🌸 चैत्र नवरात्र (गुढीपाडवा / नव-संवत्सर) 2027

चैत्र शुक्ल प्रतिपदेपासून रामनवमीपर्यंत — हिंदू नववर्ष, घटस्थापना, नऊ देवी, कन्या-पूजन; त्याच दिवशी गुढीपाडवा, उगादी, चेटीचंड आणि नवरेह.

चैत्र नवरात्र (वासंतिक नवरात्र) हे चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील प्रतिपदेपासून नवमीपर्यंत चालणारे नऊ दिवसांचे देवी-पर्व आहे — होळीनंतर पंधरा दिवसांनी. पहिल्या दिवशी हिंदू नव-संवत्सर (विक्रम संवत) सुरू होते — महाराष्ट्रात गुढीपाडवा, आंध्र-कर्नाटकात उगादी, सिंधी लोकांचा चेटीचंड, काश्मीरचा नवरेह; आणि शेवटच्या दिवशी रामनवमी.

विधी शारदीय नवरात्रासारखाच — घटस्थापना, जवारे (जवाचे अंकुर), अखंड ज्योत, नऊ देवींची पूजा, अष्टमी-नवमीला कन्या-पूजन व हवन; सोबत नव्या वर्षाचे पंचांग-श्रवण, कडुनिंब-गुळाचा प्रसाद, गुढी/तोरण. खाली या वर्षाची नऊ दिवसांची तालिका, घटस्थापनेचा मुहूर्त, विधी, साहित्य, कथा, फलाहार आणि विविध प्रदेशांच्या रिती दिल्या आहेत.

महत्त्व — हे व्रत चा

याच प्रतिपदेला ब्रह्मदेवाने सृष्टीच्या रचनेला सुरुवात केली (ब्रह्म-पुराण) — म्हणूनच हे हिंदू नववर्ष; राजा विक्रमादित्याने विक्रम संवत येथूनच सुरू केला; आणि याच नवरात्राच्या नवमीला श्रीरामांचा जन्म झाला.

वासंतिक नवरात्र ऋतुसंधीवर (हिवाळा→उन्हाळा) येते — नऊ दिवसांचा संयम आणि कडुनिंब-गूळ-खडीसाखर (उगादी पच्चडी/गुढीपाडव्याचा कडुनिंब) शरीराला नव्या ऋतूसाठी तयार करतात; व्रतात फलाहार व सात्त्विक आहार घेण्यामागे हेही एक कारण आहे.

नऊ देवी त्याच — शैलपुत्रीपासून सिद्धिदात्रीपर्यंत; तृतीयेला राजस्थान-माळव्यात गणगौर, अष्टमीला दुर्गाष्टमी/अशोकाष्टमी, नवमीला रामनवमी (रामजन्मोत्सव दुपारी 12 वाजता).

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

नऊ दिवसांचा घरगुती विधी — घटस्थापना (नववर्षासह), रोजची पूजा, अष्टमी/नवमीला कन्या-पूजन, हवन आणि रामजन्म; गुढी/उगादीची रीत खाली दिली आहे.

1. प्रतिपदेला सूर्योदयानंतर (किंवा अभिजित मुहूर्तावर — वेळ वर दिली आहे) घटस्थापना: मातीच्या पात्रात जव पेरावेत, पाण्याचा कलश (सुपारी-नाणे-अक्षता-दूर्वा), आंब्याची पाने, चुनरीत गुंडाळलेला नारळ; दुर्गेचे चित्र, लाल कापड; अखंड ज्योत (किंवा सकाळ-संध्याकाळ दिवा); संकल्प.
2. नववर्षाची रीत (त्याच सकाळी): घराच्या दारावर आंबा-अशोकाच्या पानांचे तोरण, रांगोळी, ध्वज/गुढी (महाराष्ट्र); कडुनिंबाची कोवळी पाने-गूळ-खडीसाखर-काळी मिरी यांचा प्रसाद (कडू-गोड-तिखट — नवे वर्ष प्रत्येक चवीचे); पंचांग/वर्षफलाचे श्रवण (कुटुंबाने एकत्र बसून); वडीलधाऱ्यांना नमस्कार.
3. रोज सकाळ-संध्याकाळ: दिवा-धूप, त्या दिवसाच्या देवीचा नैवेद्य, दुर्गा-सप्तशती/चालीसा, आरती; जवाऱ्यांना पाणी; व्रत — फलाहार/सात्त्विक (नऊ दिवस, किंवा पहिला व शेवटचा दिवस, किंवा अष्टमी).
4. तृतीया: गणगौर (राजस्थान-माळवा — स्वतंत्र पान); चतुर्थी-पंचमी: विनायक चतुर्थी, लक्ष्मी पंचमी (काही परंपरांमध्ये); षष्ठी: स्कंद षष्ठी — कात्यायनी.
5. अष्टमी (दुर्गाष्टमी/अशोकाष्टमी): कन्या-पूजन — 9 कन्या + 1 बालक, त्यांचे पाय धुऊन, शिरा-पुरी-चणे, दक्षिणा-भेटवस्तू; अशोकाची 8 पाने पाण्यासोबत (अशोकाष्टमी — शोकनाश); अनेक घरांत अष्टमीलाच व्रत सोडतात.
6. नवमी (रामनवमी): हवन — «ॐ दुं दुर्गायै नमः स्वाहा» + रामनाम; दुपारी 12 वाजता रामजन्म — राम-दरबाराचा पाळणा, पंजिरी-पंचामृत, «श्रीराम जय राम जय जय राम»; कन्या-पूजन (ज्यांची रीत नवमीची आहे त्यांनी); जवारे कापून कुटुंबात वाटावेत, कलशाचे पाणी शिंपडावे; पारणे.
7. दशमीला कलश-जवारे-प्रतिमेचे विसर्जन (पाण्यात/रोपाच्या मुळाशी) — नवरात्राची सांगता.
8. उगादी/गुढीपाडवा साजरा करणारी घरे: तेल लावून स्नान (अभ्यंग), नवे कपडे, दारात गुढी (बांबूवर रेशमी वस्त्र-कडुनिंब-फुले-गूळ-तांब्याचा लोटा), श्रीखंड-पुरणपोळी/उगादी पच्चडी-बोब्बट्लु, पंचांग-श्रवण.

📿 चैत्र नवरात्र (गुढीपाडवा / नव-संवत्सर) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

शारदीय नवरात्राचे साहित्य + नववर्षासाठी कडुनिंब-गूळ आणि तोरण/गुढी.

• कलश, मातीचे पात्र + माती + जव, आंब्याची पाने, नारळ, चुनरी, मौली (नाडापुडी), सुपारी, नाणे, दूर्वा
• दुर्गामातेचे चित्र/मूर्ती, लाल कापड, चौरंग, अखंड ज्योतीसाठी दिवा व तूप
• रोली, अक्षता, हळद, कुंकू, चंदन, फुले (लाल जास्वंद-झेंडू), माळ
• नववर्ष: कडुनिंबाची कोवळी पाने, गूळ, खडीसाखर, काळी मिरी, ओवा (प्रसाद); आंबा-अशोकाची पाने (तोरण); रांगोळी; ध्वज/गुढीचे साहित्य (बांबू, रेशमी वस्त्र, तांब्याचा लोटा, फुलांची माळ)
• नवे पंचांग/वर्षफल
• नैवेद्य: नऊ दिवसांचे नैवेद्य (तूप, साखर, दूध, मालपुआ, केळी, मध, गूळ, नारळ, चणे-शिरा), रामनवमीची पंजिरी-पंचामृत
• कन्या-पूजन: शिरा-पुरी-चणे, दक्षिणा, भेटवस्तू; अशोकाची 8 पाने
• हवन: हवनकुंड, आंब्याची लाकडे, हवन-सामग्री, तूप, नारळ; राम-दरबारासाठी पाळणा
• दुर्गा-सप्तशती/चालीसा, रामचरितमानस (बालकांड — रामजन्म)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

ब्रह्म-पुराण: याच चैत्र शुक्ल प्रतिपदेला ब्रह्मदेवाने सृष्टीची रचना सुरू केली आणि सूर्योदयाबरोबर कालगणना (संवत्सर) सुरू झाली — म्हणूनच हा दिवस हिंदू नववर्ष आहे; पुढे उज्जैनचे राजा विक्रमादित्य यांनी शकांवरील विजयाच्या स्मरणार्थ याच दिवसापासून विक्रम संवत सुरू केला (इ.स.पू. 57).

📖 चैत्र नवरात्र (गुढीपाडवा / नव-संवत्सर) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

नऊ दिवसांचा फलाहार, कडुनिंब-गुळाचा प्रसाद, रामनवमीची पंजिरी

व्रताचे जेवण शारदीय नवरात्रासारखेच (कुट्टू-शिंगाडा-साबुदाणा-फळे-सैंधव मीठ); पहिल्या दिवशी कडुनिंब-गूळ-खडीसाखरेचा प्रसाद; नवमीला रामजन्माची धण्याची पंजिरी व पंचामृत; महाराष्ट्र व दक्षिणेत गुढीपाडवा-उगादीचा खास स्वयंपाक.

• नववर्षाचा प्रसाद: कडुनिंबाची कोवळी पाने + गूळ + खडीसाखर + काळी मिरी + ओवा (उत्तर भारत); उगादी पच्चडी — कडुनिंबाचा मोहोर, गूळ, चिंच, कैरी, मीठ, मिरची (सहा रस); गुढीपाडवा — कडुनिंब-गुळाची गोळी, श्रीखंड-पुरी, पुरणपोळी
• नऊ दिवसांचे नैवेद्य: 1 तूप · 2 साखर · 3 दूध/खीर · 4 मालपुआ · 5 केळी · 6 मध · 7 गूळ · 8 नारळ · 9 शिरा-पुरी-चणे
• फलाहार: साबुदाणा खिचडी, कुट्टू/शिंगाड्याच्या पिठाची पुरी, बटाटा, दही, फळे, मखाण्याची खीर, वरीचे तांदूळ (भगर)
• रामनवमी: धण्याची पंजिरी (सुक्या धण्याची पूड, तूप, साखर, मखाणे-सुका मेवा), पंचामृत, केशरी भात, बुंदी; तमिळनाडूत नीर-मोर (ताक) व पानकम (गुळाचे पाणी) — उन्हाळ्यात रामाला थंडावा देणारा नैवेद्य
• कन्यांचा प्रसाद: रव्याचा शिरा, काळे चणे, पुरी

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

एकच प्रतिपदा — उत्तरेत नवरात्र-संवत्सर, महाराष्ट्रात गुढी, दक्षिणेत उगादी, सिंधमध्ये चेटीचंड, काश्मीरमध्ये नवरेह.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

🌎 परदेशात चैत्र नवरात्र (गुढीपाडवा / नव-संवत्सर) 2027: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड

हे देखील पढ़ें: राम नवमी (नवमी-जन्मदिन) · गंगौर (तृतीया) · शारदीय नवरात्री · होली (पखवाड़ा-भर आधी)

⚠️ हे वर्णन पारंपरिक विधी आणि लोकमान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची-कुटुंबाची रीत सर्वोपरि आहे. मधल्या दिवसांच्या तिथी स्थानिक पंचांगाशी जुळवून घ्या.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका