण, सुंदरकांड, हनुमानाष्टक, मंगळ-स्तोत्र (ऋणमोचन), रुद्राक्षाची/रक्तचंदनाची माळ
• मंगळ-शांतीचे दान: लाल मसूर, गूळ, लाल वस्त्र, तांबे, बत्तासे, लाल फुले; पोवळे (गुरुजींच्या सल्ल्याने), रोप
• मंगळागौर: गौरी/अन्नपूर्णेची मूर्ती किंवा सुपारी, सोळा पत्री (बेल-दूर्वा-तुळस-आघाडा-शमी-केवडा-चाफा-जास्वंद-धोत्रा-अर्जुन-रुई-मोगरा-जाई-बकुळ-कदंब-अशोक), सोळा फुले, हळद-कुंकू, सोळा करंज्या/पुरणपोळी, नारळ, वाण (सुवासिनींना भेट), हिरव्या बांगड्या; खेळाचे साहित्य (फुगडी-झिम्मा — काहीच नको, फक्त मैत्रिणी)
• मंगला गौरी (उत्तर): 16 लाडू-16 फळे-16 विड्याची पाने-16 कणकेचे दिवे-16 वाती, बांगड्या-सौभाग्य-साहित्य 16, कथेचे पुस्तक

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

मंगळवारच्या व्रताची कथा: एक ब्राह्मण दांपत्य निपुत्रिक होते; ब्राह्मण वनात हनुमानाची पूजा करी, पत्नी घरी मंगळवारचे व्रत करून हनुमानाला नैवेद्य दाखवूनच जेवत असे. एका मंगळवारी तिला नैवेद्य करता आला नाही आणि ती उपाशी राहिली — सहा दिवसांनी पुढच्या मंगळवारी ती बेशुद्ध पडली; हनुमान प्रकट झाले — «तुझ्या श्रद्धेने मी प्रसन्न आहे, हा पुत्र घे» — बालक «मंगल». ब्राह्मण परतला तेव्हा त्याला शंका आली, त्याने बालकाला विहिरीत टाकले — पण मंगल हसत परत आला; रात्री हनुमानाने ब्राह्मणाला स्वप्नात सत्य सांगितले, त्याला पश्चात्ताप झाला; दांपत्य सुखी झाले, मंगल-पुत्र सदैव सुरक्षित राहिला. बोध — श्रद्धेने केलेले मंगळवारचे व्रत संततीचे रक्षण करते व हनुमानकृपा देते.

📖 मंगळवारचे व्रत (हनुमान) व मंगळागौर ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

बुंदीचे लाडू, गूळ-चणे, गोड जेवण; मंगळागौरीच्या करंज्या-पुरणपोळी

मंगळवारच्या व्रतात एक वेळ गोड (अळणी/सैंधव मीठ) भोजन — गूळ-शिरा-गोड पोळी-गूळ-भात-लाडू; हनुमानाला बुंदीचे लाडू, गूळ-चणे, केळी, इमरती; मंगळ-शांतीसाठी लाल मसूर-गुळाचे दान; मंगळागौरीला सोळा करंज्या (नारळ-गुळाचे सारण भरलेल्या, गुझियासारख्या), पुरणपोळी, मोदक, वरण-भात; उत्तरेतील मंगला गौरीला 16 लाडू.

• हनुमानाचा नैवेद्य: बुंदीचे लाडू (बेसन-बुंदी-तूप-साखर — केशरी), बेसनाचे लाडू, गूळ-फुटाणे, केळी, इमरती-जिलेबी (मंगळवार-शनिवारची रीत), विडा, पंचमेवा; चमेलीचे तेल-शेंदूर (चोला — खाण्यासाठी नव्हे)
• व्रताचे जेवण (एक वेळ, बहुधा संध्याकाळी): गोड पोळी/गुळाची पोळी, शिरा (रव्याचा/कणकेचा), गूळ-भात/गोड भात, खीर, फळे-दूध; अळणी (कडक) किंवा सैंधव मीठ; लाल वस्तू — डाळिंब-सफरचंद
• मंगळ-शांती: लाल मसुराची डाळ, गूळ, बत्तासे — दान, व गायीला भात-गूळ; लाल फळे
• मंगळागौर (महाराष्ट्र): सोळा करंज्या (नारळ-गूळ/खव्याचे सारण), पुरणपोळी, उकडीचे मोदक, कोशिंबीर, वरण-भात, अळूवडी, पंचामृत; रात्रभर खेळांच्या मध्ये चिवडा-लाडू-चहा (जागरण), सुवासिनींना हळद-कुंकवासोबत फळांचे वाण
• मंगला गौरी (उत्तर): 16 लाडू (बेसन/बुंदी), 16 फळे, गोड भात, पुरी-शिरा; पारणे गौरीच्या प्रसादाने
• दक्षिण (मंगळवार/चेव्वाई): मुरुगन/मारियम्मन-मंदिरात पोंगल-वडा, आंजनेयाला वडमाला (उडदाच्या वड्यांची माळ — हनुमान जयंती/मंगळवार)

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तरेचा हनुमान-मंगळवार, महाराष्ट्राची मंगळागौर, उज्जैनची मंगलनाथ भात-पूजा, दक्षिणेची वडमाला — मंगळाच्या वाराच्या रिती.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

हे देखील पढ़ें: हनुमान जयंती · अंगारकी संकष्टी (मंगलवार ची चतुर्थी) · भौम प्रदोष (मंगलवार चा प्रदोष) · सोमवार जलद

⚠️ च माहिती पारंपरिक विधी व लोकश्रद्धेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची, घराण्याची व प्रदेशाची रीत सर्वोपरी. मंगळदोष/मांगलिक च ज्योतिषातील श्रद्धा आहे — पत्रिका तपासणी व गुरुजींच्या सल्ल्याशिवाय उपाय करू नयेत/रत्न घालू नये; प्रकृती ठीक नसल्यास अळणी/निर्जळ व्रत करू नये.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका