💚 हरियाली तीज (श्रावणी तीज / छोटी तीज) 2027
श्रावण शुक्ल तृतीया — श्रावणातली हिरवी तीज: हिरव्या बांगड्या-लहरिया, मेहंदी, झोके, सिंजारा, शिव-पार्वती पूजा आणि घेवर; सुवासिनी व कुमारिकांचे सौभाग्य-व्रत.
हरियाली तीज श्रावण महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील तृतीयेला साजरी केली जाते — नागपंचमीच्या दोन दिवस आधी, श्रावणाच्या मध्यात जेव्हा सगळीकडे हिरवळ असते; म्हणूनच «हरियाली» — हिरवी साडी, हिरव्या बांगड्या, हिरवा लहरिया, मेहंदी, आंबा-कडुनिंबाच्या झाडांवर झोके आणि श्रावणाची गाणी (कजरी). श्रावणातल्या तीन तीजांपैकी (हरियाली, कजरी, हरतालिका) ही पहिली आणि सर्वांत उत्सवी.
अशी मान्यता आहे की याच तृतीयेला पार्वतीच्या 108 जन्मांच्या तपश्चर्येनंतर शिवांनी तिचा स्वीकार केला — म्हणून सुवासिनी पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि कुमारिका मनासारख्या वरासाठी व्रत करतात; एक दिवस आधी «सिंजारा» — माहेरहून लेकीला मेहंदी-बांगड्या-लहरिया-घेवर. खाली या वर्षीची तिथी, पूजा-मुहूर्त, विधी, साहित्य, कथा, घेवरचा नैवेद्य आणि विविध प्रदेशांच्या रिती दिल्या आहेत.
महत्त्व — हे व्रत चा
तीज = तृतीया — गौरीची तिथी; हरियाली तीज हा पार्वतीच्या (तीज माता) पूजेचा दिवस: शिव-पार्वतीच्या मीलनाचा सण, म्हणून नवविवाहितेचा पहिला श्रावण माहेरी आणि तीजेला सासरहून «सिंधारा/सिंजारा» (वस्त्रे-मिठाई-शृंगार) येणे — माहेर आणि सासर यांना जोडणारा प्रेमाचा धागा.
हिरवा रंग श्रावणाचा, समृद्धीचा, सौभाग्याचा — या दिवशी हिरव्या बांगड्या बदलल्या जातात, मेहंदी जितकी गडद तितके पतीचे प्रेम (लोकविश्वास); झोका — कृष्ण-राधा/शिव-पार्वतीचा झोका, कडुनिंब-आंब्यावर दोर-फळीचा झोका; श्रावणाची गाणी — कजरी, झूला, «झूला पड़ गयो अम्बुआ की डार».
व्रत निर्जला/फलाहार (अनेक घरांत केवळ पूजा-उत्सव); जयपूरची तीज-सवारी (तीज मातेची शाही मिरवणूक), बनारस-मिर्झापूरची कजरी, हरियाणा-पंजाबची «तीयाँ» (झोके-गिद्धा) — संपूर्ण श्रावण याच्याच भोवती फिरतो.
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
हा उत्तर भारतीय घरगुती पूजाविधी आहे — एक दिवस आधी सिंजारा-मेहंदी, तीजेला हिरवा शृंगार, शिव-पार्वती पूजा, झोके-गाणी.
- एक दिवस आधी (द्वितीया — सिंजारा): माहेरहून लेकीला (नवविवाहितेला) मेहंदी, हिरव्या बांगड्या, लहरिया साडी, घेवर-फेणी, शृंगार-साहित्य; संध्याकाळी हातापायांना मेहंदी, मैत्रिणींसोबत गाणी.
- तीजेची सकाळ: स्नान, हिरवी/लहरिया साडी, सोळा शृंगार, हिरव्या बांगड्या (जुन्या काढून नव्या), टिकली-सिंदूर; संकल्प — «मी पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी/उत्तम वरासाठी व सौभाग्यासाठी हरियाली तीजेचे व्रत करते» — निर्जला/फलाहार.
- पूजा (दिवसा किंवा प्रदोषकाळी — वेळ वर दिली आहे): चौरंगावर हिरवे/लाल कापड, माती/वाळूची किंवा चित्ररूप शिव-पार्वती-गणेशाची प्रतिमा (अनेक घरांत तीज मातेची मातीची मूर्ती); कलश; पार्वतीला सोळा शृंगार — बांगड्या, टिकली, सिंदूर, मेहंदी, काजळ, ओढणी, फणी, आरसा, फुलांचा हार (बेल-आंब्याची हिरवी पाने); शिवाला बेलपत्र-धोतरा-पाणी.
- मंत्र — «ॐ उमामहेश्वराभ्यां नमः»; तीजेची कथा (खाली) सुवासिनींनी एकत्र ऐकावी; आरती; घेवर-मालपुवा-खिरीचा नैवेद्य.
- बाया/सिंधारा: कथेनंतर सासूला (किंवा घरातील ज्येष्ठ स्त्रीला) शृंगार-वस्त्र-घेवर देऊन पाया पडणे; सुवासिनींना हिरव्या बांगड्या-मेहंदी वाटणे; कुमारिकांनी मोठ्या स्त्रियांचा आशीर्वाद घ्यावा.
- झोका: घरी/गल्लीत आंबा-कडुनिंबावर झोका, श्रावणाची गाणी (कजरी/झूला/मल्हार), मुली-मैत्रिणी; संध्याकाळी तीज मातेची मिरवणूक/जत्रा (जयपूर-आग्रा-बनारस).
- व्रत सोडणे: प्रदोष-पूजेनंतर (चंद्र-अर्घ्याची रीत नाही — ही चतुर्थी/चौथ नाही); पतीच्या हातून पाणी-मिठाई; नवी सून माहेरहून परतली तर सिंधाऱ्यासह.
- दोन दिवसांनी नागपंचमी, पंधरा दिवसांनी कजरी तीज (श्रावण कृष्ण तृतीया — पूर्णिमांत गणनेत भाद्रपद कृष्ण तृतीया) आणि एका महिन्याने हरतालिका (भाद्रपद शुक्ल तृतीया) — तीज-त्रयी.
📿 हरियाली तीज (श्रावणी तीज / छोटी तीज) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →
पूजा-सामग्री ची सूची
हिरव्या बांगड्या-मेहंदी-लहरिया-घेवर सिंजाऱ्यात; पूजेत शिव-पार्वती व सौभाग्याच्या 16 वस्तू.
- शिव-पार्वती-गणेशाची प्रतिमा (माती/वाळू/चित्र) किंवा तीज मातेची मूर्ती, चौरंग, हिरवे-लाल कापड, कलश
- पार्वतीचा सोळा शृंगार: हिरव्या बांगड्या, टिकली, सिंदूर, मेहंदी, काजळ, ओढणी (हिरवी/लाल), फणी, आरसा, आळता, पैंजण/जोडवी (प्रतीकात्मक), फुलांचा हार
- शिवाला: बेलपत्र, धोतरा, रुईची फुले, पाणी-दूध, चंदन, भस्म; गणेशाला दूर्वा
- रोली, अक्षता, हळद, कुंकू, मौली, हिरवी पाने (बेल-आंबा-कडुनिंब), फुले (झेंडू-गुलाब-मोगरा)
- नैवेद्य: घेवर, फेणी, मालपुवा, खीर, पुरी, हलवा, फळे (जांभूळ-आंबा-काकडी)
- सिंजारा/बाया: मेहंदी, हिरव्या बांगड्या, लहरिया/हिरवी साडी, घेवर, मिठाई, शृंगार-साहित्य, दक्षिणा
- झोका: दोर, फळी; कजरी/झूला-गीते
- दिवा, धूप, कापूर, आरतीचे ताट; तीज-कथेचे पुस्तक
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
पार्वती ही हिमालयाची कन्या; लहानपणापासूनच ती शिवाला पती मानत असे. वडील हिमवान यांनी नारदांच्या सांगण्यावरून विष्णूंशी तिचा विवाह ठरवला; पार्वतीने सखीच्या मदतीने वनात (हरित) जाऊन गुहेत वाळूचे शिवलिंग केले आणि घोर तप केले — याच सखी-हरणावरून पुढची तीज «हरतालिका» म्हणवली गेली; पण श्रावण शुक्ल तृतीयेला शिवांनी प्रकट होऊन पार्वतीचा पत्नी म्हणून स्वीकार केला — हिरवळीत मीलन, म्हणून «हरियाली तीज».
📖 हरियाली तीज (श्रावणी तीज / छोटी तीज) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →
घेवर, फेणी, मालपुवा — श्रावणातल्या तीजेचे पक्वान्न
हरियाली तीज म्हटली की घेवर — मैदा-तुपाची जाळीदार मिठाई, पाकात बुडवलेली, वर रबडी-सुका मेवा; सिंजाऱ्यात घेवर-फेणी माहेरहून येते; व्रत फलाहार/निर्जला, पूजेनंतर पुरी-खीर.
- घेवर (माळवा/रबडी घेवर): मैदा-तूप-थंड पाणी यांचे पातळ मिश्रण, गरम तुपात गोल साच्यात धारेने ओतून जाळी बनवणे, पाकात बुडवणे, वर रबडी-पिस्ते — बाजारातूनही (श्रावणात प्रत्येक हलवायाकडे)
- फेणी (सुतासारखी गोड), मालपुवा, खीर, बालुशाही, गुझिया (काही प्रदेशांत)
- व्रताच्या दिवशी: फळे (आंबा-जांभूळ-केळी), दूध, नारळपाणी; निर्जला व्रत करणाऱ्यांनी प्रदोष-पूजेनंतर
- पूजेनंतर: पुरी-बटाटा-भोपळ्याची भाजी, खीर, हलवा, काकडी; पंजाब-हरियाणाच्या तीयाँ उत्सवात खीर-पुरी-मालपुवे; बिहार-उत्तर प्रदेशात ठेकुआ-खीर (कजरी तीजेपर्यंत)
- सुवासिनींना वाटणे: घेवर + हिरव्या बांगड्या + मेहंदी — तीजेचे «बायना»
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
जयपूरच्या तीज-सवारीपासून बनारसच्या कजरी आणि पंजाबच्या तीयाँपर्यंत — श्रावणातली हिरवी तीज.
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- हिरवे — साडी, बांगड्या, मेहंदी: तीजेची ओळख; नव्या बांगड्या याच दिवशी
- शिव-पार्वतीला सोळा शृंगार, कथा सुवासिनींसोबत; सासूला बाया
- झोका, कजरी-गीते, मैत्रिणी-बहिणींसोबत उत्सव — हाही व्रताचा भाग
- नवी सून माहेरी, सासरहून सिंधारा — दोन्हीकडून भेटवस्तू
- कुमारिकांनीही व्रत करावे — मनासारख्या वरासाठी
❌ क्या न करा
- काळे-पांढरे कपडे, फुटक्या बांगड्या — तीजेला नकोत
- झोक्याचा दोर-फांदी जुनी/कमकुवत नको — मुलींच्या सुरक्षेसाठी
- गर्भवती/आजारी स्त्रियांनी निर्जलेचा हट्ट धरू नये — फलाहार
- भांडण, वडीलधाऱ्यांचा अनादर — हा सौभाग्याचा सण आहे
- श्रावणाच्या पावसात मेहंदी/बांगड्यांच्या बाजारात मुलांना एकटे सोडू नये
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
हरियाली तीज 2027 मध्ये कधी आहे?
वर दिलेली तिथी या वर्षीची श्रावण शुक्ल तृतीया आहे — पंचांग-गणनेनुसार; पूजेचा अभिजित/प्रदोष काळ (दिल्ली) देखील तिथेच दिला आहे. तृतीया कोणत्याही सूर्योदयाला स्पर्श करत नसेल (तिथी-क्षय) तर ज्या दिवशी तृतीया असेल, तोच दिवस.
हरियाली, कजरी आणि हरतालिका तीज यांत काय फरक आहे?
तिन्ही गौरी-तृतीयेची व्रते — हरियाली तीज श्रावण शुक्ल तृतीया (श्रावण, झोके-मेहंदी, उत्सवप्रधान); कजरी तीज श्रावण कृष्ण तृतीया — पूर्णिमांत गणनेत भाद्रपद कृष्ण तृतीया (15 दिवसांनी — कडुनिंबाची पूजा, चंद्र-अर्घ्य, बुंदेलखंड-राजस्थान); हरतालिका तीज भाद्रपद शुक्ल तृतीया (एका महिन्याने — निर्जला, सर्वांत कठोर, उत्तर प्रदेश-बिहार-महाराष्ट्र).
सिंजारा/सिंधारा म्हणजे काय?
तीजेच्या एक दिवस आधी (किंवा तीजेला) माहेरहून लेकीला/सुनेला पाठवली जाणारी भेट — मेहंदी, हिरव्या बांगड्या, लहरिया, घेवर-फेणी, शृंगार; सासरहून नव्या सुनेला «सिंधारा» — दोन्हीकडून प्रेमाचा धागा.
तीजेला चंद्राला अर्घ्य देतात का?
हरियाली तीजेला नाही — ही चौथ नाही; प्रदोष-पूजेनंतर व्रत सोडले जाते. कजरी तीजेला चंद्र-अर्घ्याची रीत आहे (कृष्ण तृतीया — चंद्र उशिरा उगवतो).
हिरव्याच बांगड्या का?
हिरवा हा श्रावणाच्या हिरवळीचा, समृद्धीचा आणि सौभाग्याचा रंग — या दिवशी जुन्या बांगड्या काढून नव्या हिरव्या घालणे म्हणजे पार्वतीच्या शृंगाराची पुनरावृत्ती; मेहंदी जितकी रंगेल, तितके प्रेम — लोकविश्वास.
मंगळागौर आणि हरियाली तीज एकच आहेत का?
भाव एकच — नवविवाहितेचे श्रावण-व्रत; महाराष्ट्रात श्रावणातल्या प्रत्येक मंगळवारी मंगळागौर (गौरी-पूजा, रात्रभर फुगडी-झिम्मा), उत्तरेत तृतीयेची तीज; मराठी घरांत तीजेऐवजी मंगळागौर पाळली जाते.
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — अगले व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
🌎 परदेशात हरियाली तीज (श्रावणी तीज / छोटी तीज) 2027: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड
हे देखील पढ़ें: नाग पंचमी (2 दिवस नंतर) · कजरी तीज (15 दिवस नंतर) · हरतालिका तीज (एक महीने नंतर) · गणगौर (गौरी चा चैत्र-व्रत)
⚠️ हे वर्णन पारंपरिक पद्धती आणि लोकमान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची-कुटुंबाची आणि प्रदेशाची रीत सर्वोपरी आहे.
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका