🌸 शुक्रवारचे व्रत (संतोषी माता) 2026

पुढचा शुक्रवार — संतोषी मातेचे 16 शुक्रवारांचे व्रत: गूळ-चण्याचा प्रसाद, कथा, आंबट वर्ज्य; घरात सुख-समाधान, विवाह, संतती आणि गेलेले धन परत मिळावे म्हणून; वर येणारे शुक्रवार, खाली संपूर्ण विधी-कथा-उद्यापन.

शुक्रवार हा लक्ष्मीमाता, संतोषी माता आणि शुक्र ग्रहाचा वार. उत्तर भारतातील घरांमध्ये स्त्रियांचे सर्वांत प्रचलित साप्ताहिक व्रत म्हणजे **संतोषी मातेचे शुक्रवारचे व्रत** — सलग 16 शुक्रवार, गूळ आणि भाजलेल्या चण्यांचा (फुटाण्यांचा) प्रसाद, व्रतकथा, आणि सर्वांत कडक नियम: व्रताच्या दिवशी घरात कोणीही आंबट (लिंबू, चिंच, लोणचे, दही, टोमॅटो) खाऊ नये, आणि कोणाला खाऊ घालू नये. संतोषी माता गणपतीची कन्या मानली जाते — «संतोष» देणारी देवी, जी थोड्यात बरकत आणि कलहात शांती देते.

याच वारी **वैभवलक्ष्मीचे व्रत** (गुजरात-महाराष्ट्रातून सुरू झालेले, आता सर्वत्र) देखील केले जाते — त्याची माहिती वेगळ्या पानावर आहे. वर येणाऱ्या शुक्रवारांची यादी (महिना-पक्षासह) आहे; खाली संतोषी मातेच्या व्रताचा संपूर्ण विधी, साहित्य, कथा, प्रसाद, उद्यापन, प्रदेशोप्रदेशीच्या रीती आणि प्रश्नोत्तरे.

महत्त्व — हे व्रत चा

संतोषी माता: गणपती आणि ऋद्धी-सिद्धी यांची कन्या — नावच «संतोष»; अशी श्रद्धा आहे की तिचे व्रत घरात सुख-शांती, पती-पत्नीत सलोखा, अडकलेले धन, विवाह आणि संततीचा मार्ग मोकळा करते. 1975 च्या «जय संतोषी माँ» या चित्रपटानंतर हे व्रत घरोघरी पोहोचले, पण त्याची रीत — गूळ-चणे, आंबटाचा त्याग, 16 शुक्रवार — जुनी लोकपरंपरा आहे.

शुक्र ग्रह: सौंदर्य, विवाह, दांपत्यसुख, वैभव, वाहन आणि कला यांचा कारक; कुंडलीत शुक्र दुर्बल असेल तर शुक्रवारचे व्रत, पांढऱ्या वस्तूंचे (तांदूळ, दूध, साखर, पांढरे वस्त्र) दान, «ॐ शुं शुक्राय नमः» जप आणि लक्ष्मीपूजा हे शांतीचे उपाय मानले जातात.

लक्ष्मीचा वार: शुक्रवारी संध्याकाळची लक्ष्मीची आरती, घराची स्वच्छता, तुळशीपाशी दिवा आणि धन-धान्याची प्रार्थना — म्हणूनच घरातील स्त्रिया शुक्रवारी नवे काम, खरेदी आणि गोड पदार्थ करणे शुभ मानतात.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

संतोषी मातेच्या शुक्रवार-व्रताचा घरगुती विधी — कोणत्याही शुक्रवारपासून (शुक्ल पक्षातील उत्तम) सुरुवात, सलग 16 शुक्रवार, 16 व्या शुक्रवारी उद्यापन.

1. सकाळी: स्नान, स्वच्छ (शक्य असल्यास लाल/पिवळे) वस्त्र; घरातील देवघरात किंवा ईशान्य कोपऱ्यात चौरंगावर लाल कापड, संतोषी मातेचे चित्र; समोर पाण्याने भरलेला कलश आणि त्यावर गूळ-चण्यांनी भरलेली वाटी (हाच मुख्य प्रसाद).
2. संकल्प: हातात पाणी-अक्षता-फूल घेऊन — «मी (नाव) (मनोकामना) साठी 16 शुक्रवार संतोषी मातेचे व्रत करीन; आंबट खाणार नाही, कोणाला खाऊ घालणार नाही» — पाणी जमिनीवर सोडावे.
3. पूजा: तुपाचा दिवा, धूप, कुंकू-अक्षता, लाल फुले (जास्वंद/गुलाब), लाल ओढणी, गूळ-चणे, केळी; «ॐ श्री संतोषी महामाये गजानंदं दायिनी। शुक्रवारं प्रियं देवी नारायणी नमोऽस्तुते॥» किंवा «जय संतोषी माता» 11/21 वेळा.
4. कथा: संतोषी मातेची व्रतकथा (खाली) स्वतः वाचावी किंवा ऐकावी — कथेच्या वेळी हातात गूळ-चणे ठेवावेत आणि शेवटी «संतोषी माता की जय» म्हणून कलशातील पाणी घरभर शिंपडावे.
5. आरती: «जय संतोषी माता, मैया जय संतोषी माता…» — कापूर-आरतीनंतर प्रसाद (गूळ-चणे) घरातील सर्वांना द्यावा; एक वाटा गाईला/पक्ष्यांना.
6. व्रताचे जेवण: दिवसातून एकदाच — फलाहार किंवा साधे जेवण (आंबट काहीही नाही: लिंबू, चिंच, लोणचे, दही, ताक, टोमॅटो, आवळा, कैरी — काहीच नाही); घरातील इतरांनीही त्या दिवशी आंबट खाऊ नये — हाच या व्रताचा मूळ नियम.
7. संध्याकाळी: लक्ष्मीपुढे दिवा, तुळशीपाशी दिवा, गोड नैवेद्य; रात्री कडू-आंबट-तिखट नको.
8. उद्यापन (16 वा शुक्रवार): 8 मुलांना (किंवा जमतील तितक्यांना) खीर-पुरी-चण्याच्या भाजीचे जेवण (आंबट अजिबात नाही, मीठही बेताचे — अनेक घरांत अळणी), दक्षिणा-केळी; मुलांना त्या दिवशी आंबट न खाण्याची विनंती; कथा, आरती, गूळ-चणे, मातेला लाल ओढणी-शृंगार; ज्यांच्याकडे रीत असेल तिथे ब्राह्मण/कन्याभोजन.

📿 शुक्रवारचे व्रत (संतोषी आई) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

गूळ-चणे हेच मुख्य — बाकी घरात असतेच; उद्यापनाची यादी वेगळी.

• संतोषी मातेचे चित्र/मूर्ती, चौरंग, लाल कापड, लाल ओढणी, कलश (पाणी), वाटी (गूळ + भाजलेले चणे)
• गूळ (खडा/लहान तुकडे) व भाजलेले चणे (फुटाणे) — दर शुक्रवारी नवे; केळी, नारळ, विडा-सुपारी
• तुपाचा दिवा, कापसाची वात, धूप-उदबत्ती, कापूर, आरतीचे ताट, कुंकू, अक्षता, मौली (नाडापुडी), हळद
• लाल फुले (जास्वंद, गुलाब, झेंडू), हार; अत्तर/गुलाबपाणी; सिंदूर (सुवासिनींसाठी)
• कथेचे पुस्तक (संतोषी माता व्रतकथा व आरती), घंटा, शंख (असल्यास)
• उद्यापन: 8 मुले — खीर (तांदूळ-दूध-साखर), पुरी, काळ्या चण्याची भाजी (आंबट न घालता), केळी, दक्षिणा; गूळ-चण्याच्या 16 पुड्या, मातेसाठी ओढणी-शृंगार, नवे वस्त्र (श्रद्धेनुसार)
• शुक्र-शांती (ऐच्छिक): पांढरे वस्त्र, तांदूळ, दूध, साखर, दही (व्रताचा दिवस सोडून) यांचे दान; पांढरी फुले

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

संतोषी मातेची कथा: एका म्हातारीला सात मुलगे होते — सहा कमावणारे, सातवा निकामी. म्हातारी सहाही जणांना चविष्ट जेवण वाढे आणि सातव्याला त्यांचे उष्टे. सातव्याच्या बायकोने हे पाहून नवऱ्याला सांगितले; त्याचा आईच्या मायेवर विश्वास बसला नाही, मग एके दिवशी त्याने स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहिले — दुःखी होऊन तो परदेशी कमवायला निघून गेला. तिथे एका शेठजींकडे बारा वर्षांत त्याने धन-धान्य कमावले, पण घराची आठवण काढली नाही. इकडे बायकोला सासू-जावांनी जंगलातून लाकडे आणायला लावणे, कोंड्याची भाकरी आणि नारळाच्या करवंटीत पाणी देणे असा छळ केला.

📖 शुक्रवारचे व्रत (संतोषी आई) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

गूळ-चणे, खीर-पुरी-चणे; आंबट पूर्णपणे वर्ज्य

संतोषी मातेचा प्रसाद सर्वांत साधा — गूळ आणि भाजलेले चणे. व्रताचे जेवण एकदाच, आंबटाशिवाय: साधी भाजी-पोळी, खीर, शिरा, फळे, दूध; दही-ताक-लिंबू-लोणचे-टोमॅटो-चिंच-आवळा अजिबात नाही. उद्यापनात खीर-पुरी-काळ्या चण्याची भाजी (अनेक घरांत अळणी किंवा सैंधव मिठाची) — 8 मुलांना.

• प्रसाद: गूळ (खडा) + भाजलेले चणे — सालासकट किंवा सालीशिवाय; काही घरांत गूळ-चण्याचे लाडू करतात
• व्रताचे जेवण: दुधी भोपळा/बटाट्याची साधी भाजी (टोमॅटोशिवाय), पोळी/पुरी, तांदळाची खीर, रव्याचा शिरा, फळे (केळी, सफरचंद, डाळिंब — आंबट फळे नाहीत), दूध
• उद्यापनाचे ताट: तांदळाची खीर, पुरी, काळ्या चण्याची सुकी भाजी (जिरे-हळद-धणे; आमचूर/टोमॅटो नाही), केळी, गूळ-चणे — 8 मुलांना; मोठ्यांनाही तेच
• वर्ज्य (व्रताच्या दिवशी संपूर्ण घरात): लिंबू, चिंच, आवळा, लोणचे, दही-ताक-रायते, टोमॅटो, कैरी, चटणी, टोमॅटो सॉस, संत्री-मोसंबी, कढी

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

हे व्रत जवळपास संपूर्ण उत्तर-मध्य भारतात सारखेच आहे — फरक फक्त प्रसाद आणि उद्यापनाच्या तपशिलांत.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

हे देखील पढ़ें: वैभव लक्ष्मी व्रत (शुक्रवार) · सोमवार जलद · गुरुवारी उपवास · शनिवार जलद · सकट चौथ

⚠️ च माहिती पारंपरिक विधी व लोकश्रद्धेवर (व्रतकथा) आधारित आहे; आपल्या कुळाची, घराण्याची व प्रदेशाची रीत सर्वोपरी. गर्भावस्था, मधुमेह किंवा इतर आजारात व्रताचा/आंबट-त्यागाचा कडकपणा पाळू नये — फक्त पूजा-कथा करावी.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका