🪷 वैशाख पूर्णिमा (बुद्ध पूर्णिमा/नृसिंह जयंती) 2027

वैशाख ची पूर्णिमा — भगवान बुद्ध चा जन्म-ज्ञान-निर्वाण, विष्णु चा कूर्म-अवतार, वैशाख-स्नान चा समापन, सत्यनारायण-कथा; एक दिवस आधी नृसिंह जयंती।

वैशाख पूर्णिमा साल ची सर्वात शुभ पूर्णिमाओं मध्ये आहे — अक्षय तृतीया चे सुमारे बारह दिवस नंतर। बौद्ध परंपरा मध्ये याच दिवस गौतम बुद्ध चा जन्म (लुंबिनी), बोध-प्राप्ति (बोधगया) आणि महापरिनिर्वाण (कुशीनगर) — तिन्ही झालेले, म्हणून «बुद्ध पूर्णिमा/वेसाक»; हिंदू परंपरा मध्ये विष्णु चे कूर्म-अवतार चा दिवस, वैशाख-स्नान (चैत्र पूर्णिमा पासून) चा समापन आणि सत्यनारायण-कथा ची श्रेष्ठ पूर्णिमा।

एक दिवस आधी वैशाख शुक्ल चतुर्दशी ला प्रदोष-काल मध्ये नृसिंह जयंती — भक्त प्रह्लाद ची रक्षा ला खंभे पासून प्रकट झालेले विष्णु चे चौथे अवतार चा दिवस (ऊपर तालिका मध्ये)। स्त्रियाँ पूर्णिमा-व्रत, चंद्र-अर्घ्य, गर्मी मध्ये जल-छाता-दान आणि सत्यनारायण-कथा करती आहेत। रिकामे किंवा साल ची तिथी, स्नान-मुहूर्त, विधि, सामग्री, कथा, भोग आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।

महत्त्व — हे व्रत चा

वैशाख-स्नान चा समापन — जिन्होंने चैत्र पूर्णिमा पासून रोज़ भोर मध्ये स्नान किया, आज पूर्ण; स्कंद-पुराण मध्ये वैशाख मास ला माधव-मास कहा गेला — किंवा पूर्णिमा ला जल-दान (घड़ा, प्याऊ), अन्न, छाता, चप्पल चा दान गर्मी मध्ये सर्वात बड़ा पुण्य।

बुद्ध पूर्णिमा — करुणा, अहिंसा, मध्यम मार्ग; बौद्ध-देश (श्रीलंका-नेपाल-थाईलैंड-भूटान) व भारत मध्ये सारनाथ-बोधगया-कुशीनगर मध्ये विशेष; भारत मध्ये राजकीय अवकाश; हिंदू परंपरा मध्ये बुद्ध विष्णु चे नौवें अवतार — म्हणून दोन्ही मध्ये मान्य।

नृसिंह जयंती (चतुर्दशी, प्रदोष) — «न दिवस न रात्र, न घर न बाहेर» — संध्या मध्ये खंभे पासून प्रकट झालेले नृसिंह ने हिरण्यकशिपु चा वध किया; भय-शत्रु-रोग पासून रक्षा चा व्रत, विशेषकर बच्चों ची रक्षा चे साठी (प्रह्लाद-भाव); दक्षिण-महाराष्ट्र मध्ये बड़ा दिवस।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हे घरेलू विधि आहे — चतुर्दशी ची शाम नृसिंह-स्मरण, पूर्णिमा ला भोर-स्नान, दान, सत्यनारायण-कथा, चंद्र-अर्घ्य।

1. चतुर्दशी (एक दिवस आधी) — नृसिंह जयंती: दिवस मध्ये व्रत (फलाहार), प्रदोष-काल मध्ये नृसिंह/विष्णु चा चित्र, लाल-पीले फूल, तुलसी, पंचामृत; «ॐ नृसिंहाय नमः»/«उग्रं वीरं महाविष्णुं…» मंत्र; प्रह्लाद-कथा; बच्चों चे साठी रक्षा-प्रार्थना; पुढील सुबह पारण।
2. पूर्णिमा ला ब्रह्म-मुहूर्त (ऊपर वेळ) मध्ये स्नान — वैशाख-स्नान चा समापन-संकल्प; सूर्य ला अर्घ्य; पीले वस्त्र।
3. पूर्णिमा-व्रत चा संकल्प; विष्णु-लक्ष्मी ची पूजा — पीले फूल, तुलसी, पंचामृत, चंदन; कूर्म-अवतार चा स्मरण; बुद्ध ची प्रतिमा/चित्र असो तर सफ़ेद फूल-दीप (करुणा-अहिंसा चा संकल्प)।
4. सत्यनारायण-कथा (प्रदोष किंवा दोपहर): केले चे खंभे/पत्ते, कलश, पंचामृत, पंजीरी-केला-तुलसी चा प्रसाद; पाँच अध्याय; आरती «जय लक्ष्मी रमणा»।
5. दान (दोपहर पर्यंत): जल-भरा घड़ा/सुराही, प्याऊ, छाता, चप्पल, पंखा, सत्तू, फळ (आम-खरबूज़ा), अन्न, वस्त्र — ब्राह्मण/ज़रूरतमंद/गौशाला; पितरों चे नाव पासून तर्पण-दान।
6. अहिंसा-दिवस: किंवा दिवस जीव-हत्या नाही, पक्षियों ला दाना-पानी, गाय ला चारा; बौद्ध-विहार/स्तूप असो तर दर्शन, बुद्ध-वंदना।
7. चंद्रोदय (ऊपर वेळ) वर चंद्रमा ला दूध-जल चा अर्घ्य; खीर चा भोग; व्रत खोलें।
8. रात्र मध्ये विष्णु/बुद्ध-भजन; अगले दिवस पासून ज्येष्ठ — वट सावित्री (ज्येष्ठ अमावस्या) आणि गंगा दशहरा ची तैयारी।

पूजा-सामग्री ची सूची

सत्यनारायण-कथा ची सामग्री आणि गर्मी चे दान ची चीज़ें — मुख्य।

• विष्णु-लक्ष्मी (सत्यनारायण) चा चित्र, पीला कपड़ा, चौकी, कलश, केले चे पत्ते/खंभे, आम चे पत्ते
• पंच अमृत, तुळशी-दाल, पिवळा-पांढरा फुल, चंदन, रोली, अक्षत, मौली, सुपारी-पान
• प्रसाद: पंजीरी (सूजी/आटा-घी-शक्कर-मखाना), केला, फळ, मिश्री, खीर
• नृसिंह जयंतीः लाल-पिवळा फुल, नृसिंह/विष्णू-प्रतिमा, दीप
• बुद्ध-प्रतिमा/चित्र (असो तर), सफ़ेद फूल, धूप
• दान: घड़ा/सुराही, छाता, चप्पल, पंखा, सत्तू, फळ, अन्न, वस्त्र, दक्षिणा
• चंद्र-अर्घ्य: ताँबे चा लोटा, दूध-जल; दीपक, धूप, कपूर, आरती-थाली
• सत्यनारायणा-कथा पुस्तक

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

कपिलवस्तु चे राजा शुद्धोदन आणि माया देवी चे पुत्र सिद्धार्थ चा जन्म वैशाख पूर्णिमा ला लुंबिनी मध्ये; 29 वर्ष मध्ये महल-राज्य-परिवार छोड़कर सत्य ची खोज; छह वर्ष ची तपस्या चे नंतर बोधगया मध्ये पीपल (बोधि-वृक्ष) चे रिकामे वैशाख पूर्णिमा ची रात्र बुद्धत्व; 80 वर्ष मध्ये कुशीनगर मध्ये वैशाख पूर्णिमा ला महापरिनिर्वाण — तिन्ही एक तिथी। उपदेश — चार आर्य-सत्य, अष्टांगिक मार्ग, «अप्प दीपो भव» (आपला दीपक स्वतः बनो)।

कूर्म-अवतार — समुद्र-मंथन मध्ये मंदराचल पर्वत डूबने लगा तर विष्णु ने कच्छप (कूर्म) रूप धरकर त्याला पीठ वर धारण किया — हे वैशाख पूर्णिमा थी; धैर्य आणि आधार चा प्रतीक। सत्यनारायण-कथा ची पाँच कथाएँ (शतानंद ब्राह्मण, लकड़हारा, साधु वैश्य, कलावती, राजा तुंगध्वज) — सत्य-नारायण ची पूजा चा संकल्प पूरा करण्या चा फळ।

नृसिंह — हिरण्यकशिपु ने पूछा «तेरा विष्णु कहाँ आहे? किंवा खंभे मध्ये?» प्रह्लाद बोला «होय, ते प्रत्येक जगह आहे।» खंभा फटा, अर्धा नर-आधा सिंह नृसिंह प्रकट झालेले — संध्या (न दिवस न रात्र), दहलीज़ (न घर न बाहेर), गोद मध्ये (न धरती न आकाश), नखों पासून (न अस्त्र न शस्त्र) — वरदान ची प्रत्येक शर्त चे मध्ये पासून — वध किया; प्रह्लाद ला गोद मध्ये लेकर शांत झालेले। वैशाख शुक्ल चतुर्दशी, प्रदोष-काल।

सत्यनारायण ची पंजीरी, खीर, गर्मी चा दान-भोजन

पूर्णिमा चा भोग सात्विक — पंजीरी-पंचामृत-केला (कथा), खीर (चंद्रमा), फळ; नृसिंह जयंती ला पानकम-चना-गुड़ (दक्षिण); बौद्ध परंपरा मध्ये खीर (सुजाता ची खीर) आणि सादा भोजन। गर्मी — आम-खरबूज़ा-सत्तू।

• सत्यनारायण-प्रसाद: पंजीरी (1 कप सूजी/आटा घी मध्ये भूनकर, 1 कप शक्कर, मखाना-मेवा, इलायची; किंवा पंचामृत-केला-तुलसी) — सवा (1¼) ची मात्रा
• खीर (चंद्र-भोग — सुजाता ने बुद्ध ला खीर दिली थी), आम, खरबूज़ा, सत्तू-शरबत
• नृसिंह जयंती (चतुर्दशी): पानकम (गुड़-पानी), चना-गुड़, नारियल; पुढील सुबह पारण ला खीर-पूड़ी
• व्रत: फल-दूध-सत्तू; अहिंसा-भाव पासून सादा सात्विक भोजन (प्याज़-लहसुन नाही)
• दान चा जल-फल-अन्न आधी वेगळा; पक्षियों ला दाना-पानी

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

उत्तर मध्ये सत्यनारायण-पूर्णिमा, बौद्ध-क्षेत्रों मध्ये वेसाक, दक्षिण मध्ये नृसिंह-जयंती चा बड़ा दिवस।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

हे देखील पढ़ें: अक्षय तृतीया (12 दिवस आधी) · वट सावित्री (ज्येष्ठ अमावस्या — पुढील) · गंगा दसरा · पूर्णिमा-यादी

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब व समुदाय ची रीत सर्वोपरि आहे। गर्मी मध्ये स्नान-दान मध्ये आरोग्य चा ध्यान ठेवा।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका