🌑 अमावास्या (पितृ-तर्पण, स्नान-दान) 2026

पुढची अमावास्या कधी आहे — दर महिन्याच्या अमावास्येला पितरांचे तर्पण, तीर्थस्नान, दान, पिंपळपूजा; सोमवती अमावास्या (सोमवार) व शनी अमावास्या (शनिवार) विशेष; मौनी/सर्वपित्री/दिवाळी/हरियाली अमावास्येची स्वतंत्र पाने; वर येणाऱ्या 12 तिथी.

अमावास्या ही प्रत्येक चांद्रमासाच्या कृष्ण पक्षातील (वद्य पक्षातील) शेवटची तिथी, जेव्हा चंद्र दिसत नाही — वर्षात 12 (अधिक मास असल्यास 13). हा पितरांचा दिवस — तर्पण (पाणी-तीळ), पिंडदान, ब्राह्मणभोजन, गाय-कावळा-कुत्र्याला घास; तीर्थस्नान व दानाचा दिवस, आणि पिंपळ-तुळस-शनी-कालीच्या पूजेचाही. म्हणतात की अमावास्येला पितर दारी येतात — म्हणून घरातील स्त्रिया या दिवशी खीर-पुरी करून पितरांना अर्पण करतात; अनेक घरांत या दिवशी अळणी/सात्त्विक जेवण.

ती ज्या वारी येते त्यानुसार वेगळे महत्त्व — सोमवारी **सोमवती अमावास्या** (सुवासिनींचे पिंपळ-प्रदक्षिणेचे व्रत — वर्षात 1-3), शनिवारी **शनिश्चरी अमावास्या** (शनी-शांती — शनी-मंदिर, तेलाचे दान), मंगळवारी भौमवती. पौषातील मौनी (पूर्णिमांत गणनेत माघ), भाद्रपदातील सर्वपित्री (महालय; पूर्णिमांत गणनेत आश्विन), आश्विनातील दिवाळीची (पूर्णिमांत गणनेत कार्तिक), आषाढातील हरियाली (पूर्णिमांत गणनेत श्रावण), वैशाखातील वट सावित्री (पूर्णिमांत गणनेत ज्येष्ठ), श्रावणातील कुशग्रहणी (पिठोरी; पूर्णिमांत गणनेत भाद्रपद) या अमावास्या मोठे पर्व आहेत — त्यांची स्वतंत्र पाने आहेत. वर पुढच्या अमावास्येची तिथी, तिथी-खिडकी, श्राद्ध-मुहूर्त (कुतुप/अपराह्ण) आणि येणाऱ्या 12 तिथी वारांच्या नावांसह; खाली विधी, साहित्य, कथा, जेवण, प्रदेशोप्रदेशीच्या रीती.

महत्त्व — हे व्रत चा

पितरांचा दिवस: गरुड पुराण/मनुस्मृती — अमावास्येला पितर वायुरूपाने वंशजांच्या दारी येऊन तर्पणाची वाट पाहतात; अमावास्येचे तर्पण/श्राद्ध हा पितृदोषाच्या (कुंडलीत सूर्य-राहू/शनी) शांतीचा मासिक उपाय; दर्श-श्राद्ध (अमावास्येचे श्राद्ध) हे पितृपक्षानंतर सर्वांत महत्त्वाचे.

चंद्रहीन दिवस — मन (चंद्र) दुर्बल, म्हणून शुभकार्ये (विवाह-प्रवास-नवी सुरुवात) टाळतात, पण जप-तप-दान-ध्यान (मौनी) आणि तांत्रिक/काली-साधनेसाठी हा श्रेष्ठ काळ; सोमवतीला (चंद्राचा वार + अमावास्या) पिंपळ-प्रदक्षिणेने सौभाग्य-संतती; शनिश्चरीला शनी-शांती (साडेसाती-ढैया), शनी-मंदिरांत (शिंगणापूर-कोकिलावन-तिरुनल्लार) गर्दी.

तीर्थस्नान: अमावास्येला गंगा-नर्मदा-गोदावरी-संगमावर स्नान (माघ-कार्तिक-वैशाख विशेष), मग दान — अन्न, वस्त्र, तीळ, पाणी, गाय; पिंपळाला (विष्णूचा वास) व तुळशीला पाणी-दिवा; काही भागांत अमावास्येला शेतात नांगर चालवत नाहीत (शेतीला विश्रांती, बैलांना सुट्टी — बैलपोळा श्रावण अमावास्येला; पूर्णिमांत गणनेत भाद्रपद).

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हा मासिक अमावास्येचा घरगुती विधी — सकाळी स्नान-तर्पण, दान, पिंपळपूजा, संध्याकाळी दिवा; सोमवती व शनिश्चरीची खास रीतही सोबत.

1. सकाळी: ब्रह्ममुहूर्तावर/सूर्योदयाला स्नान (नदी/तीर्थावर किंवा घरी गंगाजल-तीळ घातलेल्या पाण्याने); सूर्याला अर्घ्य; संकल्प — «अमावास्या स्नान-दान-तर्पण, पितृतृप्तीसाठी»; अनेक घरांत काही तास मौन (मौनीप्रमाणे).
2. तर्पण (घरातील पुरुष/ते नसतील तर स्त्री): तांब्याच्या तांब्यात पाणी-काळे तीळ-दर्भ, दक्षिणेकडे तोंड, अंगठ्याच्या बाजूने पितरांना पाणी — «(गोत्र) (नाव) तृप्यताम्» 3 वेळा, वडील-आजोबा-पणजोबा व आईकडील पितर; जानवे उजव्या खांद्यावर (अपसव्य); पितृसूक्त/गीता-7; तर्पण येत नसेल तर फक्त पाणी-तीळ दक्षिण दिशेला «सर्वे पितरः तृप्यन्ताम्».
3. दर्श-श्राद्ध (शक्य असल्यास): अपराह्णी/कुतुप काळात (वेळ वर दिली आहे) पिंड/खीर-पुरी अर्पण, पंचबली (गाय-कुत्रा-कावळा-मुंगी-देव), ब्राह्मणाला/लेक-जावयाला भोजन-दक्षिणा; न जमल्यास गाय-कावळ्याला खीर-पोळी व गरिबाला जेवण.
4. दान: अन्न (तांदूळ-गहू), तीळ, वस्त्र, पाण्याचे भांडे, छत्री-जोडे (ऋतूनुसार), गाईला चारा; शनिश्चरीला काळे तीळ-उडीद-मोहरीचे तेल-लोखंड-काळे वस्त्र; सोमवतीला सौभाग्य-साहित्य व पांढऱ्या वस्तू; भौमवतीला गूळ-मसूर.
5. पिंपळ-तुळस: पिंपळाला पाणी-दूध-तीळ, दिवा, 108/7 प्रदक्षिणा (सोमवतीला सुवासिनी 108 वेळा सूत गुंडाळत — फळे-मिठाई-नाणी वाहून, कथा); तुळशीला पाणी-दिवा (अमावास्येला तुळस तोडणे वर्ज्य); शनी-मंदिर (शनिश्चरी) — तेलाचा दिवा, «ॐ शं शनैश्चराय नमः», हनुमान चालीसा.
6. संध्याकाळी: घरात दक्षिण दिशेला तिळाच्या तेलाचा दिवा (पितरांसाठी), मुख्य दारात दिवा, काली/दुर्गापूजा (काही परंपरांत — दिवाळी/कौशिकी अमावास्या); शिवाभिषेक (चंद्रदोषासाठी); सात्त्विक जेवण, अनेक घरांत अळणी.
7. व्रत: दिवसभर फलाहार/एकभुक्त (सोमवती-शनिश्चरीला विशेष); निर्जळी नाही; वृद्ध-आजारी साधे सात्त्विक जेवण.
8. स्त्रिया: सोमवती अमावास्या — पिंपळ-प्रदक्षिणेचे व्रत (खाली कथा), पती-संततीचे दीर्घायुष्य; मासिक पाळीत तर्पण-पूजा नाही (स्मरण-दान); नवविवाहितेची पहिली सोमवती माहेरच्या/सासरच्या रीतीप्रमाणे.

📿 अमावास्या (पितृ-तर्पण, स्नान-दान) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

तर्पणाचे साहित्य + दान + पिंपळपूजा + वारविशेष — अमावास्येची यादी.

• तर्पण: तांब्याचा तांब्या/ताम्हन, पाणी, गंगाजल, काळे तीळ, दर्भ (आसन-पवित्रक), जव, दक्षिणेकडे तोंड करून बसण्याचे आसन, जानवे
• श्राद्ध (शक्य असल्यास): खीर-पुरी/पिंडाचे साहित्य (तांदूळ-जव-तीळ-तूप-मध), 5 पाने (पंचबली), फुले (पांढरी), धूप-दिवा (तिळाचे तेल), विडा-सुपारी, दक्षिणा
• दान: अन्न, तीळ, वस्त्र, पाण्याचे भांडे, छत्री/कांबळे, गाईला चारा; शनिश्चरी: काळे तीळ-उडीद-मोहरीचे तेल-लोखंड-काळे कापड; सोमवती: सौभाग्य-साहित्य, पांढऱ्या वस्तू; भौमवती: गूळ-मसूर
• पिंपळपूजा: पाणी-दूध-तीळ, कच्चे सूत (108 प्रदक्षिणा — सोमवती), फळे-मिठाई-नाणी, दिवा, कुंकू-अक्षता
• तुळशीपाशी दिवा, शिवाभिषेक (पाणी-दूध-बेलपत्र), शनीसाठी दिवा (तेल), हनुमान चालीसा
• संध्याकाळ: तिळाच्या तेलाचा दिवा (दक्षिणेला), दारात दिवा; काली/दुर्गापूजा (काही परंपरांत)
• जेवण: खीर-पुरी (पितरांसाठी), सात्त्विक (अळणी — काही घरांत), फलाहार
• पुस्तक: पितृसूक्त/गीता-7/सोमवती-कथा/शनी-स्तोत्र

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

सोमवती अमावास्येची (पिंपळ-प्रदक्षिणा) कथा: एका सावकाराच्या सात सुनांपैकी सर्वांत धाकट्या सुनेला एका धोबिणीने आशीर्वाद दिला «सदा सौभाग्यवती राहा»; सुनेने विचारले — धोबीण म्हणाली «सोमवती अमावास्येला सूत गुंडाळत पिंपळाला 108 प्रदक्षिणा घाल, मग जेव — यामुळेच माझे सौभाग्य अखंड आहे»; सुनेने तसेच केले, तिचा पती सर्पदंशातून/मृत्यूतून वाचला (काही ठिकाणी: मुलीच्या कुंडलीतील वैधव्ययोग सोमवती-व्रताने टळला — सोना धोबिणीची कथा). शिकवण — सोमवतीला पिंपळ-प्रदक्षिणेने सौभाग्य-संततीचे रक्षण.

📖 अमावास्या (पितृ-तर्पण, स्नान-दान) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

खीर-पुरी (पितरांसाठी), सात्त्विक जेवण, तीळ-गूळ — अमावास्येचे स्वयंपाकघर

अमावास्येला पितरांसाठी खीर-पुरी (किंवा त्यांचा आवडता पदार्थ) — आधी गाय-कावळा-कुत्र्याला घास, मग ब्राह्मण/गरीब, मग घरचे; जेवण सात्त्विक — कांदा-लसूण-मांस-मद्य नाही, अनेक घरांत अळणी/एकभुक्त; तीळ-गूळ (शनिश्चरी), पांढरी खीर (सोमवती); दक्षिणेत अमावसै-तर्पणानंतर साधे जेवण.

• खीर (तांदूळ-दूध) + पुरी — पितरांचा नैवेद्य; लाल भोपळा/दुधी भोपळ्याची भाजी, उडदाचे वडे, कढी (श्राद्धाची रीत)
• पंचबलीचे घास: गाय-कुत्रा-कावळा (खीर-पोळी), मुंगी (पीठ-साखर), देव (तूप); ब्राह्मणाला/लेक-जावयाला भोजन
• सोमवती: पांढरे पदार्थ — खीर, दूध-भात, खडीसाखर; पिंपळाला फळे-मिठाई; व्रताचे पारणे पिंपळ-प्रदक्षिणेनंतर
• शनिश्चरी: तीळ-गुळाचे लाडू, उडदाची खिचडी (दान व जेवण), मोहरीचे तेल; भौमवती: गूळ-चणे
• व्रताचा फलाहार: फळे, दूध, साबुदाणा; अळणी जेवण (काही घरांत) — दुधी भोपळा-दही-खीर
• प्रादेशिक: महाराष्ट्र (पोळा — श्रावण अमावास्या; पूर्णिमांत गणनेत भाद्रपद) पुरणपोळी, बैलांना; तमिळ (अमावसै) — तर्पणानंतर वडा-पायसम; बंगाल (कौशिकी/दीपान्विता) — कालीचा नैवेद्य खिचुडी; गुजरात (दिवाळी अमास) — मिठाई; पंजाब (मस्या) — लंगर-कढी-भात

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

पंजाबची मस्या, तमिळांचे अमावसै-तर्पण, महाराष्ट्राचा पोळा, बंगालची कौशिकी, उत्तरेची सोमवती-पिंपळपूजा — चंद्र नसलेल्या दिवसाच्या रीती.

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

🌎 परदेशात अमावास्या (पितृ-तर्पण, स्नान-दान) 2026: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड

हे देखील पढ़ें: पितृसत्ताक आणि सर्व पितृसत्ताक अमावस्या · मौनी अमावस्या (माघ) · दिवाळी (कार्तिक अमावस्या) · पूर्णिमा जलद

⚠️ च माहिती पारंपरिक विधी व लोकश्रद्धेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची, घराण्याची, गोत्र-परंपरेची व गुरुजींची रीत सर्वोपरी. तिथी दिल्लीच्या सूर्योदय-तिथीनुसार — आपल्या शहराचे पंचांग पडताळून पाहावे; पितृदोष/शनी-उपाय च ज्योतिषातील श्रद्धा आहे.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका