🌑 અમાસ (પિતૃ-તર્પણ, સ્નાન-દાન) 2026

આવતી અમાસ ક્યારે છે — દર મહિનાની અમાસે પિતૃઓનું તર્પણ, તીર્થ-સ્નાન, દાન, પીપળા-પૂજા; સોમવતી અમાસ (સોમવાર) અને શનિ અમાસ (શનિવાર) વિશેષ; મૌની/સર્વપિતૃ/દિવાળી/હરિયાળી અમાસનાં પોતાનાં પાનાં; ઉપર આવનારી 12 તિથિઓ.

અમાસ દરેક ચાંદ્ર-માસના વદ પક્ષની છેલ્લી તિથિ છે, જ્યારે ચંદ્ર દેખાતો નથી — વર્ષમાં 12 (અધિક માસ હોય ત્યારે 13). આ પિતૃઓનો દિવસ છે — તર્પણ (જળ-તલ), પિંડદાન, બ્રાહ્મણ-ભોજન, ગાય-કાગડા-કૂતરાને ગ્રાસ; તીર્થ-સ્નાન અને દાનનો દિવસ, અને પીપળો-તુલસી-શનિ-કાલીની પૂજાનો. કહેવાય છે કે અમાસે પિતૃઓ બારણે આવે છે — તેથી ઘરની સ્ત્રીઓ આ દિવસે ખીર-પૂરી બનાવીને પિતૃઓને અર્પણ કરે છે, ઘણાં ઘરોમાં આ દિવસે મીઠા વિનાનું/સાત્ત્વિક ભોજન.

જે વારે આવે તેનું અલગ મહત્ત્વ — સોમવારે **સોમવતી અમાસ** (સૌભાગ્યવતીઓનું પીપળા-પ્રદક્ષિણાનું વ્રત — વર્ષમાં 1-3), શનિવારે **શનૈશ્ચરી અમાસ** (શનિ-શાંતિ — શનિ-મંદિર, તેલ-દાન), મંગળવારે ભૌમવતી. પોષ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં મહા)ની મૌની, ભાદરવા (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં આસો)ની સર્વપિતૃ (મહાલય), આસો (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં કારતક)ની દિવાળી, અષાઢ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં શ્રાવણ)ની હરિયાળી (ગુજરાતમાં દિવાસો), વૈશાખ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં જેઠ)ની વટ સાવિત્રી, શ્રાવણ (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવો)ની કુશગ્રહણી (પિઠોરી) અમાસ મોટાં પર્વ છે — પોતપોતાનાં પાનાં પર. ઉપર આવતી અમાસની તિથિ, તિથિ-બારી, શ્રાદ્ધ-મુહૂર્ત (કુતુપ/અપરાહ્ન) અને આવનારી 12 તિથિઓ વારનાં નામ સાથે; નીચે વિધિ, સામગ્રી, કથા, ભોજન, પ્રદેશોની રીત.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

પિતૃ-દિવસ: ગરુડ-પુરાણ/મનુસ્મૃતિ — અમાસે પિતૃઓ વાયુ-રૂપે વંશજોના બારણે આવીને તર્પણની રાહ જુએ છે; અમાસનું તર્પણ/શ્રાદ્ધ પિતૃ-દોષ (કુંડળીમાં સૂર્ય-રાહુ/શનિ)ની શાંતિનો માસિક ઉપાય; દર્શ-શ્રાદ્ધ (અમાસનું શ્રાદ્ધ) પિતૃપક્ષ પછી સૌથી મહત્ત્વનું.

ચંદ્ર વિનાનો દિવસ — મન (ચંદ્ર) નિર્બળ, તેથી શુભ-કાર્ય (લગ્ન-મુસાફરી-નવી શરૂઆત) ટાળે છે, પણ જપ-તપ-દાન-ધ્યાન (મૌની) અને તાંત્રિક/કાલી-સાધનાનો શ્રેષ્ઠ કાળ; સોમવતી (ચંદ્ર-વાર + અમાસ)એ પીપળા-પ્રદક્ષિણાથી સૌભાગ્ય-સંતાન; શનૈશ્ચરીએ શનિ-શાંતિ (સાડાસાતી-ઢૈયા), શનિ-મંદિરો (શિંગણાપુર-કોકિલાવન-તિરુનલ્લાર)માં ભીડ.

તીર્થ-સ્નાન: અમાસે ગંગા-નર્મદા-ગોદાવરી-સંગમમાં સ્નાન (મહા-કારતક-વૈશાખ — પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં — વિશેષ), પછી દાન — અન્ન, વસ્ત્ર, તલ, જળ, ગાય; પીપળા (વિષ્ણુ-વાસ) અને તુલસીને જળ-દીવો; કેટલાક પ્રદેશોમાં અમાસે ખેતરમાં હળ નહીં (ખેતીનો વિરામ, બળદોને રજા — બળદ-પોળા શ્રાવણ અમાસે, પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવા અમાસે).

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ માસિક અમાસની ઘરગથ્થુ વિધિ છે — સવારે સ્નાન-તર્પણ, દાન, પીપળા-પૂજા, સાંજે દીવો; સોમવતી અને શનૈશ્ચરીની ખાસ રીત સાથે.

1. સવારે: બ્રહ્મ-મુહૂર્ત/સૂર્યોદયે સ્નાન (નદી/તીર્થમાં કે ઘેર ગંગાજળ-તલ ભેળવેલા પાણીથી); સૂર્યને અર્ઘ્ય; સંકલ્પ — «અમાસનું સ્નાન-દાન-તર્પણ, પિતૃ-તૃપ્તિ માટે»; ઘણાં ઘરોમાં થોડા કલાક મૌન (મૌની અમાસની જેમ).
2. તર્પણ (ઘરના પુરુષ/ન હોય તો સ્ત્રી): તાંબાના લોટામાં જળ-કાળા તલ-દર્ભ, દક્ષિણ તરફ મુખ, અંગૂઠા તરફથી જળ પિતૃઓને — «(ગોત્ર) (નામ) તૃપ્યતામ્» 3 વાર, પિતા-પિતામહ-પ્રપિતામહ અને માતૃ-પક્ષ; જનોઈ જમણા ખભે (અપસવ્ય); પિતૃ-સૂક્ત/ગીતા-7; તર્પણ ન આવડતું હોય તો ફક્ત જળ-તલ દક્ષિણ દિશામાં «સર્વે પિતરઃ તૃપ્યન્તામ્».
3. દર્શ-શ્રાદ્ધ (શક્ય હોય તો): અપરાહ્ન/કુતુપ (ઉપર સમય)માં પિંડ/ખીર-પૂરીનું અર્પણ, પંચબલિ (ગાય-કૂતરો-કાગડો-કીડી-દેવ), બ્રાહ્મણ/દીકરી-જમાઈને ભોજન-દક્ષિણા; ન થઈ શકે તો ગાય-કાગડાને ખીર-રોટલી અને ગરીબને ભોજન.
4. દાન: અન્ન (ચોખા-ઘઉં), તલ, વસ્ત્ર, પાણીનું પાત્ર, છત્રી-પગરખાં (ઋતુ મુજબ), ગાયનો ચારો; શનૈશ્ચરીએ કાળા તલ-અડદ-સરસવનું તેલ-લોખંડ-કાળું વસ્ત્ર; સોમવતીએ સૌભાગ્ય-સામગ્રી અને સફેદ વસ્તુ; ભૌમવતીએ ગોળ-મસૂર.
5. પીપળો-તુલસી: પીપળાને જળ-દૂધ-તલ, દીવો, 108/7 પ્રદક્ષિણા (સોમવતીએ સૌભાગ્યવતીઓ 108 વાર સૂતર વીંટાળતાં — ફળ-મીઠાઈ-સિક્કા ચડાવીને, કથા); તુલસીને જળ-દીવો (અમાસે તુલસી તોડવી વર્જિત); શનિ-મંદિર (શનૈશ્ચરી) — તેલનો દીવો, «ૐ શં શનૈશ્ચરાય નમઃ», હનુમાન-ચાલીસા.
6. સાંજે: ઘરમાં દક્ષિણ દિશામાં તલના તેલનો દીવો (પિતૃઓ માટે), મુખ્ય બારણે દીવો, કાલી/દુર્ગા-પૂજા (કેટલીક પરંપરાઓ — દિવાળી/કૌશિકી અમાસ); શિવ-અભિષેક (ચંદ્ર-દોષ); સાત્ત્વિક ભોજન, ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વિના.
7. વ્રત: આખો દિવસ ફરાળ/એક ટાણું ભોજન (સોમવતી-શનૈશ્ચરીએ ખાસ); નિર્જળા નહીં; વડીલો-રોગીઓ સામાન્ય સાત્ત્વિક ભોજન.
8. સ્ત્રીઓ: સોમવતી અમાસ — પીપળા-પ્રદક્ષિણાનું વ્રત (નીચે કથા), પતિ-સંતાનનું દીર્ઘાયુ; માસિક-ધર્મમાં તર્પણ-પૂજા નહીં (સ્મરણ-દાન); નવી પરણેલી પહેલી સોમવતી પિયર/સાસરાની રીત મુજબ.

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

તર્પણની સામગ્રી + દાન + પીપળા-પૂજા + વાર-વિશેષ — અમાસની યાદી.

• તર્પણ: તાંબાનો લોટો/થાળી, જળ, ગંગાજળ, કાળા તલ, દર્ભ (આસન-પવિત્રી), જવ, દક્ષિણ દિશાનું આસન, જનોઈ
• શ્રાદ્ધ (શક્ય હોય તો): ખીર-પૂરી/પિંડની સામગ્રી (ચોખા-જવ-તલ-ઘી-મધ), 5 પાન (પંચબલિ), ફૂલ (સફેદ), ધૂપ-દીવો (તલનું તેલ), પાન-સોપારી, દક્ષિણા
• દાન: અન્ન, તલ, વસ્ત્ર, પાણીનું પાત્ર, છત્રી/ધાબળો, ગાયનો ચારો; શનૈશ્ચરી: કાળા તલ-અડદ-સરસવનું તેલ-લોખંડ-કાળું કપડું; સોમવતી: સૌભાગ્ય-સામગ્રી, સફેદ વસ્તુ; ભૌમવતી: ગોળ-મસૂર
• પીપળા-પૂજા: જળ-દૂધ-તલ, કાચું સૂતર (108 પ્રદક્ષિણા — સોમવતી), ફળ-મીઠાઈ-સિક્કા, દીવો, કંકુ-અક્ષત
• તુલસી-દીવો, શિવ-અભિષેક (જળ-દૂધ-બીલીપત્ર), શનિ-દીવો (તેલ), હનુમાન-ચાલીસા
• સાંજે: તલના તેલનો દીવો (દક્ષિણમાં), બારણે દીવો; કાલી/દુર્ગા-પૂજા (કેટલીક પરંપરાઓ)
• ભોજન: ખીર-પૂરી (પિતૃઓને), સાત્ત્વિક (મીઠા વિના — કેટલાંક ઘરોમાં), ફરાળ
• પુસ્તક: પિતૃ-સૂક્ત/ગીતા-7/સોમવતી-કથા/શનિ-સ્તોત્ર

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

સોમવતી અમાસ (પીપળા-પ્રદક્ષિણા)ની કથા: એક શાહુકારની સાત વહુઓમાં સૌથી નાની વહુને ધોબણે આશીર્વાદ આપ્યા «સદા સૌભાગ્યવતી રહે»; વહુએ પૂછ્યું — ધોબણ બોલી «સોમવતી અમાસે પીપળાની 108 પ્રદક્ષિણા સૂતર વીંટાળીને કર, પછી જમજે — આનાથી જ મારું સૌભાગ્ય અખંડ છે»; વહુએ એમ જ કર્યું, તેનો પતિ સર્પદંશ/મૃત્યુમાંથી બચી ગયો (ક્યાંક: દીકરીની કુંડળીનો વૈધવ્ય-યોગ સોમવતીના વ્રતથી કપાયો — સોના ધોબણની કથા). શીખ — સોમવતીએ પીપળા-પ્રદક્ષિણાથી સૌભાગ્ય-સંતાનની રક્ષા.

અમાસ-પિતૃ: કર્ણને પિતૃ-તર્પણ માટે 16 દિવસ મળ્યા (પિતૃપક્ષ), અને મહાભારતમાં ભીષ્મે કહ્યું કે અમાસ પિતૃઓની તિથિ છે — «આ દિવસે પિતૃઓ વંશજોના બારણે આવે છે, જળ-તલથી તૃપ્ત થઈને આશીર્વાદ આપે છે, ખાલી પાછા ફરે તો શાપ»; તેથી દરેક અમાસ (દર્શ)નું તર્પણ. સમુદ્ર-મંથન (મૌની) અને રામનું અયોધ્યા-આગમન (આસો; પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં કારતક) પણ અમાસે — તેથી અમાસ ન શુભ, ન અશુભ; તે પિતૃ-દેવ-દિવસ છે.

શનૈશ્ચરી અમાસ: શનિનો જન્મ વૈશાખ અમાસે (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં જેઠ અમાસે) (શનિ-જયંતી) — પિતા સૂર્ય સાથે વેર, પણ શિવ-ભક્તિ અને ન્યાયના દેવ; શનિવાર + અમાસે શનિ-મંદિર (શિંગણાપુર-તિરુનલ્લાર-કોકિલાવન)માં તેલ-અભિષેક, પીપળે દીવો, હનુમાન-પૂજાથી સાડાસાતી-ઢૈયાની પીડા ઓછી — લોક-માન્યતા; શનિ કર્મ-ફળના દાતા, દાન-સેવાથી પ્રસન્ન.

ખીર-પૂરી (પિતૃઓને), સાત્ત્વિક ભોજન, તલ-ગોળ — અમાસનું રસોડું

અમાસે પિતૃઓ માટે ખીર-પૂરી (કે તેમની પ્રિય વાનગી) — પહેલાં ગાય-કાગડા-કૂતરાને ગ્રાસ, પછી બ્રાહ્મણ/ગરીબને, પછી ઘરનાં; ભોજન સાત્ત્વિક — ડુંગળી-લસણ-માંસ-મદ્ય નહીં, ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વિના/એક ટાણું; તલ-ગોળ (શનૈશ્ચરી), સફેદ ખીર (સોમવતી); દક્ષિણમાં અમાવસૈ-તર્પણ પછી સાદું ભોજન.

• ખીર (ચોખા-દૂધ) + પૂરી — પિતૃઓનો ભોગ; કોળા/દૂધીનું શાક, અડદની દાળનાં વડાં, કઢી (શ્રાદ્ધની રીત)
• પંચબલિ-ગ્રાસ: ગાય-કૂતરો-કાગડો (ખીર-રોટલી), કીડી (લોટ-ખાંડ), દેવ (ઘી); બ્રાહ્મણ/દીકરી-જમાઈને ભોજન
• સોમવતી: સફેદ વસ્તુ — ખીર, દૂધ-ભાત, સાકર; પીપળાને ફળ-મીઠાઈ; વ્રતનું પારણું પીપળા-પ્રદક્ષિણા પછી
• શનૈશ્ચરી: તલ-ગોળના લાડુ, અડદની ખીચડી (દાન અને ભોજન), સરસવનું તેલ; ભૌમવતી: ગોળ-ચણા
• વ્રતનું ફરાળ: ફળ, દૂધ, સાબુદાણા; મીઠા વિનાનું ભોજન (કેટલાંક ઘરોમાં) — દૂધી-દહીં-ખીર
• પ્રાદેશિક: મહારાષ્ટ્ર (પોળા — શ્રાવણ અમાસ; પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવો) પૂરણપોળી, બળદોને; તમિલ (અમાવસૈ) — તર્પણ પછી વડા-પાયસમ; બંગાળ (કૌશિકી/દીપાન્વિતા) — કાલી-ભોગ ખિચુડી; ગુજરાત (દિવાળીની અમાસ) — મીઠાઈ; પંજાબ (મસ્યા) — લંગર-કઢી-ભાત

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

પંજાબની મસ્યા, તમિલનું અમાવસૈ-તર્પણ, મહારાષ્ટ્રનો પોળા, બંગાળની કૌશિકી, ઉત્તરની સોમવતી-પીપળો — ચંદ્ર વિનાના દિવસની રીતો.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

🌎 વિદેશમાં અમાસ (પિતૃ-તર્પણ, સ્નાન-દાન) 2026: અમેરિકા · કેનેડા · યુકે · ઓસ્ટ્રેલિયા · યુએઈ · કતાર · સાઉદી અરેબિયા · કુવૈત · ઓમાન · બહેરીન · સિંગાપોર · મલેશિયા · ન્યુઝીલેન્ડ · દક્ષિણ આફ્રિકા · મોરિશિયસ · ફિજી · નેધરલેન્ડ્સ · જર્મની · આયર્લેન્ડ

આ પણ વાંચો: પિતૃ-પક્ષ અને સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા · મૌની અમાવસ્યા (માઘ) · દીપાવલી (કાર્તિક અમાવસ્યા) · પૂર્ણિમા વ્રત

⚠️ આ વિવરણ પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; પોતાના કુળ-પરિવાર, ગોત્ર-પરંપરા અને પંડિતની રીત સર્વોપરી છે. તિથિઓ દિલ્હીની સૂર્યોદય-તિથિ મુજબ — પોતાના શહેરનું પંચાંગ મેળવી લો; પિતૃ-દોષ/શનિ-ઉપાય જ્યોતિષ-માન્યતા છે.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર