🔱 शारदीय नवरात्र 2026

आश्विन शुक्ल प्रतिपदा पासून नवमी पर्यंत माँ दुर्गा चे नौ रूपों ची आराधना — घटस्थापना, अखंड ज्योति, कन्या-पूजन आणि दशहरा।

शारदीय नवरात्रि आश्विन मास चे शुक्ल पक्ष ची प्रतिपदा पासून नवमी पर्यंत नौ दिवस चलने वाला माँ दुर्गा चा सर्वात बड़ा पर्व आहे। आधी दिवस घटस्थापना (कलश-स्थापना) असते आहे, नौ दिवस माँ चे नौ रूपों — शैलपुत्री पासून सिद्धिदात्री पर्यंत — ची पूजा असते आहे, अष्टमी-नवमी ला कन्या-पूजन आणि दसवें दिवस विजयादशमी (दशहरा) मनाया जातो आहे।

घर ची स्त्रियाँ किंवा दिनों व्रत रखती आहेत — कोणता नौ दिवस, कोणता पहिला आणि आख़िरी (जोड़े), कोणता सिर्फ़ अष्टमी। रिकामे किंवा साल ची सारी तिथी (दिन-दर-दिन कौन-सी देवी), घटस्थापना चा मुहूर्त, पूजा-विधि, सामग्री, व्रत चा भोजन, कन्या-पूजन आणि वेगळा-वेगळा प्रदेशों ची रीत दिली गेली आहे।

महत्त्व — हे व्रत चा

पुराणों चे नुसार माँ दुर्गा ने नौ दिवस चे युद्ध चे नंतर दसवें दिवस महिषासुर चा वध किया था — इसीलिए दशमी «विजया» आहे। रामायण मध्ये भगवान राम ने रावण-वध पासून आधी याच नौ दिनों मध्ये शक्ती ची आराधना ची थी। हे ऋतु-परिवर्तन चा देखील वेळ आहे, म्हणून व्रत-संयम शरीर चे साठी देखील हितकारक मानले गेला आहे।

नौ दिवस नौ देवियाँ: शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कूष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी, सिद्धिदात्री। प्रत्येक दिवस चा आपला रंग, भोग आणि मंत्र होतो आहे; वर घर मध्ये सरल पूजा — दीप, फूल, चुनरी, भोग आणि दुर्गा-सप्तशती किंवा दुर्गा-चालीसा चा पाठ — पर्याप्त आहे।

ऊपर दिली तिथी इंजन-गणना पासून आहेत। ध्यान ठेवा: तिथि-क्षय किंवा वृद्धि असल्याने वर नवरात्रि कभी 8 आणि कभी 10 दिवस ची देखील असो जातात आहे — तब मध्ये चे दिवस (द्वितीया-सप्तमी) एक दिवस पुढे-मागे असो शकता आहेत; अष्टमी, नवमी आणि दशमी ची तिथी ऊपर सरळ पंचांग पासून आहेत, ते पक्की आहेत।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

आधी दिवस घटस्थापना, रोज़ सुबह-शाम पूजा, अष्टमी/नवमी ला कन्या-पूजन व हवन — हे घरेलू विधि आहे।

1. घटस्थापना (प्रतिपदा): सुबह स्नान करून पूजा-स्थान साफ़ करा। मिट्टी चे पात्र मध्ये मिट्टी भरकर जौ (जवारे) बोएँ; त्याच्या ऊपर किंवा बगल मध्ये जल-भरा कलश ठेवा — कलश मध्ये सुपारी, सिक्का, अक्षत, दूर्वा डालें; मुख वर आम चे 5 पत्ते आणि नारियल (लाल कपड़े/चुनरी मध्ये लपेटा, मौली बँधा) ठेवा।
2. कलश चे पास माँ दुर्गा ची प्रतिमा/चित्र स्थापित करा; लाल कपड़ा बिछाएँ, चुनरी चढ़ाएँ। घटस्थापना चा शुभ वेळ प्रतिपदा चे सुबह (सूर्योदय चे नंतर) किंवा अभिजित मुहूर्त मध्ये — ऊपर पाहा। चित्रा नक्षत्र व वैधृति योग मध्ये स्थापना वर्जित मानी गेली आहे; ऐसी स्थिती असो तर अभिजित मध्ये करा।
3. अखंड ज्योति: घी किंवा तेल चा दीपक जलाएँ जो नौ दिवस बुझे नाही — जो घर अखंड ज्योति न रख सकें, ते सुबह-शाम दीपक जलाएँ, हे देखील पूर्ण मान्य आहे।
4. संकल्प लें — «मैं नौ दिवस (किंवा जितने दिवस) माँ दुर्गा चा व्रत श्रद्धा पासून करूँगी।» नंतर गणेश-पूजन, कलश-पूजन आणि माँ चा षोडशोपचार पूजन — रोली, अक्षत, फूल, धूप, दीप, नैवेद्य।
5. रोज़ सुबह-शाम: दीप-धूप, फूल, भोग (त्या दिवस ची देवी चा), दुर्गा-सप्तशती (किंवा कमी-पासून-कमी कवच-अर्गला-कीलक व सिद्ध-कुंजिका स्तोत्र) किंवा दुर्गा-चालीसा चा पाठ, आरती «जय अम्बे गौरी»। जवारों मध्ये रोज़ थोड़ा जल दें।
6. अष्टमी किंवा नवमी ला कन्या-पूजन: 2 पासून 10 वर्ष ची 9 कन्याएँ आणि 1 बालक (लांगुर/भैरव) बुलाएँ; पाय धोकर आसन वर बिठाएँ, तिलक-कलावा करा, पूड़ी-चना-हलवा खिलाएँ, दक्षिणा आणि उपहार (चुनरी, चूड़ी, रुमाल) दें, पाय छूकर विदा करा।
7. नवमी ला हवन: नवमी वर हवन-कुंड मध्ये आम ची लकड़ी/उपले वर घी-हवन सामग्री पासून «ॐ दुं दुर्गायै नमः स्वाहा» किंवा सप्तशती चे मंत्रों पासून आहुति दें; अंत मध्ये पूर्णाहुति (नारियल)।
8. पारण: नवमी ची पूजा/हवन चे नंतर किंवा दशमी ला सुबह पूजा करके व्रत खोलें — आपल्या एकूण ची परंपरा चे नुसार। कन्याओं ला भोजन कराने चे नंतर च स्वतः खाएँ।
9. दशमी (विजयादशमी): कलश चा जल घर मध्ये छिड़कें, जवारे काटकर कुटुंब चे पुरुषों ची टोपी/कान मध्ये लगाएँ व बहन-बेटियों ला दें, नारियल फोड़ें/प्रसाद बाँटें आणि कलश-जवारे-प्रतिमा चा विसर्जन नदी/तालाब किंवा घर चे पौधे मध्ये करा।

पूजा-सामग्री ची सूची

घटस्थापना पासून एक दिवस आधी हे सूची देख लें — अष्टमी-नवमी चा सामान वेगळा पासून खाली आहे।

• मिट्टी चा कलश (किंवा ताँबे/पीतल चा) व ढक्कन
• मिट्टी चा चौड़ा पात्र + साफ़ मिट्टी + जौ (जवारे बोने ला)
• आम चे पत्ते (5), नारियल (जटा वाला), लाल कपड़ा/चुनरी
• मौली (कलावा), रोळी, कुंकू, हळद, अक्षता, सुपारी, नाणे, दुर्वा
• माँ दुर्गा ची प्रतिमा/चित्र, लाल आसन-कपड़ा, चुनरी, श्रृंगार चा सामान
• अखंड ज्योति साठी बड़ा दीपक, घी/सरसों तेल, रुई ची बत्ती
• धूप, अगरबत्ती, कपूर, आरती ची थाली
• फूल-माळा (लाल जास्वंद विशेष), पान, लवंग, वेलची
• भोग — फळ, मिठाई, मखाने, नौ दिवस चे साठी वेगळा-वेगळा भोग
• दुर्गा-सप्तशती / दुर्गा-चालीसा ची पुस्तक, आसन
• कन्या-पूजन: पुरी-चना-हलवा, दक्षिणा, ओढणी/रुमाल/बांगड्या भेट, टिळा-कलावा
• हवन: हवन-कुंड, आम ची लकड़ी/उपले, हवन-सामग्री, घी, नारियल पूर्णाहुति साठी

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

महिषासुर नाव चे असुर ने ब्रह्मा जी पासून वरदान पाया ची कोणता पुरुष किंवा देवता त्याला न मार सके। बल चे मद मध्ये उसने स्वर्ग जीत लिया आणि देवताओं ला निकाल दिया। तब ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश चे वेगवान पासून एक दिव्य नारी-शक्ति प्रकट हुई — माँ दुर्गा। सभी देवताओं ने उन्हें आपल्या-आपल्या अस्त्र दिए आणि हिमालय ने सिंह वाहन।

माँ ने महिषासुर ची सेना पासून नौ दिवस पर्यंत युद्ध किया — चंड-मुंड, रक्तबीज, धूम्रलोचन सर्व मारे गेले। दसवें दिवस माँ ने महिषासुर चा वध किया; याच विजय चे स्मरण मध्ये विजयादशमी आहे आणि माँ «महिषासुरमर्दिनी» कहलाईं।

दूसरी कथा रामायण ची आहे — लंका जाने पासून आधी श्रीराम ने शक्ती ची पूजा ची; 108 नील कमल चढ़ाने थे, एक कमी पड़ा तर राम ने आपला नेत्र अर्पित करना चाहा — माँ प्रसन्न हुईं आणि विजय चा वरदान दिया। याच पासून बंगाल मध्ये «अकाल बोधन» (असमय पूजा) ची परंपरा आहे, क्योंकि राम ने शरद ऋतू मध्ये माँ ला जगाया था।

नौ दिवस चा व्रत-भोजन आणि भोग

नवरात्रि-व्रत मध्ये अनाज, प्याज़-लहसुन, नमक (सादा) नाही लिया जातो — सेंधा नमक, कुट्टू, सिंघाड़ा, साबूदाना, राजगीरा, आलू, फळ, दूध-दही चलता आहे। एक वेळ फलाहार आणि शाम ला पूजा चे नंतर भोजन — हे सर्वात प्रचलित तरीक़ा आहे।

• सुबह: फळ, दूध, मखाने, सूखे मेवे; दिवस मध्ये साबूदाना खिचड़ी किंवा कुट्टू ची पूड़ी + आलू ची सब्ज़ी (सेंधा नमक) + दही
• शाम ची पूजा चे नंतर: सिंघाड़े चे आटे चा हलवा, समा (व्रत) चे चावल ची खीर, आलू-मखाने ची सब्ज़ी, फळांना ची चाट
• नौ दिवस चे भोग: 1 गाय चा घी · 2 शक्कर · 3 दूध/खीर · 4 मालपुआ · 5 केला · 6 शहद · 7 गुड़ · 8 नारियल · 9 तिल/काले चने-हलवा-पूड़ी
• कन्या-पूजन चा प्रसाद: सूजी चा हलवा, काले चने (सूखे, सौम्य मसाला), पूड़ी — हेच तिन्ही उत्तर भारत मध्ये सर्वात मान्य आहेत
• गर्भवती, मधुमेह-रोगी किंवा कमकुवत स्त्रियाँ फल-दूध-दही चे सोबत व्रत ठेवा, निर्जला न ठेवा

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

नवरात्रि पूरे देश चा पर्व आहे, वर प्रत्येक प्रदेश ची रीत वेगळा — जो तुमचे घर मध्ये असते आई आहे वही सही आहे।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: विजयादशमी (दसरा) · शरद पूर्णिमा · दुर्गा चालीसा आणि आरती · हिंदू कॅलेंडर

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। मध्ये चे दिनों (द्वितीया-सप्तमी) ची तिथी तिथि-क्षय/वृद्धि पासून एक दिवस खिसक शकते आहेत — स्थानिक पंचांग पासून मिला लें।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका