🖤 शनिवार उपवास (शनि देव) 2026

पुढील शनिवार — शनि देव व हनुमानजी चा वार: शाम ला पीपल वर सरसों-तेल चा दीप, शनि-मंदिर मध्ये तेल-काले तिल-उड़द, 7/11/19 शनिवार चा व्रत; साडेसाती, ढैया, शनि-दोष, रोग-ऋण-कोर्ट-कचहरी ची शांती चे साठी; विधि, कथा (राजा विक्रमादित्य), दान व नियम रिकामे।

शनिवार **शनि देव** (सूर्य-पुत्र, कर्म-फलदाता) चा वार आहे — आणि हनुमानजी चा देखील, जिनकी शरण मध्ये शनि पीड़ा नाही देतात। शनिवार व्रत मुख्यतः साडेसाती (चंद्र-राशी पासून शनि चा साढ़े सात वर्ष चा गोचर), ढैया, पत्रिका मध्ये शनि-दोष, लांब बीमारी, ऋण, नोकरी-अडथळा आणि कोर्ट-कचहरी ची शांती चे साठी रखा जातो आहे — 7, 11 किंवा 19 शनिवार (काही जीवन-भर), काले/नीले वस्त्र, शाम ला पीपल चे रिकामे सरसों-तेल चा दीप, शनि-मंदिर मध्ये तेल-तिल-उड़द, शनि-स्तोत्र आणि हनुमान-चालीसा।

शनि न्याय चे देवता आहेत — डराने वाले नाही; मान्यता आहे ची श्रम, सत्य, सेवा आणि दान पासून ते प्रसन्न असतात आहेत। ऊपर आने वाले शनिवार (माह-पक्ष सहित); रिकामे विधि, सामग्री, कथा (राजा विक्रमादित्य), भोग, दान, इलाक़ों ची रीत आणि सवाल-जवाब। शनिवार ला हनुमान-पूजा ची रीत मंगलवार-पन्ने वर देखील आहे।

महत्त्व — हे व्रत चा

शनि: सूर्य व छाया चे पुत्र, कर्म-फल चे दाता, धैर्य-श्रम-सेवा-न्याय-आयु-दुःख चे कारक; काला/निळा रंग, लोहा, तेल, तिल, उड़द, कंबल, नीलम इनके; शनि ची दृष्टी व गोचर (साडेसाती/ढैया) जीवन मध्ये परीक्षा लाते आहेत — वर शास्त्र कहता आहे शनि निष्पक्ष आहेत, सत्कर्मी ला उठाते आहेत।

साडेसाती: चंद्र-राशी पासून 12वा, 1ले, 2रे भाव मध्ये शनि चा गोचर (सुमारे साढ़े सात वर्ष) — तीन चरण; ढैया: चंद्र पासून 4वा/8वा मध्ये (ढाई वर्ष)। इनमें शनिवार व्रत, तेल-दान, शनि-स्तोत्र, हनुमान-सेवा, ग़रीब-सेवक-मज़दूर ची सहायता — शांति-उपाय; आपल्या राशी ची साडेसाती-स्थिती पत्रिका पासून जाँचें।

हनुमान व पीपल: शनि ने हनुमानजी ला वचन दिया ची उनके भक्तों ला नाही सताएँगे — म्हणून शनिवार ला हनुमान-चालीसा/सुंदरकांड; पीपल मध्ये विष्णु-वास व शनि ची प्रियता — शनिवार शाम पीपल वर सरसों-तेल चा दीप आणि जल-परिक्रमा शनि-शांति चा सर्वात प्रचलित उपाय।

शनि-मंदिर व शनिश्चरी अमावस्या: शिंगणापुर (महाराष्ट्र), कोकिलावन (मथुरा), तिरुनल्लार (तमिलनाडु), शनि-धाम दिल्ली; शनिवार ची अमावस्या «शनिश्चरी अमावस्या» विशेष — तेल-अभिषेक, तिल-दान।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

शनिवार व्रत ची घरेलू विधि — शुक्ल पक्ष चे शनिवार (किंवा शनिश्चरी अमावस्या/श्रावण) पासून आरंभ, 7/11/19 शनिवार; पूजा सुबह घर वर, शाम पीपल/शनि-मंदिर।

1. सुबह: स्नान (जल मध्ये काले तिल), काले/नीले/खोल वस्त्र; पूजा-स्थान वर काला कपड़ा, शनि देव चा चित्र किंवा लोहे/काले पत्थर ची प्रतिमा (किंवा शनि-यंत्र); हनुमानजी चा चित्र सोबत।
2. संकल्प: «मैं (नाव) 7/11/19 शनिवार शनि देव चा व्रत (साढ़ेसाती-शांति/रोग-ऋण-मुक्ति/कार्य-सिद्धि) साठी रखूँगा/रखूँगी; एक वेळ भोजन, तेल-तिल दान» — जल छोड़ें।
3. पूजन: सरसों-तेल चा दीपक (लोहे/मिट्टी चे दीये मध्ये), काले तिल, उड़द, काला वस्त्र, नीले/काले फूल (निळा अपराजिता/काला गुलाब न असो तर कोणता खोल फूल), लोहे ची कील/छल्ला, काला चना; शनि-चित्र वर तेल चा तिलक (मूर्ति असो तर तेल-अभिषेक); «ॐ शं शनैश्चराय नमः» 108 बार किंवा «ॐ प्रां प्रीं प्रौं सः शनैश्चराय नमः»; शनि-स्तोत्र (दशरथ-कृत) / शनि-चालीसा।
4. हनुमान: हनुमान-चालीसा (1/7/11), सुंदरकांड (असो सके तर), «ॐ हं हनुमते नमः»; हनुमानजी ला सिंदूर-चमेली, गुड़-चना, बूँदी-लड्डू।
5. दिवस मध्ये: एक वेळ भोजन — काली उड़द ची खिचड़ी/दाल, काले तिल-गुड़ चे लड्डू, सरसों-तेल मध्ये बनी वस्तु (काही घर), किंवा फलाहार; मौन/संयम, कोणत्याही सेवक-मज़दूर-ग़रीब ला कष्ट नाही, दान चा संकल्प।
6. शाम (सूर्यास्त — प्रदोष): पीपल चे रिकामे सरसों-तेल चा दीप (काले तिल डालकर), जल चढ़ाना (दूध-जल — काही रीत), 7 परिक्रमा, «शनि-शांति» प्रार्थना; शनि-मंदिर मध्ये तेल (लोहे चे पात्र पासून), काले तिल, उड़द, काला वस्त्र, लोहा, कंबल, छाता, जूते (ज़रूरतमंद ला) दान; शनि ची मूर्ति चे सामने खड़े होऊन (आमने-सामने दृष्टी पासून बचने ची परंपरा — तिरछे/चरण पाहा) प्रणाम।
7. दान (व्रत चा प्राण): सरसों-तेल, काले तिल, उड़द, काला कंबल/वस्त्र, लोहा, जूते-चप्पल, छाता, काली गाय/कुत्ते-कौवे ला रोटी, मज़दूर-सफ़ाईकर्मी-सेवक ला भोजन/धन — शनिवार ला; शनि-शांति चे साठी «श्रम व सेवा» च सच्चा दान।
8. उद्यापन (7/11/19वा शनिवार): शनि-हनुमान पूजा, तेल-तिल-उड़द-कंबल-लोहे चा दान, ग़रीब/श्रमिकों ला भोजन, शनि-स्तोत्र/चालीसा-पाठ, पीपल वर दीप-वस्त्र; ब्राह्मण/ज़रूरतमंद ला दक्षिणा; पत्रिका पासून शनि-स्थिति देख तिल-हवन (पंडित पासून) वैकल्पिक।

पूजा-सामग्री ची सूची

सरसों-तेल, काले तिल, उड़द, लोहा, काला वस्त्र — शनि ची सादी सूची; दान ची सामग्री च असली पूजा।

• शनि देव चा चित्र/लोहे-काले पत्थर ची प्रतिमा/शनि-यंत्र, हनुमान-चित्र, काला-नीला कपड़ा, चौकी
• सरसों-तेल (पूजा, दीप, अभिषेक, दान), लोहे/मिट्टी चा दीया, काले तिल, साबुत उड़द, काला चना, लोहे ची कील/छल्ला
• काला/निळा वस्त्र, नीले-गहरे फूल (अपराजिता), धूप-गुग्गुल, कपूर, अक्षत (काले तिल मिले), रोली (हनुमान साठी सिंदूर)
• भोग: उड़द-दाल ची खिचड़ी, काले तिल-गुड़ चे लड्डू, तिल ची रेवड़ी, इमरती (हनुमान), गुड़-चना, केला
• पाठ: शनि-स्तोत्र (दशरथ-कृत), शनि-चालीसा, हनुमान-चालीसा, सुंदरकांड; शनि-मंत्र-माला (काला हकीक/लोहा — पंडित पासून)
• दान: सरसों-तेल (लोहे/मिट्टी चे पात्र मध्ये), काले तिल, उड़द, काला कंबल, काला वस्त्र, लोहे ची वस्तु, जूते-चप्पल, छाता, कोयला (काही रीत), कुत्ते-कौवे-काली गाय ला रोटी
• पीपल-पूजा: सरसों-तेल चा दीप, काले तिल, जल (दूध मिला — काही रीत), कच्चा सूत; शनि-मंदिर साठी लोहे चा पात्र
• उद्यापन: शनि-हनुमान पूजा-सामग्री, ब्राह्मण/ज़रूरतमंद दक्षिणा, श्रमिकों चा भोजन, तिल-हवन-सामग्री (वैकल्पिक)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

राजा विक्रमादित्य आणि शनि ची कथा: उज्जैन चे राजा विक्रमादित्य ची सभा मध्ये एक बार नवग्रहों मध्ये «सर्वात बड़ा कौन» वर बहस हुई; पंडितों ने शनि ला छोड़ सबकी प्रशंसा ची — राजा ने देखील शनि ला क्रूर व छोटा कहा। शनि देव रुष्ट झालेले — «विक्रम, तुम मेरा परिणाम नाही जानते; जब मैं तुम्हारी राशी वर आऊँगा (साडेसाती) तब देखना।» वेळ आया — शनि घोड़े-व्यापारी बनकर आए; राजा ने एक सुंदर घोड़ा ख़रीदा, त्या वर बैठते च घोड़ा त्याला घने वन मध्ये उड़ा ले गेला आणि ग़ायब असो गेला। भूखा-प्यासा राजा भटका, एक व्यापारी ने सहारा दिया — वर त्याच चे घर सोने चा हार खूँटी (चित्र मध्ये बनी) निगलती दिखी आणि राजा चोर ठहरा; राजा चे हात-पाय कटवा दिए गेले।

एक तेली ने दया करून त्याला कोल्हू वर बैठाया — अपंग राजा बैलों ला हाँकता, रात्र मध्ये मेघ-मल्हार गाता; त्या नगर ची राजकुमारी त्या गीत वर मोहित हुई आणि हठ करून अपंग तेली-सेवक पासून विवाह किया। साढ़े सात वर्ष पूरे झालेले — शनि देव स्वप्न मध्ये प्रकट झालेले: «विक्रम, हे मेरे अपमान चा फळ था; अब तेरी परीक्षा पूरी।» राजा ने क्षमा माँगी आणि प्रार्थना ची — «जैसा कष्ट मुझे दिया, वैसा कोणत्याही आणि ला न देना।» शनि बोले — «जो शनिवार ला मेरा व्रत रखे, तेल-तिल-उड़द दान करे, पीपल वर दीप जलाए, मेरी कथा सुने — त्याला मैं पीड़ा नाही दूँगा।» राजा चे हात-पाय लौट आए, खूँटी ने हार उगल दिया, सत्य प्रकट झाला, राजकुमारी सहित विक्रमादित्य उज्जैन लौटे आणि सबने शनिवार-व्रत अपनाया। सीख — शनि कोणत्याही ला नाही छोड़ते, वर श्रद्धा-दान-सेवा पासून कष्ट सह्य असो जातो आहे; कोणत्याही ग्रह/व्यक्ति चा उपहास न करा।

दूसरी कथा (पिप्पलाद/हनुमान-वचन): ऋषि पिप्पलाद ने शनि पासून वडील ची मृत्यू चा बदला लेने ला ब्रह्मदंड उठाया — शनि लँगड़ाए; ब्रह्मा चे कहने वर उन्होंने वचन दिया ची ते 16 वर्ष पासून कमी वय व पिप्पलाद (पीपल) चे भक्तों ला नाही सताएँगे — म्हणून पीपल-पूजा; आणि हनुमानजी पासून लंका मध्ये हारकर शनि ने वचन दिया ची हनुमान-भक्तों ला नाही सताएँगे — म्हणून शनिवार ला हनुमान-चालीसा।

उड़द-खिचड़ी, तिल-गुड़, सरसों-तेल; एक वेळ सादा भोजन

शनि ला काली उड़द, काले तिल, गुड़ आणि सरसों-तेल प्रिय — भोग व दान दोन्ही मध्ये। व्रत-भोजन एक वेळ: उड़द ची खिचड़ी/दाल, तिल-गुड़ चे लड्डू, सरसों-तेल मध्ये बनी सब्ज़ी (काही घर), किंवा फलाहार; लहसुन-प्याज़-माँस-मद्य नाही; शाम ला पीपल-दीप चे नंतर भोजन (काही रीत)।

• भोग: उड़द-दाल ची खिचड़ी (काली उड़द-चावल, हल्दी कमी, घी), काले तिल-गुड़ चे लड्डू, तिल ची रेवड़ी-गजक, गुड़; हनुमानजी ला इमरती/बूँदी-लड्डू, गुड़-चना
• व्रत-थाली: उड़द-खिचड़ी किंवा उड़द-दाल-रोटी, सरसों-तेल मध्ये बनी आलू/बैंगन ची सब्ज़ी (काही घर), तिल-गुड़, दही (चलता आहे — शनि-व्रत मध्ये खट्टे ची मनाही नाही)
• फलाहार: केला, सेब, दूध, तिल-लड्डू, मूँगफली-गुड़; काली किशमिश (काही)
• दान-भोजन: श्रमिक/सफ़ाईकर्मी/ज़रूरतमंद ला पूरा भोजन (दाल-रोटी-सब्ज़ी-खिचड़ी); कुत्ते-कौवे-काली गाय ला तेल-चुपड़ी रोटी
• वर्जित: माँस-मद्य-लहसुन-प्याज़; शनिवार ला तेल-लोहा-काला वस्त्र-नमक ख़रीदना (लोक-मान्यता — दान करा, ख़रीदें नाही; मत भिन्न), दक्षिण-यात्रा (काही रीत)

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

पूरे भारत मध्ये शनिवार शनि चा — पीपल-दीप, तेल-दान, हनुमान-चालीसा सर्व जगह; शनि-मंदिरों आणि रीत चे ब्योरे इलाक़े-इलाक़े वेगळा।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: अमावस्या (शनि अमावस्या) · मंगलवार उपवास (हनुमान) · हनुमान जयंती · सोमवार जलद · गुरुवारी उपवास

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता (शनि-कथा) वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब व इलाक़े ची रीत सर्वोपरि आहे। साडेसाती/शनि-दोष/नीलम ज्योतिष-मान्यता आहे — कुंडली-जाँच व पंडित-सलाह चे शिवाय रत्न न पहनें; भय-आधारित टोटकों व ठगी पासून बचें; आरोग्य-स्थिती मध्ये व्रत न ठेवा।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका