🔱 शारदीय नवरात्र 2026

आश्विन शुक्ल प्रतिपदा ते नवमीपर्यंत आई दुर्गाच्या नऊ रूपांची आराधना — घटस्थापना, अखंड ज्योत, कन्या-पूजन आणि दशहरा.

शारदीय नवरात्र आश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षात प्रतिपदा ते नवमीपर्यंत नऊ दिवस चालणारा आई दुर्गाचा सर्वात मोठा उत्सव आहे. पहिल्या दिवशी घटस्थापना (कलश-स्थापना) होते, नऊ दिवस आईच्या नऊ रूपांची — शैलपुत्रीपासून सिद्धिदात्रीपर्यंत — पूजा होते, अष्टमी-नवमीला कन्या-पूजन आणि दहाव्या दिवशी विजयादशमी (दशहरा) साजरी केली जाते.

घरातील स्त्रिया या दिवसांत व्रत ठेवतात — कोणी नऊ दिवस, कोणी पहिला व शेवटचा (जोडे), कोणी फक्त अष्टमी. खाली या वर्षाच्या सर्व तिथी (दिवस-निवार कोणती देवी), घटस्थापनाचा मुहूर्त, पूजा-विधी, साहित्य, वताचे अन्न, कन्या-पूजन आणि वेगवेगळ्या प्रदेशांचे रितीरिवाज दिले आहेत.

महत्त्व — हे व्रत चा

पुराणांनुसार आई दुर्गाने नऊ दिवसांच्या युद्धानंतर दहाव्या दिवशी महिषासुराचा वध केला होता — म्हणूनच दशमी «विजया» आहे. रामचरितमासामध्ये भगवान रामने रावण-वधापूर्वी याच नऊ दिवसांत शक्तीची आराधना केली होती. हा ऋतू-परिवर्तनाचाही काळ आहे, त्यामुळे व्रत-संयम शरीरासाठीही हितकारक मानला गेला आहे.

नऊ दिवस नऊ देवी: शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कूष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी, सिद्धिदात्री. प्रत्येक दिवसाचा स्वतःचा रंग, भोग आणि मंत्र असतो; पण घरात सरळ पूजा — दीप, फूल, चुनरी, भोग आणि दुर्गा-सप्तशती किंवा दुर्गा-चालीसाचे पाठ — पुरेसे आहे.

वर दिलेल्या तिथी पंचांग-गणनेनुसार आहेत. लक्षात ठेवा: तिथी-क्षय किंवा वृद्धी झाल्यास नवरात्र कधी ८ आणि कधी १० दिवसांचेही होते — तेव्हा मधले दिवस (द्वितीया-सप्तमी) एक दिवस मागे-पुढे होऊ शकतात; अष्टमी, नवमी आणि दशमीच्या तिथी वर थेट पंचांगानुसार आहेत, त्या पक्क्या आहेत.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

पहिल्या दिवशी घटस्थापना, दररोज सकाळ-संध्याकाळ पूजा, अष्टमी/नवमीला कन्या-पूजन व हवन — ही पारंपारिक गृहविधी आहे.

1. घटस्थापना (प्रतिपदा): सकाळी स्नान करून पूजा-स्थान साफ करा. मातीच्या पात्रात माती भरून जौ (जवारे) पेरा; त्याच्या वर किंवा बाजूला जल-भरलेला कलश ठेवा — कलशात सुपारी, सिक्का, अक्षत, दूर्वा टाका; तोंडावर आंब्याची ५ पाने आणि नारळ (लाल कपड्यामध्ये/चुनरीत गुंडाळलेला, मौली बांधलेला) ठेवा.
2. कलशाजवळ आई दुर्गाची मूर्ती/चित्र स्थापित करा; लाल कपडा पसरा, चुनरी चढावा. घटस्थापनाची शुभ वेळ प्रतिपदेच्या सकाळी (सूर्योदयाच्या नंतर) किंवा अभिजित मुहूर्तात — वर पहा. चित्रा नक्षत्र व वैधृती योगात स्थापना वर्जित मानली गेली आहे; अशी स्थिती असल्यास अभिजितमध्ये करा.
3. अखंड ज्योत: तूप किंवा तेलाचा दिवा लावा जो नऊ दिवस विझू नये — जे घर अखंड ज्योत ठेवू शकत नाहीत, त्यांनी सकाळ-संध्याकाळ दिवा लावावा, हेसुद्धा पूर्ण मान्य आहे.
4. संकल्प घ्या — «मी नऊ दिवस (किंवा जितके दिवस) आई दुर्गाचे व्रत श्रद्धेने करीन.» नंतर गणेश-पूजन, कलश-पूजन आणि आईचे षोडशोपचार पूजन — रोली, अक्षत, फूल, धूप, दीप, नैवेद्य.
5. दररोज सकाळ-संध्याकाळ: दीप-धूप, फूल, भोग (त्या दिवसाच्या देवीचा), दुर्गा-सप्तशती (किंवा कमी-कमी कवच-अर्गला-कीलक व सिद्ध-कुंजिका स्तोत्र) किंवा दुर्गा-चालीसाचे पाठ, आरती «जय अम्बे गौरी». जवार्यांमध्ये दररोज थोडे पाणी द्या.
6. अष्टमी किंवा नवमीला कन्या-पूजन: २ ते १० वर्षांच्या ९ कन्या आणि १ बालक (लांगुर/भैरव) बोलावा; पाय धुऊन आसनावर बसवा, तिलक-कलावा करा, पुरी-चना-हलवा खाऊ घाला, दक्षिणा आणि भेटवस्तू (चुनरी, बांगड्या, रुमाल) द्या, पाय स्पर्श करून निरोप द्या.
7. नवमीला हवन: नवमीवर हवन-कुंडात आंब्याची लाकूड/उपल त्यावर तूप-हवन साहित्याने «ॐ दुं दुर्गायै नमः स्वाहा» किंवा सप्तशतीच्या मंत्रांनी आहुती द्या; शेवटी पूर्णाहुती (नारळ).
8. पारण: नवमीची पूजा/हवन नंतर किंवा दशमीला सकाळी पूजा करून व्रत सोडा — आपल्या कुळाच्या परंपरेनुसार. कन्यांना भोजन घातल्यानंतरच स्वतः खा.
9. दशमी (विजयादशमी): कलशाचे पाणी घरात शिपा, जवारे कापून कुटुंबातील पुरुषांच्या टोपी/कानावर लावा व बहिणी-मुलांना द्या, नारळ फोडा/प्रसाद वाटा आणि कलश-जवारे-प्रतिमाचे विसर्जन नदी/तलावात किंवा घरातील रोपट्यात करा.

पूजा-सामग्री ची सूची

घटस्थापनेच्या एक दिवस आधी ही यादी पहा — अष्टमी-नवमीचे साहित्य खाली वेगळे दिले आहे.

• मातीचा कलश (किंवा तांब्याचा/पितळेचा) व झाकण
• मातीचे रुंद पात्र + साफ माती + जौ (जवारे पेरण्यासाठी)
• आंब्याची पाने (५), नारळ (शेंड्या असलेला), लाल कपडा/चुनरी
• मौली (कलावा), रोली, कुमकुम, हळद, अक्षत, सुपारी, सिक्का, दूर्वा
• आई दुर्गाची मूर्ती/चित्र, लाल आसन-कपडा, चुनरी, शृंगाराचे साहित्य
• अखंड ज्योतीसाठी मोठा दिवा, तूप/मोहरीचे तेल, कापराची वात
• धूप, अगरबत्ती, कापूर, आरतीची थाळी
• फुल-माळ (लाल जास्वंद विशेष), पान, लवंग, वेलची
• भोग — फळे, मिठाई, मखाने, नऊ दिवसांसाठी वेगवेगळे भोग
• दुर्गा-सप्तशती / दुर्गा-चालीसाचे पुस्तक, आसन
• कन्या-पूजन: पुरी-चना-हलवा, दक्षिणा, चुनरी/रुमाल/बांगड्या भेट, तिलक-कलावा
• हवन: हवन-कुंड, आंब्याची लाकूड/उपल, हवन-साहित्य, तूप, नारळ पूर्णाहुतीसाठी

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

महिषासुर नावाच्या असुराने ब्रह्मदेवाकडून वरदान मिळवले की कोणताही पुरुष किंवा देव त्याला मारू शकणार नाही. बळाच्या मदाने त्याने स्वर्ग जिंकला आणि देवांना हाकलून लावले. तेव्हा ब्रह्मदेव, विष्णू आणि महेश यांच्या तेजातून एक दिव्य नारी-शक्ती प्रकट झाली — माता दुर्गा. सर्व देवांनी त्यांना आपापले अस्त्र दिले आणि हिमालयाने सिंह वाहन दिले.

मातेने महिषासुरच्या सैन्याशी नऊ दिवस युद्ध केले — चंड-मुंड, रक्तबीज, धूम्रलोचन सर्व मारले गेले. दहाव्या दिवशी मातेने महिषासुरचा वध केला; याच विजयाच्या स्मरणार्थ विजयादशमी आहे आणि माता «महिषासुरमर्दिनी» म्हणून ओळखल्या गेल्या.

दुसरी कथा रामायणाची आहे — लंका जाण्यापूर्वी श्रीरामांनी शक्तीची पूजा केली; १०८ नीळ कमळ वाहायचे होते, एक कमी पडले तेव्हा राम आपले डोळे अर्पण करू लागले — माता प्रसन्न झाली आणि विजयाच्या वरदानाची प्राप्ती झाली. यामुळेच बंगालमध्ये «अकाल बोधन» (असमय पूजा) ची परंपरा आहे, कारण रामाने शरद ऋतूत मातेला जागे केले होते.

नऊ दिवसांचे व्रत-भोजन आणि भोग

नवरात्र-व्रतामध्ये अन्न, कांदा-लसूण, मीठ (साधे) खाल्ले जात नाही — सेंधव मीठ, वरीचे तांदूळ (कुट्टू), शिंगाडा, साबुदाना, राजगिरी, बटाटा, फळे, दूध-दही चालते. एक वेळ फलाहार आणि संध्याकाळी पूजेनंतर भोजन — हा सर्वात प्रचलित मार्ग आहे.

• सकाळी: फळे, दूध, मखाने, सुका मेवा; दुपारी साबुदाना खिचडी किंवा कुट्टूची पुरी + बटाट्याची भाजी (सेंधव मीठ) + दही
• संध्याकाळच्या पूजेनंतर: शिंगाड्याच्या पिठाचा हलवा, समा (व्रत) तांदळाची खीर, बटाटा-मखाण्याची भाजी, फळांची चाट
• नऊ दिवसांचे भोग: १ गाईचे तूप · २ साखर · ३ दूध/खीर · ४ मालपुवा · ५ केळी · ६ मध · ७ गूळ · ८ नारळ · ९ तीळ/काळे हरभरे-हलवा-पुरी
• कन्या-पूजेचा प्रसाद: रव्याचा हलवा, काळे हरभरे (सुके, हलके मसालेदार), पुरी — हे तिन्ही उत्तर भारतात सर्वात मान्य आहेत
• गरोदर, मधुमेह-रुग्ण किंवा अशक्त स्त्रियांनी फळे-दूध-दह्यासोबत व्रत ठेवावे, निर्जद उपवास करू नये

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

नवरात्र संपूर्ण देशाचा सण आहे, पण प्रत्येक प्रदेशाची रीत वेगळी — जी तुमच्या घरात चालत आली आहे तीच खरी आहे.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

🌎 परदेशात शारदीय नवरात्र 2026: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड

हे देखील पढ़ें: विजयादशमी (दसरा) · शरद पूर्णिमा · दुर्गा चालीसा आणि आरती · हिंदू कॅलेंडर

⚠️ हे तपशील पारंपरिक पद्धत आणि लोक-मान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुळ-कुटुंबाची रीत सर्वोपरि आहे. मधल्या दिवसांच्या (द्वितीया-सप्तमी) तिथी तिथी-क्षय/वृद्धीमुळे एका दिवसाने पुढे-मागे होऊ शकतात — स्थानिक पंचांगानुसार ताडून घ्यावे.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका