☀️ मासिक संक्रांत (सूर्याचा राशिप्रवेश) 2026

पुढची संक्रांत कधी आहे — दर महिन्याला सूर्य नव्या राशीत प्रवेश करतो तो दिवस: स्नान-दानाचा पुण्यकाळ, सूर्याला अर्घ्य व महिन्यानुसार विशेष परंपरा (कन्या संक्रांतीला विश्वकर्मा-पूजा, तूळ संक्रांतीला तुला-स्नान, धनूपासून धनुर्मास).

संक्रांत म्हणजे सूर्य एक राशी सोडून पुढच्या राशीत प्रवेश करतो तो दिवस — वर्षात असे 12 दिवस येतात, प्रत्येक सौर महिन्याचा पहिला दिवस. शास्त्रांनी यांना स्नान-दानाचा «पुण्यकाळ» म्हटले आहे: या दिवशी केलेले स्नान, जप, दान आणि पितृतर्पण अनेक पटींनी फळ देते.

मकर संक्रांत (जानेवारी) आणि मेष संक्रांत (बैसाखी) सर्वाधिक प्रसिद्ध आहेत — त्यांची स्वतंत्र सविस्तर पाने वेगळी आहेत. हे पान उरलेल्या मासिक संक्रांतींचा (वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनू, कुंभ, मीन) सामायिक विधी व महिन्यानुसार विशेष परंपरा सांगते.

महत्त्व — हे व्रत चा

सूर्य हा आत्मा, आरोग्य, वडील व पितृकुळ आणि राजकृपेचा कारक आहे — त्याच्या राशिप्रवेशाचा दिवस हे सौर पंचांगाचे सर्वांत ठोस एकक आहे; दक्षिण भारत व बंगाल-आसाम-केरळमधील सौर दिनदर्शिकांचे महिने याच दिवसापासून मोजले जातात.

पुराण-परंपरेत संक्रांतीच्या दिवशीचे दान (तीळ, अन्न, वस्त्र, गूळ, तूप) «अक्षय» म्हटले आहे — विशेषतः संक्रांतीच्या आधी-नंतरच्या 16 घटिकांच्या पुण्यकाळात.

ज्योतिषदृष्ट्या सूर्याचा राशी-बदल हा गोचरातील मोठा टप्पा आहे — कुंडलीत सूर्य ज्या स्थानात प्रवेश करतो, महिनाभर त्याच क्षेत्राची फळे सक्रिय राहतात (सविस्तर फळे गोचराच्या पानावर).

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

संक्रांतीचा विधी सोपा आहे — पुण्यकाळात स्नान, सूर्याला अर्घ्य, दान आणि महिन्यानुसार विशेष पूजा. घरी असे करा:

1. पहाटे सूर्योदयापूर्वी उठून स्नान करा — शक्य असल्यास तीर्थावर/नदीत स्नान, अन्यथा पाण्यात गंगाजल व तीळ घालून घरीच.
2. तांब्याच्या लोट्यात पाणी, रोली, अक्षता व लाल फुले घालून उगवत्या सूर्याला अर्घ्य द्या — «ॐ सूर्याय नमः» किंवा आदित्यहृदयाचे पठण.
3. संक्रांतीच्या पुण्यकाळात दान करा — तीळ, गूळ, अन्न (तांदूळ-डाळ), वस्त्र, तूप किंवा दक्षिणा; दान स्वतःच्या हाताने, श्रद्धेने.
4. पितरांचे स्मरण/तर्पण करण्याचीही परंपरा आहे — विशेषतः कर्क व मकर संक्रांतीला (अयन-बदल).
5. महिन्यानुसार विशेष पूजा जोडा — कन्या संक्रांतीला विश्वकर्मा-पूजा (हत्यारे/यंत्रांची पूजा), तूळ संक्रांतीला तुला-स्नान, धनू संक्रांतीपासून धनुर्मासाचे नियम (खाली «घराची रीत» पाहा).
6. दिवसभर सात्त्विक राहा; संक्रांतीचे व्रत करणारे एक वेळ फलाहार/भोजन करतात — कडक निर्जळ व्रताची परंपरा नाही.

📿 मासिक संक्रांत (सूर्याचा राशिप्रवेश) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

संक्रांत हे मुख्यतः स्नान-दानाचे पर्व आहे — साहित्यही दानकेंद्री आहे:

• अर्घ्यासाठी तांब्याचा लोटा, रोली, अक्षता, लाल फुले
• तीळ (काळे/पांढरे), गूळ — संक्रांतीच्या दानातील मुख्य वस्तू
• अन्नदान: तांदूळ, डाळ (खिचडीचे साहित्य), कणीक
• ऋतूनुसार वस्त्रे/कांबळी (थंडीच्या महिन्यांतील संक्रांतींना विशेष)
• तूप, दिवा, दक्षिणा; विश्वकर्मा-पूजेसाठी (कन्या) हत्यारांना फुलांच्या माळा व धूप

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

सूर्याच्या मकरप्रवेशाला उत्तरायण आणि कर्कप्रवेशाला दक्षिणायन सुरू होते — देवांचा दिवस व देवांची रात्र ही पौराणिक कल्पना याच्याशी जोडलेली आहे; भीष्मांनी शरशय्येवर उत्तरायणाची प्रतीक्षा केली होती.

📖 मासिक संक्रांत (सूर्याचा राशिप्रवेश) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

तीळ-गूळ, खिचडी व हंगामी अन्न — संक्रांतीचे ताट

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

प्रत्येक महिन्याच्या संक्रांतीचा स्वतःचा रंग आहे — महिन्यानुसार मुख्य परंपरा:

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

हे देखील पढ़ें: मकर संक्रांति (खिचडी) · मेष संक्रांति-बैसाखी/विशु/बिहू · सूर्य चा गोचर-फल · अमावस्या (स्नान-दान)

⚠️ च माहिती पारंपरिक विधी व लोकश्रद्धेवर आधारित आहे; महिन्यांच्या परंपरा प्रदेशानुसार कमी-जास्त होतात. आपल्या कुळाची, घराण्याची व इष्टदेवतेची रीत सर्वोपरी मानले.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका