🌸 ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ (ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆ) 2026

ଆସନ୍ତା ଶୁକ୍ରବାର — ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ 16 ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ: ଗୁଡ଼-ବୁଟର ପ୍ରସାଦ, କଥା, ଖଟା ବାରଣ; ଘରେ ସୁଖ-ସନ୍ତୋଷ, ବିବାହ, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ-ହାନିର ପୂରଣ ପାଇଁ; ଉପରେ ଆସନ୍ତା ଶୁକ୍ରବାରଗୁଡ଼ିକ, ତଳେ ପୂରା ବିଧି-କଥା-ଉଦ୍ୟାପନ।

ଶୁକ୍ରବାର ମାଆ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆ ଓ ଶୁକ୍ର-ଗ୍ରହଙ୍କ ବାର। ଉତ୍ତର ଭାରତର ଘରେ ଘରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସବୁଠୁ ପ୍ରଚଳିତ ସାପ୍ତାହିକ ବ୍ରତ ହେଉଛି **ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ** — ଲଗାତାର 16 ଶୁକ୍ରବାର, ଗୁଡ଼ ଓ ଭଜା ବୁଟର ପ୍ରସାଦ, ବ୍ରତ-କଥା, ଆଉ ସବୁଠୁ କଡ଼ା ନିୟମ: ବ୍ରତ ଦିନ ଘରେ କେହି କିଛି ଖଟା (ଲେମ୍ବୁ, ତେନ୍ତୁଳି, ଆଚାର, ଦହି, ଟମାଟୋ) ଖାଇବେ ନାହିଁ କି କାହାକୁ ଖୁଆଇବେ ନାହିଁ। ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କୁ ଗଣେଶଙ୍କ କନ୍ୟା ବୋଲି ମାନାଯାଏ — «ସନ୍ତୋଷ»ର ଦେବୀ, ଯିଏ ଅଳ୍ପରେ ବି ଭରପୂରତା ଓ କଳହରେ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।

ଏହି ବାରରେ **ବୈଭବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ** (ଗୁଜରାଟ-ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ, ଏବେ ସବୁଆଡ଼େ) ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ — ତାହା ଅଲଗା ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଛି। ଉପରେ ଆସନ୍ତା ଶୁକ୍ରବାରଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା (ମାସ-ପକ୍ଷ ସହିତ); ତଳେ ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆ ବ୍ରତର ପୂରା ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ପ୍ରସାଦ, ଉଦ୍ୟାପନ, ଅଞ୍ଚଳ-ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ଓ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର।

ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି

ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆ: ଗଣେଶ ଓ ଋଦ୍ଧି-ସିଦ୍ଧିଙ୍କ କନ୍ୟା — ନାମ ହିଁ «ସନ୍ତୋଷ»ର; ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଘରେ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେଳ, ଅଟକି ରହିଥିବା ଧନ, ବିବାହ ଓ ସନ୍ତାନର ବାଟ ଖୋଲିଦିଏ। 1975 ମସିହାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର «ଜୟ ସନ୍ତୋଷୀ ମାଁ» ପରେ ଏହି ବ୍ରତ ଘରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ରୀତି — ଗୁଡ଼-ବୁଟ, ଖଟା ତ୍ୟାଗ, 16 ଶୁକ୍ରବାର — ପୁରୁଣା ଲୋକ-ପରମ୍ପରାର।

ଶୁକ୍ର-ଗ୍ରହ: ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ବିବାହ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ସୁଖ, ବୈଭବ, ଯାନବାହନ ଓ କଳାର କାରକ; କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଶୁକ୍ର ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ, ଧଳା ଜିନିଷ (ଚାଉଳ, କ୍ଷୀର, ଚିନି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର) ଦାନ, «ଓଁ ଶୁଂ ଶୁକ୍ରାୟ ନମଃ» ଜପ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜାକୁ ଶାନ୍ତି-ଉପାୟ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବାର: ଶୁକ୍ରବାର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଆରତି, ଘର ସଫା, ତୁଳସୀ-ମୂଳେ ଦୀପ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ପ୍ରାର୍ଥନା — ସେଥିପାଇଁ ଘରର ମହିଳାମାନେ ଶୁକ୍ରବାରରେ ନୂଆ କାମ, କିଣାକିଣି ଓ ମିଠା ତିଆରିକୁ ଶୁଭ ମନେ କରନ୍ତି।

ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)

ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତର ଘରୋଇ ବିଧି — ଯେକୌଣସି ଶୁକ୍ରବାର (ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ)ରୁ ଆରମ୍ଭ, ଲଗାତାର 16 ଶୁକ୍ରବାର, 16ତମ ଶୁକ୍ରବାରରେ ଉଦ୍ୟାପନ।

1. ସକାଳ: ସ୍ନାନ, ସଫା (ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଲାଲ/ହଳଦିଆ) ବସ୍ତ୍ର; ଘରର ଠାକୁରଘର ବା ଈଶାନ କୋଣରେ ପୀଢ଼ା ଉପରେ ଲାଲ କପଡ଼ା, ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ଛବି; ସାମ୍ନାରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଳସ ଓ ତା ଉପରେ ଗୁଡ଼-ବୁଟ ଭରା ବାଟି (ଏହା ହିଁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସାଦ)।
2. ସଙ୍କଳ୍ପ: ହାତରେ ଜଳ-ଅକ୍ଷତ-ଫୁଲ ଧରି — «ମୁଁ (ନାମ) (କାମନା) ପାଇଁ 16 ଶୁକ୍ରବାର ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ବ୍ରତ ପାଳିବି; ଖଟା ଖାଇବି ନାହିଁ କି ଖୁଆଇବି ନାହିଁ» — ଜଳ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।
3. ପୂଜା: ଘିଅ ଦୀପ, ଧୂପ, ରୋଲି-ଅକ୍ଷତ, ଲାଲ ଫୁଲ (ମନ୍ଦାର/ଗୋଲାପ), ଲାଲ ଚୁନରୀ, ଗୁଡ଼-ବୁଟ, କଦଳୀ; «ଓଁ ଶ୍ରୀ ସନ୍ତୋଷୀ ମହାମାୟେ ଗଜାନନ୍ଦଂ ଦାୟିନୀ। ଶୁକ୍ରବାରଂ ପ୍ରିୟଂ ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ ନମୋଽସ୍ତୁତେ॥» ବା «ଜୟ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା» 11/21 ଥର।
4. କଥା: ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ବ୍ରତ-କଥା (ତଳେ) ନିଜେ ପଢ଼ନ୍ତୁ ବା ଶୁଣନ୍ତୁ — କଥା ସମୟରେ ହାତରେ ଗୁଡ଼-ବୁଟ ଧରନ୍ତୁ ଓ ଶେଷରେ «ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ଜୟ» କହି କଳସର ଜଳ ଘରସାରା ଛିଞ୍ଚନ୍ତୁ।
5. ଆରତି: «ଜୟ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା, ମଇୟା ଜୟ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା…» — କର୍ପୂର-ଆରତି ପରେ ପ୍ରସାଦ (ଗୁଡ଼-ବୁଟ) ଘରର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଗାଈ/ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ।
6. ବ୍ରତ-ଭୋଜନ: ଦିନରେ ଥରେ — ଫଳାହାର ବା ସାଦା ଭୋଜନ (ଖଟା ବିନା: ଲେମ୍ବୁ, ତେନ୍ତୁଳି, ଆଚାର, ଦହି, ଘୋଳଦହି, ଟମାଟୋ, ଅଁଳା, କଞ୍ଚା ଆମ୍ବ — କିଛି ବି ନୁହେଁ); ଘରର ବାକି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେଦିନ ଖଟା ଖାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ — ଏହା ହିଁ ଏ ବ୍ରତର ମୂଳ ନିୟମ।
7. ସନ୍ଧ୍ୟା: ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଦୀପ, ତୁଳସୀ ମୂଳେ ଦୀପ, ମିଠା ଭୋଗ; ରାତିରେ ପିତା-ଖଟା-ରାଗ ନୁହେଁ।
8. ଉଦ୍ୟାପନ (16ତମ ଶୁକ୍ରବାର): 8 ଜଣ ବାଳକ (ବା ଯେତେ ସମ୍ଭବ)ଙ୍କୁ ଖିରି-ପୁରି-ବୁଟ ତରକାରିର ଭୋଜନ (ଖଟା ଆଦୌ ନୁହେଁ, ଲୁଣ ମଧ୍ୟ କମ୍ — ଅନେକ ଘରେ ଲୁଣ ବିନା), ଦକ୍ଷିଣା-କଦଳୀ; ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସେଦିନ ଖଟା ନ ଖାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ; କଥା, ଆରତି, ଗୁଡ଼-ବୁଟ, ମାଆଙ୍କୁ ଲାଲ ଚୁନରୀ-ଶୃଙ୍ଗାର; ଯେଉଁ ଘରେ ରୀତି ଅଛି ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ/କନ୍ୟା-ଭୋଜନ।

📿 ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ (ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆ) କିପରି କରିବେ — ବିସ୍ତୃତ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ checklist ଓ ନିୟମ →

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା

ଗୁଡ଼-ବୁଟ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ — ବାକି ସବୁ ଘରେ ଥାଏ; ଉଦ୍ୟାପନର ତାଲିକା ଅଲଗା।

• ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ଛବି/ମୂର୍ତ୍ତି, ପୀଢ଼ା, ଲାଲ କପଡ଼ା, ଲାଲ ଚୁନରୀ, କଳସ (ଜଳ), ବାଟି (ଗୁଡ଼ + ଭଜା ବୁଟ)
• ଗୁଡ଼ (ଗୋଟା/ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ) ଓ ଭଜା ବୁଟ — ପ୍ରତି ଶୁକ୍ରବାର ନୂଆ; କଦଳୀ, ନଡ଼ିଆ, ପାନ-ଗୁଆ
• ଘିଅ ଦୀପ, କପା ସଳିତା, ଧୂପ-ଅଗରବତୀ, କର୍ପୂର, ଆରତି-ଥାଳି, ରୋଲି, ଅକ୍ଷତ, ମୌଳି ସୂତା, ହଳଦୀ
• ଲାଲ ଫୁଲ (ମନ୍ଦାର, ଗୋଲାପ, ଗେଣ୍ଡୁ), ମାଳ; ଅତର/ଗୋଲାପ-ଜଳ; ସିନ୍ଦୂର (ସଧବାମାନେ)
• କଥା-ପୁସ୍ତକ (ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ବ୍ରତ-କଥା ଓ ଆରତି), ଘଣ୍ଟି, ଶଙ୍ଖ (ଥିଲେ)
• ଉଦ୍ୟାପନ: 8 ବାଳକ — ଖିରି (ଚାଉଳ-କ୍ଷୀର-ଚିନି), ପୁରି, କଳା ବୁଟ ତରକାରି (ଖଟା ବିନା), କଦଳୀ, ଦକ୍ଷିଣା; 16ଟି ଗୁଡ଼-ବୁଟ ପୁଡ଼ିଆ, ମାଆଙ୍କ ଚୁନରୀ-ଶୃଙ୍ଗାର, ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର (ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁସାରେ)
• ଶୁକ୍ର-ଶାନ୍ତି (ଇଚ୍ଛାଧୀନ): ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଚାଉଳ, କ୍ଷୀର, ଚିନି, ଦହି (ବ୍ରତ-ଦିନ ବାହାରେ) ଦାନ; ଧଳା ଫୁଲ

🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ

ଉପବାସ-କାହାଣୀ

ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ କଥା: ଜଣେ ବୁଢ଼ୀର ସାତ ପୁଅ ଥିଲେ — ଛଅ ଜଣ ରୋଜଗାର କରୁଥିଲେ, ସପ୍ତମଟି ନିକମା। ବୁଢ଼ୀ ଛଅ ଜଣଙ୍କୁ ସୁଆଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲା ଓ ସପ୍ତମଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଇଁଠା। ସପ୍ତମ ପୁଅର ସ୍ତ୍ରୀ ଏହା ଦେଖି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲା; ମାଆର ସ୍ନେହ ଉପରେ ଭରସା ଥିବାରୁ ସେ ଏ କଥା ବିଶ୍ୱାସ କଲା ନାହିଁ, ପରେ ଦିନେ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିଲା — ଦୁଃଖରେ ବିଦେଶକୁ ରୋଜଗାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲା। ସେଠି ଜଣେ ସାହୁକାରଙ୍କ ପାଖରେ ବାର ବର୍ଷରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ରୋଜଗାର କଲା, କିନ୍ତୁ ଘରର ଖବର ନେଲା ନାହିଁ। ଏଣେ ଶାଶୁ ଓ ଯାଆମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଟିକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ଅଣାଇ, ଚୋପାର ରୁଟି ଓ ନଡ଼ିଆ-ଖୋଳରେ ପାଣି ଦେଇ କଷ୍ଟ ଦେଲେ।

📖 ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ (ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆ) ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ →

ଗୁଡ଼-ବୁଟ, ଖିରି-ପୁରି-ବୁଟ; ଖଟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାରଣ

ସନ୍ତୋଷୀ ମାଆଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ସବୁଠୁ ସାଦା — ଗୁଡ଼ ଓ ଭଜା ବୁଟ। ବ୍ରତ-ଭୋଜନ ଥରେ, ଖଟା ବିନା: ସାଦା ତରକାରି-ରୁଟି, ଖିରି, ହାଲୁଆ, ଫଳ, କ୍ଷୀର; ଦହି-ଘୋଳଦହି-ଲେମ୍ବୁ-ଆଚାର-ଟମାଟୋ-ତେନ୍ତୁଳି-ଅଁଳା ଆଦୌ ନୁହେଁ। ଉଦ୍ୟାପନରେ ଖିରି-ପୁରି-କଳା ବୁଟ ତରକାରି (ଅନେକ ଘରେ ଲୁଣ ବିନା ବା ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣରେ) — 8 ଜଣ ବାଳକଙ୍କୁ।

• ପ୍ରସାଦ: ଗୁଡ଼ (ଗୋଟା) + ଭଜା ବୁଟ — ଚୋପା ସହିତ ବା ଚୋପା ବିନା; କେତେକ ଘରେ ଗୁଡ଼-ବୁଟର ଲଡୁ ତିଆରି କରନ୍ତି
• ବ୍ରତ-ଭୋଜନ: ଲାଉ/ଆଳୁର ସାଦା ତରକାରି (ଟମାଟୋ ବିନା), ରୁଟି/ପୁରି, ଚାଉଳ-ଖିରି, ସୁଜି-ହାଲୁଆ, ଫଳ (କଦଳୀ, ସେଓ, ଡାଳିମ୍ବ — ଖଟା ଫଳ ନୁହେଁ), କ୍ଷୀର
• ଉଦ୍ୟାପନ-ଥାଳି: ଚାଉଳ ଖିରି, ପୁରି, କଳା ବୁଟର ଶୁଖିଲା ତରକାରି (ଜିରା-ହଳଦୀ-ଧନିଆ; ଆମଚୁର/ଟମାଟୋ ନୁହେଁ), କଦଳୀ, ଗୁଡ଼-ବୁଟ — 8 ଜଣ ବାଳକଙ୍କୁ; ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେଇଆ
• ବାରଣ (ବ୍ରତ-ଦିନ ପୂରା ଘରେ): ଲେମ୍ବୁ, ତେନ୍ତୁଳି, ଅଁଳା, ଆଚାର, ଦହି-ଘୋଳଦହି-ରାଇତା, ଟମାଟୋ, କଞ୍ଚା ଆମ୍ବ, ଚଟଣି, ଟମାଟୋ-ସସ୍, କମଳା-ମୁସମ୍ବି, କଢ଼ି

ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି

ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରାୟ ସାରା ଉତ୍ତର-ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ଏକାପରି — ଫରକ କେବଳ ପ୍ରସାଦ ଓ ଉଦ୍ୟାପନର ଖୁଣ୍ଟିନାଟିରେ।

କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ

ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ🖼 ତିଥି-card ସେୟାର କରନ୍ତୁ🎉 ଶୁଭକାମନା-card

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ବୈଭବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ (ଶୁକ୍ରବାର) · ସୋମବାର ବ୍ରତ · ଗୁରୁବାର ଦିନ ଉପବାସ · ଶନିବାର ବ୍ରତ · ସକତ୍ ଚୌଥ

⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ (ବ୍ରତ-କଥା) ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ସର୍ବୋପରି। ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ମଧୁମେହ ବା ଅନ୍ୟ ରୋଗରେ ବ୍ରତ/ଖଟା-ତ୍ୟାଗର କଠୋରତା ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ — କେବଳ ପୂଜା-କଥା କରନ୍ତୁ।

🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର