🐘 ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ (ଏବଂ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ) 2026
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ କେବେ ଅଛି — ପ୍ରତି କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ର ଚତୁର୍ଥୀ ରେ ଗଣେଶ-ବ୍ରତ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପାରଣ; ମଂଗଲବାର ରେ ଅଙ୍ଗାରକୀ (ସବୁଠାରୁ ବଡ଼); ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଥୀ = ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ (ଦ୍ୱିପହର ପୂଜା); ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ-ସମୟ ଓ ଆସୁଥିବା ତିଥିଗୁଡ଼ିକ।
- ବିଘ୍ନରାଜ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ (ଅଙ୍ଗାରକୀ) — ମଂଗଲବାର,29 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2026
- ଆଶ୍ବିନ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ — ବୁଧବାର, 14 ଅକ୍ଟୋବର 2026
- ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ — ଗୁରୁବାର, 29 ଅକ୍ଟୋବର 2026
- କାର୍ତିକ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ — ଶୁକ୍ରବାର, 13 ନଭେମ୍ବର 2026
- ଗଣାଧିପ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ — ଶୁକ୍ରବାର, 27 ନଭେମ୍ବର 2026
- ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ — ରବିବାର, 13 ଡିସେମ୍ବର 2026
- ଆଖୁରଥ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ — ଶନିବାର, 26 ଡିସେମ୍ବର 2026
- ପୌଷ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ — ସୋମବାର, 11 ଜାନୁଆରୀ 2027
- ଲମ୍ବୋଦର (ସକଟ) ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ — ସୋମବାର, 25 ଜାନୁଆରୀ 2027
- ମାଘ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ — ବୁଧବାର, 10 ଫେବୃଆରୀ 2027
- ଫାଲ୍ଗୁନ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ — ଶୁକ୍ରବାର, 12 ମାର୍ଚ୍ଚ 2027
- ଭାଲଚନ୍ଦ୍ର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ — ଗୁରୁବାର, 25 ମାର୍ଚ୍ଚ 2027
ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ («ସଙ୍କଟ ହରଣକାରୀ ଚତୁର୍ଥୀ») ପ୍ରତି ଚନ୍ଦ୍ର-ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ର ଚତୁର୍ଥୀ ରେ ହୋଇଥାଏ — ପୂର୍ଣିମା ର ଚାରି ଦିନ ପରେ; ଏହା ଗଣେଶଙ୍କ ମାସିକ ବ୍ରତ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ରୁ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରାଯାଏ ଏବଂ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଭଙ୍ଗାଯାଏ (ଦିଲ୍ଲୀର ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ-ସମୟ ଉପରେ)। ମଂଗଲବାର ରେ ପଡ଼ିଲେ «ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ» — ବର୍ଷସାରାର ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ଫଳ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ (ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼)।
ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ ର ଚତୁର୍ଥୀ «ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ» ଅଟେ — ଦ୍ୱିପହର (ମଧ୍ୟାହ୍ନ)ରେ ଗଣେଶ-ପୂଜା, ଚାନ୍ଦ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ (କଳଙ୍କ-କଥା); ଭାଦ୍ରପଦ ର ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ହିଁ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ, ମାଘ ର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ହିଁ ସକଟ ଚୌଥ। ପ୍ରତି ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ନିଜସ୍ୱ ନାମ — ବିକଟ, ଏକଦନ୍ତ, କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଳ, ଗଜାନନ, ହେରମ୍ବ, ବିଘ୍ନରାଜ, ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ଗଣାଧିପ, ଆଖୁରଥ, ଲମ୍ବୋଦର, ଦ୍ୱିଜପ୍ରିୟ, ଭାଲଚନ୍ଦ୍ର (ଉପରେ ତାଲିକାରେ)। ମହିଳାମାନେ ସନ୍ତାନ-ସୁଖ ଓ ଘରର ସଙ୍କଟ-ନିବାରଣ ପାଇଁ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିବାର-ସାରା। ତଳେ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ମୋଦକ-ଭୋଜନ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି।
ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି
ଗଣେଶ-ପୁରାଣ/ନାରଦ-ପୁରାଣ: କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ କୁ ଗଣେଶ-ବ୍ରତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଙ୍କଟ-ନାଶ, ଋଣ-ମୁକ୍ତି, ବିଘ୍ନ-ନିବାରଣ, ସନ୍ତାନ-ସୁଖ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗଣେଶ କଳଙ୍କର ଶାପ ଦେଇ ସଙ୍କଷ୍ଟୀରେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାର ବିଧାନ ଦେଲେ — ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନ ବିନା ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ପୂରା ହୁଏ ନାହିଁ (ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ରେ ଓଲଟା — ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନ ବର୍ଜିତ)।
ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଂକଷ୍ଟୀ: ମଙ୍ଗଳ (ଅଙ୍ଗାରକ) ଗଣେଶଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରି ବରଦାନ ପାଇଥିଲେ ଯେ ମଂଗଲବାର ର ସଂକଷ୍ଟୀ ତାଙ୍କ ନାମରେ ହେଉ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ବର୍ଷ-ସାରାର ସଂକଷ୍ଟୀ ସହିତ ସମାନ — ତେଣୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର-କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ଅଙ୍ଗାରକୀ ଦିନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ (ସିଦ୍ଧିବିନାୟକ, ଅଷ୍ଟବିନାୟକ, ଦଗଡୁଶେଠ)। ସଂକଷ୍ଟୀର ତିଥି ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ-ବ୍ୟାପିନୀ — ଯେଉଁ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ ଚତୁର୍ଥୀ ଥାଏ; ବିନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟାହ୍ନ-ବ୍ୟାପିନୀ।
12 ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ନାମ (ଅମାନ୍ତ ମାସରୁ): ଚୈତ୍ର-ବିକଟ, ବୈଶାଖ-ଏକଦନ୍ତ, ଜ୍ଯେଷ୍ଠ-କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଳ, ଆଷାଢ-ଗଜାନନ, ଶ୍ରାବଣ-ହେରମ୍ବ (ବହୁଳା), ଭାଦ୍ରପଦ-ବିଘ୍ନରାଜ, ଆଶ୍ବିନ-ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, କାର୍ତିକ-ଗଣାଧିପ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ-ଆଖୁରଥ, ପୌଷ-ଲମ୍ବୋଦର (= ସକଟ ଚତୁର୍ଥୀ), ମାଘ-ଦ୍ୱିଜପ୍ରିୟ, ଫାଲ୍ଗୁନ-ଭାଲଚନ୍ଦ୍ର; ଅଧିକ ମାସରେ ବିଭୁବନ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ।
ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)
ଏହା ସଂକଷ୍ଟୀର ଘରୋଇ ବିଧି — ଦିନର ବ୍ରତ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଗଣେଶ-ପୂଜା ଓ କଥା, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାରଣ; ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ର ଦ୍ୱିପହର-ପୂଜା ଶେଷରେ।
- ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ଲାଲ/ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର; ସଙ୍କଳ୍ପ — «(ନାମ) ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ ବ୍ରତ, ସଙ୍କଟ-ନିବାରଣ/ସନ୍ତାନ-ସୁଖ ପାଇଁ, ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନ-ଅର୍ଘ୍ୟ ପରେ ପାରଣ»; ଦିନସାରା ନିର୍ଜଳା (କଠୋର) କିମ୍ବା ଫଳାହାର (କ୍ଷୀର-ଫଳ-ସାବୁଦାନା); ଗଣେଶ-ସ୍ମରଣ «ଓଁ ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ»।
- ସନ୍ଧ୍ୟା (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ): ଗଣେଶ-ପ୍ରତିମା/ଚିତ୍ରକୁ ସ୍ନାନ (ପଞ୍ଚାମୃତ-ଜଳ), ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ-ସିନ୍ଦୂର, ଦୂବ (21 ଦୂର୍ବା — 3 କିମ୍ବା 5 ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ), ଲାଲ ଫୁଲ (ଜାସବନ୍ଦ/ଗୁଡ଼ହଲ), ଶମୀ-ପତ୍ର, ମୋଦକ/ଲଡ଼ୁ (21), ଫଳ, ପାନ-ସୁପାରୀ; ଧୂପ-ଦୀପ; ଗଣେଶ-ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ/ସଙ୍କଟନାଶନ ଗଣେଶ-ସ୍ତୋତ୍ର («ପ୍ରଣମ୍ୟ ଶିରସା ଦେବଂ…»), ଗଣେଶ-ଚାଳିସା।
- କଥା (ତଳେ — ସେହି ମାସର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ କଥା ବା ସାଧାରଣ ଗଣେଶ-ଚନ୍ଦ୍ର କଥା) ଶୁଣିବା; ଆରତୀ «ସୁଖକର୍ତ୍ତା ଦୁଃଖହର୍ତ୍ତା» / «ଜଯ ଗଣେଶ ଦେବା»; କର୍ପୂର-ଆରତୀ।
- ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ (ଉପରେ ସମୟ — କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ ର ଚାନ୍ଦ ରାତି 8:30-10 ମଧ୍ୟରେ ବାହାରେ): ଚାନ୍ଦଙ୍କୁ ଜଳ-କ୍ଷୀର-ଅକ୍ଷତ-ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ, «ଓଁ ସୋମାୟ ନମଃ», ଚାନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନ; ତା’ପରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ; ବାଦଲ ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ-ସମୟ ପରେ ଦିଗରେ ଅର୍ଘ୍ୟ।
- ପାରଣ: ଅର୍ଘ୍ୟ ପରେ ଗଣେଶ-ପ୍ରସାଦ (ମୋଦକ/ଲଡ଼ୁ), ତା’ପରେ ଭୋଜନ — ସାତ୍ତ୍ୱିକ (ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଉକଡ଼ିଚେ ମୋଦକ, ବରଣ-ଭାତ; ଉତ୍ତରରେ ତିଳ-ଗୁଡ଼/ଲଡ଼ୁ-ଖିରି); ଅନେକ ଘରେ ଲୁଣ ବିନା/ଥରେ ମାତ୍ର।
- ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ: ସେହି ବିଧି, ଗଣେଶ-ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ, ଲାଲ ଫୁଲ-ଗୁଡ଼-ଚଣା, ମଙ୍ଗଳ-ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମସୁର-ଗୁଡ଼ ଦାନ; 21 ମୋଦକ।
- ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ (ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ): ବ୍ରତ ସକାଳୁ ଦ୍ୱିପହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ (11-1:30, ଅଭିଜିତ ଉପରେ) ରେ ଗଣେଶ-ପୂଜା, ଦୂର୍ବା-ମୋଦକ, କଥା; ଦ୍ୱିପହର ପରେ ପାରଣ; ଏହି ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ ନାହିଁ (ଯଦି ଦେଖିନିଅନ୍ତି ତେବେ ସ୍ୟମନ୍ତକ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ); ଭାଦ୍ରପଦ ର ବିନାୟକ = ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ (ଅଲଗା ମରକତ)।
- ସ୍ତ୍ରୀ-ରୀତି: ସନ୍ତାନ-କାମନା ପାଇଁ 12 ସଙ୍କଷ୍ଟୀ (ଏକ ବର୍ଷ)ର ସଙ୍କଳ୍ପ; ପିଲାଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ମାଆମାନେ; ଉଦ୍ୟାପନ — 12 ପୂରଣ ହେବା ପରେ ଗଣେଶ-ହବନ, 21 ଦୂର୍ବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ, ଦାନ (ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ «ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଉଦ୍ୟାପନ»)।
ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା
ଦୂର୍ବା, ମୋଦକ, ଲାଲ ଫୁଲ, ସିନ୍ଦୂର, ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟର ଲୋଟା — ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ତାଲିକା।
- ଗଣେଶ-ପ୍ରତିମା/ଚିତ୍ର, ଚୌକି, ଲାଲ କପଡ଼ା, କଳସ, ନଡ଼ିଆ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର
- ଦୂର୍ବା (21 — 3/5 ପତ୍ର), ନାଲି ଫୁଲ (ଜାସବନ୍ଦ-ଗୁଡ଼ହଳ-ଗେଣ୍ଡୁ), ଶମୀ-ପତ୍ର, ବେଲପତ୍ର (କିଛି ରୀତି)
- ଚନ୍ଦନ, ସିନ୍ଦୂର, ରୋଲି, ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ, ଅକ୍ଷତ, ମୌଳି, ଜନେଉ, ଅତର, ପାନ-ସୁପାରୀ-ଲବଙ୍ଗ-ଅଳେଇଚ
- ପଞ୍ଚାମୃତ, ଗଙ୍ଗାଜଳ; ଦୀପକ-ଘିଅ, ଧୂପ, କର୍ପୂର, ଆରତୀ-ଥାଳି, ଘଣ୍ଟି
- ନୈବେଦ୍ୟ: ମୋଦକ (ଉକଡ଼ିଚେ/ଭଜା) 21, ବେସନ/ବୁନ୍ଦି/ତିଳ ଲଡୁ, ଫଳ (କଦଳୀ-ପିଜୁଳି-ସେଓ), ଗୁଡ଼-ଚଣା, ଖିରି, ପଞ୍ଚମେବା
- ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ: ତମ୍ବା ଲୋଟା, ଜଳ-କ୍ଷୀର-ଅକ୍ଷତ-ଫୁଲ
- ଗଣେଶ-ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ/ସଙ୍କଟନାଶନ-ସ୍ତୋତ୍ର/ସଙ୍କଷ୍ଟୀ-କଥା ପୁସ୍ତକ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ/ଚନ୍ଦନ ମାଳା
- ଅଙ୍ଗାରକୀ/ମଙ୍ଗଳ-ଶାନ୍ତି: ନାଲି ବସ୍ତ୍ର, ଗୁଡ଼-ଚଣା, ମସୁର (ଦାନ)
🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ରାହୁକାଳ ଏବଂ ଚୌଘଡିଯା — ଆପଣଙ୍କ ସହରର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାଗଣାରେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ →ଉପବାସ-କାହାଣୀ
ଗଣେଶ-ଚନ୍ଦ୍ର କଳଙ୍କ: ଗଣେଶଙ୍କ ରୂପ-ରଚନା (ଲମ୍ବୋଦର, ଗଜ-ମୁଖ) ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ହସିଲେ; ଗଣେଶ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ — «ଯିଏ ତୁମକୁ ଦେଖିବ, କଳଙ୍କ ପାଇବ»; ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଅଭିଶାପ କମିଲା — କେବଳ ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଥୀ (ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ)ର ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନ କଳଙ୍କ ଦେବ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ (ସଙ୍କଷ୍ଟୀ)ରେ ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନ କରି ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ, ତାଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଦୂର ହେବ। ସେଥିପାଇଁ ସଙ୍କଷ୍ଟୀରେ ଚାନ୍ଦ ଦେଖି ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗାଯାଏ, ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ରେ ଚାନ୍ଦ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଅଙ୍ଗାରକ-କଥା: ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ଓ ପୃଥ୍ବୀ ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ) ଗଣେଶଙ୍କ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ; ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ, ମଂଗଲବାର ରେ ଗଣେଶ ପ୍ରକଟ ହେଲେ — «ବର ମାଗ»; ଅଙ୍ଗାରକ ମାଗିଲେ «ମୋ ନାମ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେଉ ଏବଂ ଯିଏ ମଂଗଲବାର ର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ କରେ ତାକୁ ବର୍ଷସାରାର ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ଫଳ ମିଳୁ» — ସେବେଠାରୁ ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ; ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ-ମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ, ମଙ୍ଗଳ-ଦୋଷ ଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଗଣେଶଙ୍କଠାରୁ।
କୃଷ୍ଣ-ସ୍ୟମନ୍ତକ (ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ): କୃଷ୍ଣ ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଥୀ ଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ; ସ୍ୟମନ୍ତକ-ମଣି ଚୋରିର ମିଥ୍ୟା କଳଙ୍କ ଲାଗିଥିଲା; ନାରଦ କହିଥିଲେ ଏହା ଚତୁର୍ଥୀ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଦର୍ଶନର ଫଳ; କୃଷ୍ଣ ଗଣେଶ-ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ମଣି ମିଳିଲା, କଳଙ୍କ ଦୂର ହେଲା — ତେଣୁ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯଦି ଦେଖିନିଅନ୍ତି ତେବେ ସ୍ୟମନ୍ତକ-କଥା ପାଠ/ଶ୍ରବଣ ଉପାୟ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତି ମାସର ସଂକଷ୍ଟୀର ନିଜସ୍ୱ କଥା (ଗଣେଶ-ପୁରାଣ) — ବ୍ରତ-ଦିନ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ମୋଦକ, ଦୂର୍ବା, ଗୁଡ଼-ଚଣା, ତିଳ-ଲଡ଼ୁ — ଗଣପତିଙ୍କ ଥାଳି; ଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନ ପରେ ଭୋଜନ
ସଂକଷ୍ଟୀରେ ଦିନ-ସାରା ବ୍ରତ, ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ପରେ ମୋଦକ-ପ୍ରସାଦ ଓ ଭୋଜନ; ଗଣେଶଙ୍କୁ ମୋଦକ (ଉକଡ଼ିଚେ — ବାମ୍ଫରେ ସିଝା — ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପରିଚୟ), ଲଡୁ (ବେସନ-ବୁନ୍ଦି-ତିଳ), ଗୁଡ଼-ଚଣା, କଦଳୀ; ସକଟ ଚୌଥରେ ତିଳକୁଟ; ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଲଡୁ-ଖିରି-ପୁରୀ; ବ୍ରତ-ଦିନ କ୍ଷୀର-ଫଳ-ସାବୁଦାନା।
- ଉକଡ଼ିଚେ ମୋଦକ (ଚାଉଳ-ଅଟାର ବାମ୍ଫରେ ସିଝା ସ୍ତର, ନଡ଼ିଆ-ଗୁଡ଼ ପୂର — 21), ତେଲରେ ଭଜା ମୋଦକ, ବେସନ/ବୁନ୍ଦି/ମୋତିଚୂର ଲଡ଼ୁ, ତିଳ-ଗୁଡ଼ ଲଡ଼ୁ (ମାଘ-ସଙ୍କଷ୍ଟୀ/ସକଟ)
- ଗୁଡ଼-ଚଣା (ଭିଜା/ଭଜା), କଦଳୀ-ପିଜୁଳି-ସେଓ, ପଞ୍ଚମେବା, ଖିରି, ପୁରୀ-ହଲୁଆ (ଉତ୍ତର), ଦୂବ-ଜଳ
- ବ୍ରତ-ଫଳାହାର: କ୍ଷୀର, ଫଳ, ସାବୁଦାନା-ଖିଚଡ଼ି, ମଖାନା, ନଡ଼ିଆ-ପାଣି; ନିର୍ଜଳା ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି — କିଛି ନୁହେଁ
- ପାରଣ-ଭୋଜନ: ମହାରାଷ୍ଟ୍ର — ବରଣ-ଭାତ-ମୋଦକ, ପୁରଣ-ପୋଳି (ଅଙ୍ଗାରକୀ); କର୍ଣ୍ଣାଟକ — କଡୁବୁ-ପାୟସମ; ତାମିଲ (ସଙ୍କଟହର ଚତୁର୍ଥୀ) — କୋଳୁକ୍କଟ୍ଟୈ (ମୋଦକ), ସୁଣ୍ଡଲ; ଗୁଜୁରାଟ — ଲାପସୀ-ଲଡ଼ୁ; ଉତ୍ତର — ଲଡ଼ୁ-ଖିରି-ପୁରୀ, ତିଳକୁଟ (ସକଟ)
- ଅଙ୍ଗାରକୀ: 21 ମୋଦକ ଓ ଲାଲ ଫୁଲ, ମଙ୍ଗଳ-ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଗୁଡ଼-ଚଣା ଦାନ; ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ (ଦ୍ୱିପହର): ମୋଦକ-କଦଳୀ-ପଞ୍ଚମେବା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ-ଭୋଜନ
ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଙ୍ଗାରକୀ, ତାମିଲର ସଙ୍କଟହର, ଉତ୍ତରର ସକଟ, କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଗଣେଶ-ଭକ୍ତି — ପ୍ରତି ମାସର ଚତୁର୍ଥୀ।
ଜେଜେମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ରୀତିନୀତି, କାହାଣୀ, ଗୀତ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ଯ଼-2-4 ଧାଡ଼ି; ଆମେ ପଢ଼ିବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସହିତ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଡିବୁ (ଫୋନ୍ ଦେଖିବ ନାହିଁ-କେବଳ ପଚାରିବା ପାଇଁ)।
✅ ମେଳ-ପଠନ 1-2 ଦିନକୁ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଗ କରିବ। ଧନ୍ଯ଼ବାଦ!କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ
✅ କଣ କରିବେ
- ସଙ୍କଷ୍ଟୀ: ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ (ଉପର ସମୟ) ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପାରଣ; ବିନାୟକ: ଦ୍ୱିପହର ପୂଜା, ଚାନ୍ଦ ନୁହେଁ
- ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦୂର୍ବା (21), ମୋଦକ, ନାଲି ଫୁଲ-ସିନ୍ଦୂର; ସଙ୍କଟନାଶନ-ସ୍ତୋତ୍ର/ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ
- ଅଙ୍ଗାରକୀରେ ମନ୍ଦିର-ଦର୍ଶନ, 21 ମୋଦକ, ମଙ୍ଗଳ-ଶାନ୍ତି ଦାନ (ଗୁଡ଼-ଚଣା-ମସୁର)
- 12 ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ସଙ୍କଳ୍ପ → ଉଦ୍ୟାପନ; ସନ୍ତାନ/ସଙ୍କଟ-ନିବାରଣର କାମନା
- ଗର୍ଭବତୀ/ରୋଗୀ ଫଳାହାର; ପିଲାଙ୍କୁ ମୋଦକ-ପ୍ରସାଦ
❌ କ’ଣ କରିବେ ନାହିଁ
- ସଙ୍କଷ୍ଟୀରେ ଚାନ୍ଦ ନ ଦେଖି ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗିବା; ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ରେ ଚାନ୍ଦ ଦେଖିବା (କଳଙ୍କ — ଦେଖିନେଲେ ସ୍ୟମନ୍ତକ-କଥା)
- ଗଣେଶଙ୍କୁ ତୁଳସୀ (ବର୍ଜିତ — କେବଳ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିଛି ରୀତିରେ), ଶୁଖିଲା/କଟା ଦୂର୍ବା, କେତକୀ
- ବ୍ରତ-ଦିନ ତାମସିକ ଭୋଜନ, କ୍ରୋଧ, ମିଛ; କଳା ବସ୍ତ୍ର
- ଜବରଦସ୍ତ ନିର୍ଜଳା; ପିଲା ଓ ବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ କଠୋର ବ୍ରତ
- ପ୍ଲାଷ୍ଟର ମୂର୍ତ୍ତି ନଦୀରେ (ବିସର୍ଜନ ନୁହେଁ — ସଙ୍କଷ୍ଟୀରେ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାୟୀ ଘରର)
ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ କେବେ ଏବଂ ଚାନ୍ଦ କେବେ ବାହାରିବ? 2026
ଉପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ତାରିଖ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ-ସମୟ (ଦିଲ୍ଲୀ) ଓ ଆଗାମୀ 12 ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ନାମ-ସହିତ (ଅଙ୍ଗାରକୀ ହେଲେ ଲେଖାଅଛି) ଦିଆଯାଇଛି; କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ ର ଚାନ୍ଦ ରାତି 8:30-10 ବାଜିବା ମଧ୍ୟରେ; ନିଜ ସହରରେ ±10-20 ମିନିଟ୍ — ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ସହିତ ମିଳାଇ ନିଅନ୍ତୁ।
ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଏବଂ ବିନାୟକ ଚତୁର୍ଥୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ?
ସଙ୍କଷ୍ଟୀ = କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ (ପୂର୍ଣିମା ପରେ) — ବ୍ରତ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ରୁ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ଚାନ୍ଦକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପାରଣ, ସଙ୍କଟ-ନିବାରଣ; ବିନାୟକ = ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ (ଅମାବସ୍ଯା ପରେ) — ଦ୍ୱିପହରରେ ପୂଜା, ଚାନ୍ଦ ଦେଖିବେ ନାହିଁ (କଳଙ୍କ-କଥା); ଭାଦ୍ରପଦ ର ବିନାୟକ ହିଁ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ, ମାଘ ର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ହିଁ ସଙ୍କଟ ଚତୁର୍ଥୀ; ଉପର ତାଲିକାରେ ଉଭୟ ଅଛି।
ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଙ୍କଷ୍ଟୀ କ’ଣ, ଏତେ ବଡ଼ କାହିଁକି?
ମଂଗଲବାର ରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସଙ୍କଷ୍ଟୀ — ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ) ଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ଗଣେଶଙ୍କ ବର ଯେ ମଂଗଲବାର ର ସଙ୍କଷ୍ଟୀର ଫଳ ବର୍ଷ-ସାରାର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ସହିତ ସମାନ; ବର୍ଷରେ 1-3 ଥର; ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଉପବାସ ଓ ମନ୍ଦିର-ଧାଡ଼ି; ମଙ୍ଗଳ-ଦୋଷ ବାଲାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ; ଉପର ତାଲିକାରେ «(ଅଙ୍ଗାରକୀ)» ଲେଖା ମିଳିବ।
ମେଘ ହେଉ, ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଶ୍ଯ଼ମାନ ନହୁଏ?
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ-ସମୟ (ଉପରେ) ପରେ ଚାନ୍ଦର ଦିଗ (ପୂର୍ବ)ରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଥାଳିରେ ଦର୍ପଣ/ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମାନି — ପାରଣ ମାନ୍ୟ; ବ୍ରତ ପୂରା; ରାତି ବହୁତ ଡେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ବହୁତ ଡେରି (10 ବାଜିବା ପରେ) ହେଲେ ରୋଗୀ-ଗର୍ଭବତୀ ପ୍ରଥମେ ଫଳାହାର କରନ୍ତୁ।
ସଙ୍କଷ୍ଟୀ କେଉଁ କାମନା ପାଇଁ ଏବଂ କେତେଥର?
ସଙ୍କଟ-ନିବାରଣ, ଋଣ-ରୋଗ-ମୁକ୍ତି, ସନ୍ତାନ-ସୁଖ, ବିଘ୍ନ-ହରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ-ସିଦ୍ଧି; ମାଆମାନେ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ; ସଂକଳ୍ପ 12 (ଏକ ବର୍ଷ) କିମ୍ବା 21 ସଙ୍କଷ୍ଟୀର, ତା’ପରେ ଉଦ୍ୟାପନ (ଗଣେଶ-ହବନ, 21 ଦୂର୍ବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୋଜନ); ମଝିରେ ଛାଡ଼ିଗଲେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଙ୍ଗାରକୀରୁ ପୁଣି।
ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦୂର୍ବା ଏବଂ ମୋଦକ କାହିଁକି?
ଅନଳାସୁର-କଥା — ଅଗ୍ନି-ଦୈତ୍ୟକୁ ଗିଳିବା ପରେ ଗଣେଶଙ୍କ ପେଟରେ ଜଳାପୋଡ଼ା ହେଲା, ଋଷିମାନେ 21 ଦୂର୍ବା ଖୁଆଇ ଶାନ୍ତ କଲେ — ସେବେଠାରୁ ଦୂର୍ବା ପ୍ରିୟ (3 କିମ୍ବା 5 ପତ୍ରର, 21 ଯୋଡ଼ି); ମୋଦକ (ମୋଦ = ଆନଂଦ) ପାର୍ବତୀ ବନାଇଥିଲେ, ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟ — 21 ମୋଦକ; ନାଲି ଫୁଲ-ସିନ୍ଦୂର ଗଣେଶଙ୍କ ରଜୋଗୁଣ-ତେଜର ପ୍ରତୀକ; ତୁଳସୀ ଗଣେଶଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଜିତ (ଶାପ-କଥା)।
ଆପଣଙ୍କ WhatsApp ନମ୍ବର ଲେଖନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ବ୍ରତ-ପର୍ବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ-ତାଲିକାର ବାର୍ତ୍ତା ମିଳିବ। ମାଗଣା, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ।
✅ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଗଲା — ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରତର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ବାର୍ତ୍ତା ଆସିବ।କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେଉଛି…📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ସକଟ ଚୌଥ (ମାଘ ର ସଙ୍କଷ୍ଟୀ) · ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ (ଭାଦ୍ରପଦ ବିନାୟକ) · କରୱା ଚୌଥ (କାର୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ) · ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ
⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ଲୋକକଥା ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଏହାର ପରିବାର ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତିନୀତି ସର୍ବାଗ୍ରେ | ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯ଼-ସମଯ଼ ଦିଲ୍ଲୀର-ଆପଣଙ୍କ ସହରର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ; ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ଯ଼ ସ୍ଥିତିରେ ନିର୍ଜୀବ ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ।
🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର