🌸 चैत्र नवरात्री (गुडी पडवा/नव-संवत्सर) 2027
चैत्र शुक्ल प्रतिपदा पासून राम नवमी पर्यंत — हिन्दू नव-वर्ष, घटस्थापना, नौ देवियाँ, कन्या-पूजन; त्याच दिवस गुड़ी पड़वा, उगादी, चेटीचंड आणि नवरेह।
- घटस्थापन/गुडी पडवा/उगादी/नव-संवत्सर-प्रतिपदा (माँ शैलपुत्री) - बुधवार, 7 एप्रिल 2027
- द्वितीया — आई ब्रह्मचारिणी — गुरुवार, 8 एप्रिल 2027
- तृतीया-मा चंद्रघंटा (गंगौर) शुक्रवार, 9 एप्रिल 2027
- चतुर्थी — आई कूष्मांडा — शनिवार, 10 एप्रिल 2027
- पंचमी — आई स्कंदमाता — रविवार, 11 एप्रिल 2027
- षष्ठी — आई कात्यायनी — सोमवार, 12 एप्रिल 2027
- सप्तमी — आई कालरात्री — मंगलवार, 13 एप्रिल 2027
- अष्टमी-मा महागोरी (कन्यापूजन) बुधवार, 14 एप्रिल 2027
- नवमी-मा सिद्धिदात्री/राम नवमी (हवन, पारण) - गुरुवार, 15 एप्रिल 2027
चैत्र नवरात्रि (वासंती नवरात्रि) चैत्र मास चे शुक्ल पक्ष ची प्रतिपदा पासून नवमी पर्यंत नौ दिवस चा देवी-पर्व आहे — होली चे पंद्रह दिवस नंतर। आधी दिवस हिन्दू नव-संवत्सर (विक्रम संवत) शुरू होतो आहे — महाराष्ट्र मध्ये गुड़ी पड़वा, आंध्र-कर्नाटक मध्ये उगादी, सिंधियों चा चेटीचंड, कश्मीर चा नवरेह; अंतिम दिवस राम नवमी।
विधि शारदीय नवरात्रि जैसी — घटस्थापना, जवारे, अखंड ज्योति, नौ देवियों ची पूजा, अष्टमी-नवमी ला कन्या-पूजन व हवन; सोबत मध्ये नए साल चा पंचांग-श्रवण, नीम-गुड़ चा प्रसाद, गुड़ी/तोरण। रिकामे किंवा साल ची नौ दिवस ची तालिका, घटस्थापना-मुहूर्त, विधि, सामग्री, कथा, फलाहार आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।
महत्त्व — हे व्रत चा
याच प्रतिपदा ला ब्रह्मा ने सृष्टि रचना आरंभ ची (ब्रह्म-पुराण) — इसीलिए हिन्दू नव-वर्ष; राजा विक्रमादित्य ने विक्रम संवत यहीं पासून चलाया; याच नवरात्रि ची नवमी ला श्रीराम चा जन्म।
वासंती नवरात्रि ऋतु-संधि (शीत→ग्रीष्म) वर येते आहे — नौ दिवस चा संयम, नीम-गुड़-मिश्री (उगादी पच्चड़ी/गुड़ी पड़वा चा नीम) शरीर ला नई ऋतू चे साठी तैयार करतो आहे; हे देखील कारण आहे ची व्रत मध्ये फलाहार-सात्विक।
नौ देवियाँ वही — शैलपुत्री पासून सिद्धिदात्री; तृतीया ला राजस्थान-मालवा मध्ये गणगौर, अष्टमी ला दुर्गाष्टमी/अशोकाष्टमी, नवमी ला राम नवमी (राम-जन्मोत्सव दोपहर 12 बजे)।
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
नौ दिवस ची घरेलू विधि — घटस्थापना (नव-वर्ष सहित), रोज़ पूजा, अष्टमी/नवमी कन्या-पूजन-हवन-राम जन्म; गुड़ी/उगादी ची रीत रिकामे।
- प्रतिपदा ला सूर्योदय चे नंतर (किंवा अभिजित — ऊपर वेळ) घटस्थापना: मिट्टी चे पात्र मध्ये जौ बोएँ, जल-कलश (सुपारी-सिक्का-अक्षत-दूर्वा), आम चे पत्ते, चुनरी-लिपटा नारियल; दुर्गा-चित्र, लाल कपड़ा; अखंड ज्योति (किंवा सुबह-शाम दीप); संकल्प।
- नव-वर्ष ची रीत (त्याच सुबह): घर चे दरवाजा वर आम-अशोक चे पत्तों चा तोरण, रंगोली, ध्वज/गुड़ी (महाराष्ट्र); नीम ची कोंपल-गुड़-मिश्री-काली मिर्च चा प्रसाद (कड़वा-मीठा-तीखा — नया साल प्रत्येक रस चा); पंचांग/वर्षफल चा श्रवण (कुटुंब बसून); बड़ों ला प्रणाम।
- रोज़ सुबह-शाम: दीप-धूप, त्या दिवस ची देवी चा भोग, दुर्गा-सप्तशती/चालीसा, आरती; जवारों मध्ये जल; व्रत — फलाहार/सात्विक (नौ दिवस किंवा पहला-आख़िरी किंवा अष्टमी)।
- तृतीया: गणगौर (राजस्थान-मालवा — पन्ना वेगळा); चतुर्थी-पंचमी: विनायक चतुर्थी, लक्ष्मी पंचमी (काही परंपराएँ); षष्ठी: स्कंद षष्ठी — कात्यायनी।
- अष्टमी (दुर्गाष्टमी/अशोकाष्टमी): कन्या-पूजन — 9 कन्याएँ + 1 बालक, पाय धोकर, हलवा-पूड़ी-चना, दक्षिणा-उपहार; अशोक चे 8 पत्ते जल चे सोबत (अशोकाष्टमी — शोक-नाश); कई घर अष्टमी ला व्रत खोलते आहेत।
- नवमी (राम नवमी): हवन — «ॐ दुं दुर्गायै नमः स्वाहा» + राम-नाम; दोपहर 12 बजे राम-जन्म — राम-दरबार ला पालना, पंजीरी-पंचामृत, «श्रीराम जय राम जय जय राम»; कन्या-पूजन (जिनकी रीत नवमी ची); जवारे काटकर कुटुंब मध्ये, कलश-जल छिड़कना; पारण।
- दशमी ला कलश-जवारे-प्रतिमा चा विसर्जन (जल/पौधा) — नवरात्रि समापन।
- उगादी/गुड़ी पड़वा वाले घर: तेल-स्नान (अभ्यंग), नए वस्त्र, गुड़ी (बाँस वर रेशमी कपड़ा-नीम-फूल-गुड़-ताँबे चा लोटा) दरवाजा वर, श्रीखंड-पूरनपोली/उगादी पच्चड़ी-बोब्बट्लु, पंचांग-श्रवण।
पूजा-सामग्री ची सूची
शारदीय नवरात्रि ची सामग्री + नव-वर्ष चा नीम-गुड़ आणि तोरण/गुड़ी।
- कलश, मिट्टी चा पात्र + मिट्टी + जौ, आम चे पत्ते, नारियल, चुनरी, मौली, सुपारी, सिक्का, दूर्वा
- माँ दुर्गा चा चित्र/मूर्ति, लाल कपड़ा, चौकी, अखंड ज्योति चा दीपक-घी
- रोली, अक्षत, हळद, कुमकुम, चंदन, फुले (लाल गूळ-गेंडा), माला
- नव-वर्ष: नीम ची कोंपल, गुड़, मिश्री, काली मिर्च, अजवाइन (प्रसाद); आम-अशोक चे पत्ते (तोरण); रंगोली; ध्वज/गुड़ी चा सामान (बाँस, रेशमी कपड़ा, ताँबे चा लोटा, फूल-माला)
- नवीन पंचांग/वर्षपूर्ती
- भोग: नौ दिवस चे भोग (घी, शक्कर, दूध, मालपुआ, केला, शहद, गुड़, नारियल, चना-हलवा), राम नवमी ची पंजीरी-पंचामृत
- कन्या-पूजन: हलवा-पूड़ी-चना, दक्षिणा, उपहार; अशोक चे 8 पत्ते
- हवन: कुंड, आम ची लकड़ी, हवन-सामग्री, घी, नारियल; राम-दरबार चा पालना
- दुर्गा-सप्तशती/चालीसा, रामचरितमान (बालकंद-राम-जन्म)
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
ब्रह्म-पुराण: याच चैत्र शुक्ल प्रतिपदा ला ब्रह्मा ने सृष्टि ची रचना आरंभ ची आणि सूर्योदय चे सोबत काल-गणना (संवत्सर) शुरू हुई — इसीलिए हे दिवस हिन्दू नव-वर्ष आहे; नंतर मध्ये उज्जैन चे राजा विक्रमादित्य ने शकों वर विजय ची स्मृति मध्ये याच दिवस पासून विक्रम संवत चलाया (57 ई.पू.)।
गुड़ी पड़वा ची कथा — याच दिवस श्रीराम रावण-विजय चे नंतर (एक मत) अयोध्या लौटे आणि नगर मध्ये विजय-पताका (गुड़ी) फहराई; महाराष्ट्र मध्ये शालिवाहन (सातवाहन) राजा ची शकों वर विजय आणि शालिवाहन शक ची शुरुआत देखील याच दिवस — विजय ची गुड़ी। सिंधी परंपरा मध्ये चेटीचंड — झूलेलाल चा प्रकट-दिन।
नवरात्रि ची देवी-कथा वही (महिषासुर-वध, दुर्गा-सप्तशती); आणि नवमी ची — अयोध्या मध्ये दशरथ चे पुत्र-कामेष्टि यज्ञ पासून कौशल्या चे गर्भ पासून चैत्र शुक्ल नवमी, पुनर्वसु नक्षत्र, दोपहर (अभिजित) मध्ये श्रीराम चा जन्म — «भए प्रगट कृपाला दीनदयाला कौसल्या हितकारी»।
नौ दिवस चा फलाहार, नीम-गुड़ चा प्रसाद, राम नवमी ची पंजीरी
व्रत-भोजन शारदीय नवरात्रि जैसा (कुट्टू-सिंघाड़ा-साबूदाना-फल-सेंधा नमक); आधी दिवस नीम-गुड़-मिश्री चा प्रसाद; नवमी ला राम-जन्म ची धनिया-पंजीरी व पंचामृत; महाराष्ट्र-दक्षिण मध्ये गुड़ी पड़वा-उगादी ची स्वयंपाकघर।
- नव-वर्ष प्रसाद: नीम ची कोंपल + गुड़ + मिश्री + काली मिर्च + अजवाइन (उत्तर); उगादी पच्चड़ी — नीम-फूल, गुड़, इमली, कच्चा आम, नमक, मिर्च (छह रस); गुड़ी पड़वा — नीम-गुड़ ची गोली, श्रीखंड-पूरी, पूरनपोली
- नौ दिवस चे भोग: 1 घी · 2 शक्कर · 3 दूध/खीर · 4 मालपुआ · 5 केला · 6 शहद · 7 गुड़ · 8 नारियल · 9 हलवा-पूड़ी-चना
- फलाहार: साबूदाना खिचड़ी, कुट्टू/सिंघाड़े ची पूड़ी, आलू, दही, फळ, मखाना-खीर, समा चे चावल
- राम नवमी: धनिया-पंजीरी (सूखा धनिया-पाउडर, घी, शक्कर, मखाना-मेवे), पंचामृत, केसर-भात, बूंदी; तमिलनाडु मध्ये नीर-मोर (छाछ) व पानकम (गुड़-पानी) — गर्मी मध्ये राम ला शीतल भोग
- कन्या-प्रसादः सुई हलवा, काळे चणे, पूड
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
एक प्रतिपदा — उत्तर मध्ये नवरात्रि-संवत्सर, महाराष्ट्र मध्ये गुड़ी, दक्षिण मध्ये उगादी, सिंध मध्ये चेटीचंड, कश्मीर मध्ये नवरेह।
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- घटस्थापना प्रतिपदा ला सूर्योदय चे नंतर/अभिजित मध्ये — ऊपर तालिका व वेळ
- नव-वर्ष ची सुबह नीम-गुड़, तोरण, पंचांग-श्रवण, बड़ों ला प्रणाम
- नौ दिवस सात्विकता; कन्या-पूजन अष्टमी/नवमी ला ज़रूर
- राम नवमी दुपारी 12 वाजता जन्म-आरती, पंजीरी-पंच अमृत
- दशमी ला विसर्जन सन्मान पासून; जवारे बाँटें
❌ क्या न करा
- अखंड ज्योत एकटे सोडू नका; कलश हलवू नका
- व्रत मध्ये अनाज-नमक-प्याज़-लहसुन नाही; बाल-नाख़ून नाही
- शिवाय कन्या-पूजन नवरात्रि अधूरी — 2 कन्याएँ देखील पर्याप्त
- नीम चा प्रसाद बच्चों ला ज़बरदस्ती नाही — थोड़ा-सा प्रतीक
- गर्भवती/रोगी निर्जला व हवन-धुआँ नाही
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
चैत्र नवरात्रि 2027 केव्हा पासून केव्हा पर्यंत आहे?
ऊपर दिन-दर-दिन तालिका आहे — प्रतिपदा (घटस्थापना, नव-वर्ष) पासून राम नवमी पर्यंत; मध्ये चे दिवस प्रतिपदा पासून गिने गेले आहेत, तिथि-क्षय/वृद्धि वर एक दिवस पुढे-मागे असो शकता आहेत; नवमी पंचांग पासून पक्की।
हिन्दू नव-वर्ष (विक्रम संवत) कोणता शुरू होगा?
किंवा प्रतिपदा पासून नया विक्रम संवत (ऊपर तिथि-पट्टी मध्ये संवत-संख्या) — ईसवी वर्ष + 57; त्याच्या सोबत नया संवत्सर-नाम (60 नामों चा चक्र); शक संवत चैत्र शुक्ल प्रतिपदा (किंवा 22 मार्च) पासून, ईसवी − 78।
गुड़ी पड़वा, उगादी आणि चैत्र नवरात्रि एक च दिवस का?
सर्व चैत्र शुक्ल प्रतिपदा (चंद्र-वर्ष चा पहिला दिवस) वर आहेत — महाराष्ट्र मध्ये गुड़ी, दक्षिण मध्ये उगादी, उत्तर मध्ये नवरात्रि-घटस्थापना; कभी-कभी अमावस्या ची कालावधी पासून एक दिवस चा अंतर आ जातो आहे।
शारदीय आणि चैत्र नवरात्रि मध्ये क्या अंतर?
देवी-पूजा एक-सी; चैत्र (वासंती) वर नव-वर्ष आणि राम नवमी जुड़ते आहेत, शारदीय वर दशहरा-दुर्गा-पूजा; शारदीय अधिक धूमधाम पासून, चैत्र अधिक घरेलू-व्रत-प्रधान। दोन आणि गुप्त नवरात्रि (माघ, आषाढ़) साधकों ची।
नीम-गुड़ का खाते आहेत?
नई ऋतू चे साठी शरीर ची तैयारी (नीम रक्त-शोधक, गुड़ शक्ती) आणि जीवन चे कड़वे-मीठे ला समान भाव पासून स्वीकारने चा प्रतीक — उगादी पच्चड़ी मध्ये छह रस याच चा विस्तार।
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — अगले व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
हे देखील पढ़ें: राम नवमी (नवमी-जन्मदिन) · गंगौर (तृतीया) · शारदीय नवरात्री · होली (पखवाड़ा-भर आधी)
⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। मध्ये चे दिनों ची तिथी स्थानिक पंचांग पासून मिला लें।
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका