🥣 शीतला अष्टमी (बसौडा/बसौडा) 2027
चैत्र कृष्ण अष्टमी — होली चे आठ दिवस नंतर; शीतला आई ला एक दिवस आधी बनला ठंडा भोजन, त्या दिवस चूल्हा नाही जलता; बच्चों ला चेचक-बुख़ार पासून रक्षा चा माताओं चा व्रत।
शीतला अष्टमी चैत्र मास चे कृष्ण पक्ष ची अष्टमी ला मनाई जातात आहे — रंगों ची होली चे आठ दिवस नंतर (कई इलाक़ों मध्ये सप्तमी ला — शीतला सप्तमी)। इसे बसौड़ा/बसोड़ा कहते आहेत क्योंकि किंवा दिवस «बासी» (एक दिवस आधी बनला, ठंडा) भोजन खाया आणि चढ़ाया जातो आहे — त्या दिवस घर मध्ये चूल्हा नाही जलता।
शीतला आई चेचक, खसरा, फोड़े-फुंसी आणि मौसमी बुख़ार ची देवी आहेत; गर्मी ची शुरुआत मध्ये माताएँ बच्चों ची रक्षा चे साठी हे व्रत रखती आहेत — शीतला-मंदिर/जल-स्थान वर ठंडे भोजन चा भोग, ठंडे जल पासून पूजा, हल्दी-मेहंदी। रिकामे किंवा साल ची तिथी, पूजा-मुहूर्त, विधि, सामग्री, कथा, बासी भोग ची स्वयंपाकघर आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।
महत्त्व — हे व्रत चा
«शीतला» = ठंडक देने वाली — गधे वर सवार, हात मध्ये झाड़ू (सफ़ाई), सूप (हवा), नीम-पत्र (औषधी), कलश (ठंडा जल): हे पूरा रूप गर्मी ची बीमारियों पासून बचाव चा संकेत आहे — सफ़ाई, ठंडक, नीम। इसीलिए पूजा मध्ये नीम, ठंडा जल आणि बासी (शिवाय आग चा) भोजन।
बसौड़ा: पूजा पासून एक दिवस आधी (सप्तमी ला) सर्व भोजन बनाकर रख लिया जातो आहे; अष्टमी ला चूल्हा-अग्नि ची पूजा असते आहे वर जलाया नाही जातो — हे ऋतु-परिवर्तन वर एक दिवस शरीर ला ठंडा भोजन देने ची आयुर्वेदिक रीत देखील आहे (याचे नंतर बासी भोजन बंद)।
राजस्थान, उत्तर प्रदेश, गुजरात, मध्य प्रदेश, हरियाणा मध्ये सर्वात प्रबळ; बंगाल मध्ये शीतला-पूजा वेगळा तिथियों वर। हे घर ची स्त्रियों चा — विशेषकर माताओं चा — व्रत आहे; नई बहू चा पहिला बसौड़ा मायके पासून।
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
हे घरेलू विधि आहे — सप्तमी ची शाम भोजन बनाना, अष्टमी ला भोर मध्ये शीतला-पूजा व बासी भोग, दिन-भर चूल्हा बंद।
- सप्तमी (एक दिवस आधी) ची शाम: सर्व भोजन बनला लें — मीठे चावल (गुड़/शक्कर), पूड़ी, गुलगुले/मालपुए, बेसन ची सब्ज़ी, दही, राबड़ी, कढ़ी, पकौड़ी, ठंडे शरबत चा सामान; स्वयंपाकघर साफ़ करके चूल्हा ठंडा; रात्र ला चूल्हे ची पूजा (रोली-चावल-फूल)।
- अष्टमी ला भोर मध्ये (सूर्योदय पासून आधी/ब्रह्म-मुहूर्त — ऊपर वेळ) ठंडे जल पासून स्नान; शिवाय चूल्हा जलाए घर ची सफ़ाई; संकल्प — «मैं बच्चों/कुटुंब ची आरोग्य-रक्षा साठी शीतला अष्टमी चा व्रत करती हूँ।»
- थाली मध्ये बासी भोजन (प्रत्येक चीज़ थोड़ी-थोड़ी), ठंडा जल चा लोटा, हल्दी-मेहंदी, रोली, चावल, फूल, नीम ची टहनी, सूप/झाड़ू (प्रतीक), दीपक (जलाना नाही — कई जगह शिवाय दीप); मोहल्ले चे शीतला-मंदिर किंवा जल-स्थान (कुआँ-तालाब-नल चे पास) किंवा घर चे पूजा-स्थान वर पूजा।
- शीतला आई (चित्र/पत्थर/मंदिर) ला ठंडा जल, हल्दी-मेहंदी (हात ची छाप), रोली-चावल, फूल, नीम-पत्र; बासी भोग चढ़ाएँ; «ॐ ह्रीं श्रीं शीतलायै नमः» / शीतला-स्तोत्र («वन्देऽहं शीतलां देवीं रासभस्थां दिगम्बराम्»); शीतला आई ची कथा (रिकामे) सुनें।
- पूजा चे जल/हल्दी-मेहंदी पासून घर चे मुख्य दरवाजा वर छापे (हात ची छाप) आणि बच्चों चे माथे वर टीका — नज़र-रोग पासून रक्षा; पूजा चा ठंडा जल घर मध्ये छिड़कें।
- दिन-भर बासी भोजन च — सर्वात आधी बच्चों ला, नंतर बड़े; चूल्हा-गैस नाही जलेगा (चाय देखील नाही — कई घर ठंडा दूध/शरबत)।
- दान: ठंडा भोजन, मीठे चावल, कपड़ा — ज़रूरतमंद/मंदिर; गधे (शीतला चा वाहन) ला रोटी-चना जेथे शक्य; झाड़ू-सूप चा दान देखील।
- अगले दिवस (नवमी) चूल्हा जलाकर आधी शीतला आई ला गर्म भोग (हलवा) नंतर सामान्य भोजन — बसौड़ा समाप्त; याचे नंतर बासी खाना बंद।
पूजा-सामग्री ची सूची
सर्व काही एक दिवस आधी तैयार — पूजा चे दिवस आग नाही।
- बासी भोग: मीठे चावल (गुड़-चावल/ओलिया), पूड़ी, गुलगुले/मालपुए, कढ़ी-पकौड़ी, बेसन-सब्ज़ी, दही, राबड़ी, चने ची दाल — सप्तमी ला बनला झाला
- ठंडे जल चा लोटा (ताँबे/मिट्टी चा), गंगाजल
- हल्दी, मेहंदी (घोल — हात ची छाप), रोली, कच्चे चावल, फूल
- नीम ची टहनी/पत्ते, सूप (छोटा) आणि झाड़ू (प्रतीक/दान)
- शीतला आई चा चित्र/मूर्ति (किंवा मंदिर/जल-स्थान चा पत्थर), चुनरी
- ठंडा शरबत/दूध, ठंडाई (त्या दिवस गर्म काही नाही)
- दान: कपड़ा, भोजन, झाड़ू-सूप; गधे-गाय चे साठी रोटी-चना
- शीतला-स्तोत्र/कथा पुस्तक
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
एक गाँव मध्ये प्रत्येक घर बसौड़ा मनाता था, वर एक बुढ़िया ने चूल्हा जलाकर गर्म खाना बनाया। शीतला आई वृद्धा-रूप मध्ये गाँव मध्ये आईं — बुढ़िया चा घर आग पासून जल गेला, त्याच्या बच्चे बुख़ार-चेचक पासून तपने लगे। बुढ़िया रोती हुई दूसरे घरों मध्ये गेली — तेथे ठंडा भोजन आणि ठंडा जल था; आई ने कहा «मैं शीतला हूँ, मुझे ठंडक चाहिए; तूने आग जलाई तर तेरा घर जला।»
बुढ़िया ने क्षमा माँगी, ठंडे जल आणि बासी भोजन (दही-मीठे चावल) पासून आई ला शीतल किया; आई प्रसन्न हुईं, बच्चे स्वस्थ झालेले, घर बसा। तभी पासून चैत्र कृष्ण अष्टमी ला चूल्हा न जलाकर ठंडा भोजन चढ़ाने ची रीत — बसौड़ा; आणि सीख — गर्मी चे मौसम मध्ये ठंडक-सफ़ाई पासून बीमारी दूर।
स्कंद-पुराण मध्ये शीतला आई ब्रह्मा ची पुत्री आणि ज्वरासुर (बुख़ार चा दैत्य) ला वश मध्ये करण्या वाली आहेत — गधे वर बैठी, झाड़ू-सूप-कलश-नीम साठी, ते ज्वर-चेचक ला शांत करती आहेत; इसीलिए «शीतला-सप्तमी/अष्टमी» चा व्रत बच्चों ची रक्षा चा व्रत।
बसौड़ा — एक दिवस आधी बनी ठंडी स्वयंपाकघर
सर्व सप्तमी ची शाम बनाकर ढककर ठेवा; अष्टमी ला शिवाय गर्म किए भोग व भोजन। मीठे चावल (ओलिया) आणि गुलगुले किंवा दिवस ची ओळख; राजस्थान मध्ये «ठंडा खाना» ची पूरी थाली।
- मीठे चावल/ओलिया: चावल ला गुड़-पानी (किंवा शक्कर) मध्ये पकाकर, घी-इलायची-मेवे; ठंडा — शीतला चा मुख्य भोग
- गुलगुले (आटा-गुड़-सौंफ चे तले गोले), मालपुए, पूड़ी, बेसन ची सब्ज़ी/गट्टे, कढ़ी-पकौड़ी, दही, राबड़ी, चने ची दाल
- राजस्थान: ठंडा «बासी-ओड़ा» — दही-चावल, बाजरे ची रोटी-गुड़, राबड़ी, पचकुटा; गुजरात: ठंडी पूरी-शाक, ढेबरा
- उत्तर प्रदेश-हरियाणाः गुलगुले, गोड तांदूळ, पूडी-कढ़ी, दही-बुरो; मध्य प्रदेशः थंड पोहा-दही, गोड भाकरी
- अगले दिवस: गर्म हलवा आधी आई ला, नंतर कुटुंब — बसौड़ा-समापन
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
बसौड़ा उत्तर-पश्चिम भारत ची रीत; बंगाल-दक्षिण मध्ये शीतला/मारियम्मन ची पूजा वेगळा ढंग पासून।
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- सर्व भोजन सप्तमी ला बनला लें — अष्टमी ला चूल्हा/गैस नाही
- पूजा भोर मध्ये, ठंडे जल पासून; नीम व हल्दी-मेहंदी ज़रूर
- बासी भोग आधी आई ला, नंतर बच्चों ला, नंतर बड़ों ला
- हात ची छाप दरवाजा वर, टीका बच्चों ला — रक्षा चा प्रतीक
- घर-रसोई-आस-पास ची सफ़ाई — हेच शीतला चा असली संदेश; बच्चों चा टीकाकरण (चेचक-खसरा) वेळ वर
❌ क्या न करा
- अष्टमी ला आग नाही — चाय-दूध देखील गर्म नाही (ठंडा लें)
- बासी भोजन बहुत गर्म मौसम मध्ये ख़राब असो शकतो आहे — ढककर, ठंडी जगह; दही-राबड़ी सुबह जाँच लें; बच्चों-बुज़ुर्गों ला संदिग्ध चीज़ नाही
- या दिवस चे नंतर बासी खाना बंद — गर्मी-भर ताज़ा
- बुख़ार-चेचक मध्ये व्रत ला इलाज चा विकल्प न मानें — डॉक्टर व टीकाकरण
- गधे/पशु ला मारना-सताना — शीतला चा वाहन
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
शीतला अष्टमी 2027 मध्ये केव्हा आहे?
ऊपर दिली गेली तिथी किंवा साल ची चैत्र कृष्ण अष्टमी आहे — पंचांग-गणना पासून; भोर ची पूजा चा वेळ (सूर्योदय/ब्रह्म-मुहूर्त) देखील तिथेच। कई कुटुंब सप्तमी (एक दिवस आधी) ला मनाते आहेत — आपल्या रीत मानें।
बसौड़ा क्या आहे आणि त्या दिवस खाना का नाही बनतो?
«बासी» भोजन चा दिवस — सर्व काही एक दिवस आधी बनाकर अष्टमी ला शिवाय आग जलाए ठंडा खाया-चढ़ाया जातो आहे; शीतला आई ला ठंडक प्रिय आहे (कथा), आणि ऋतु-परिवर्तन वर एक दिवस ठंडा भोजन आयुर्वेदिक रीत देखील।
शीतला सप्तमी आणि अष्टमी मध्ये क्या अंतर?
दोन्ही एक च पर्व — राजस्थान-गुजरात चे कई इलाक़े सप्तमी ला, उत्तर प्रदेश-हरियाणा अष्टमी ला; भोजन सप्तमी/षष्ठी ची शाम बनतो आहे। गुजरात मध्ये श्रावण ची «शीतला सातम» वेगळा पर्व आहे (जन्माष्टमी पासून आधी)।
शीतला आई कौन आहेत?
चेचक-खसरा-बुख़ार ची देवी (स्कंद-पुराण), गधे वर सवार, झाड़ू-सूप-कलश-नीम धारण किए — सफ़ाई, ठंडक आणि औषधी चा प्रतीक; ज्वरासुर ला वश मध्ये करण्या वाली; माताएँ बच्चों ची रक्षा चे साठी पूजती आहेत।
क्या गैस-चूल्हा बिल्कुल नाही जला शकता?
परंपरा मध्ये नाही — पूरा दिवस ठंडा; बुज़ुर्ग/रोगी/शिशु ची ज़रूरत (दूध गर्म करना, दवा) असो तर ज़रूरत भर जला लें — आई ठंडक चाहती आहेत, कष्ट नाही।
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — अगले व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
हे देखील पढ़ें: होली (8 दिवस आधी) · चैत्र नवरात्री/गुडी पडवा · गणगौरव · शीतला-स्तोत्र
⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। बच्चों चा टीकाकरण आणि बीमारी चा इलाज चिकित्सक पासून — व्रत त्याचा विकल्प नाही; बासी भोजन ची सुरक्षा चा ध्यान ठेवा।
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका