🛕 જગન્નાથ રથયાત્રા 2027
અષાઢ સુદ બીજ — પુરીમાં જગન્નાથ-બલભદ્ર-સુભદ્રા ત્રણ રથમાં ગુંડિચા મંદિર (માસીનું ઘર) તરફ; રથનું દોરડું ખેંચવું, નવ દિવસ પછી બાહુડા (વાપસી); ઘરે જગન્નાથ-પૂજા, ખીચડીનો ભોગ, નાના રથ.
જગન્નાથ રથયાત્રા અષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષ (સુદ)ની બીજે થાય છે — ઓડિશાના પુરીમાં ભગવાન જગન્નાથ (શ્રીકૃષ્ણ), મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા લાકડાના ત્રણ વિશાળ રથ (નંદીઘોષ, તાલધ્વજ, દર્પદલન) પર બિરાજીને શ્રીમંદિરથી ત્રણ કિમી દૂર ગુંડિચા મંદિર (માસીનું ઘર) જાય છે — લાખો ભક્તો રથનું દોરડું ખેંચે છે; નવ દિવસ ત્યાં રહીને દસમે «બાહુડા યાત્રા»થી પાછા ફરે છે, રસ્તામાં સુના-વેશ (સોનાનો શણગાર), પછી નીલાદ્રિ-બિજે.
આ આખા ભારતનું પર્વ બની ગયું છે — અમદાવાદ (ભારતની બીજી સૌથી મોટી રથયાત્રા), કોલકાતા (ઇસ્કોન), દિલ્હી, મુંબઈ, બંગાળના માહેશ-માયાપુર, દરેક શહેરમાં નાના-મોટા રથ; ઘરે સ્ત્રીઓ જગન્નાથ-ત્રિમૂર્તિની પૂજા, ખીચડીનો ભોગ, બાળકો માટે નાનો રથ, «જય જગન્નાથ». રથના દોરડાને સ્પર્શવું એટલે સો યજ્ઞોનું ફળ — તેથી ભીડ. નીચે આ વર્ષની તિથિ, વિધિ, સામગ્રી, કથા, પ્રસાદ અને જુદા જુદા પ્રદેશોની રીત.
મહત્વ — આ વ્રત કેમ
સ્કંદ-પુરાણ (ઉત્કલ-ખંડ): «રથે તુ વામનં દૃષ્ટ્વા પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે» — રથ પર વામન (જગન્નાથ)નાં દર્શનથી પુનર્જન્મ નથી; રથ ખેંચવાથી સો યજ્ઞોનું ફળ; રથયાત્રામાં ભગવાન પોતે લોકોની વચ્ચે આવે છે — જાતિ-ધર્મના ભેદ વિના સૌને દર્શન (મંદિરમાં પ્રવેશના નિયમ છે, રથ પર નહીં).
પુરીની રથયાત્રાનો ક્રમ: સ્નાન-પૂર્ણિમા (જેઠ પૂનમ — 108 ઘડાથી સ્નાન, પછી ભગવાન «બીમાર» — અનવસર 15 દિવસ), નવ-યૌવન દર્શન, રથયાત્રા (બીજ — પહંડી, છેરા-પહંરા — ગજપતિ રાજા સોનાની સાવરણીથી રથ વાળે છે), ગુંડિચામાં 7 દિવસ (હેરા-પંચમી — લક્ષ્મીજી રિસાઈને આવે છે), બાહુડા (દસમ), સુના-વેશ (અગિયારસ), અધર-પણા (બારસ), નીલાદ્રિ-બિજે (તેરસ — લક્ષ્મીજી રસગુલ્લાથી જગન્નાથને મનાવે છે).
રથ દર વર્ષે નવા — ફાસી-ધૌરાનું લાકડું, નંદીઘોષ (જગન્નાથ — 16 પૈડાં, લાલ-પીળો), તાલધ્વજ (બલભદ્ર — 14 પૈડાં, લાલ-લીલો), દર્પદલન/દેવદલન (સુભદ્રા — 12 પૈડાં, લાલ-કાળો); 12 કે 19 વર્ષે નવકલેવર (નવી મૂર્તિ — લીમડાનું લાકડું, દારુ); જગન્નાથ = કૃષ્ણનું દારુ-બ્રહ્મ સ્વરૂપ, હાથ-પગ વિનાનું, મોટી આંખો — «જગતના નાથ», બહેન સુભદ્રા વચ્ચે, રથયાત્રા ભાઈ-બહેનનું પણ પર્વ.
પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)
આ ઘરગથ્થુ વિધિ છે — જગન્નાથ-ત્રિમૂર્તિની પૂજા, નાનો રથ, ખીચડીનો ભોગ, રથ-દર્શન; પુરી ન જઈ શકો તો ઘરની/શહેરની રથયાત્રામાં.
- સ્નાન-પૂર્ણિમાથી (જેઠ પૂનમ — 15 દિવસ પહેલાં) ઘરની જગન્નાથ-મૂર્તિ/ચિત્રને સ્નાન કરાવીને «અનવસર» — કેટલાંક ઘરોમાં 15 દિવસ પડદો, રથયાત્રાની સવારે નવ-યૌવન દર્શન; સાદું રૂપ — રથયાત્રાની સવારે સ્નાન-શણગાર.
- રથયાત્રાની સવારે: સ્નાન, સ્વચ્છ વસ્ત્ર; પૂજા-સ્થાને જગન્નાથ-બલભદ્ર-સુભદ્રા (ત્રિમૂર્તિનું ચિત્ર/નાની મૂર્તિઓ), પીળાં-લાલ ફૂલ, તુલસી, ચંદન-કુમકુમ, દીવો-ધૂપ; સંકલ્પ — «રથયાત્રાનાં દર્શન/સેવાથી પરિવારનું કલ્યાણ».
- નાનો રથ (બાળકો સાથે): લાકડાનો/પૂંઠાનો/રમકડાનો રથ, ફૂલ-રંગીન કપડાં-ધજાઓથી શણગારવો, ત્રિમૂર્તિ બેસાડવી, દોરડું; આંગણામાં/શેરીમાં «જય જગન્નાથ»ના નાદ સાથે ખેંચવો, આરતી; ઘણા પરિવારો સોસાયટી/મંદિરના રથમાં જોડાય છે.
- ભોગ: ખીચડી (જગન્નાથને પ્રિય — ઘી-મગ-ચોખા), દાલમા (ઓડિયા દાળ-શાક), ખીર, રસગુલ્લા, ફળ, પખાલ (પાણી-ભાત — ગરમી), પૂરી-શીરો; તુલસી-પત્ર; ભોગ પછી પ્રસાદ વહેંચવો (જગન્નાથનો મહાપ્રસાદ જાતિ-ભેદ વિના — સૌને).
- રથ-દર્શન/દોરડું: શહેરની રથયાત્રા (ઇસ્કોન/મંદિર)માં રથનું દોરડું સ્પર્શવું-ખેંચવું, «જય જગન્નાથ/હરિ બોલ»; પુરી જાઓ તો બડદાંડ પર રથ-દર્શન (ભીડમાં સાવચેતી); ટીવી/લાઇવ-દર્શન પણ શુભ મનાય છે — દર્શન સાથે નાળિયેર-ફળ અર્પણ.
- વ્રત (વૈકલ્પિક): ઘણી સ્ત્રીઓ બીજે ફળાહાર/એકટાણું, રાત્રિ-જાગરણ-કીર્તન (જગન્નાથાષ્ટકમ્ «કદાચિત્ કાલિન્દી-તટ-વિપિન-સઙ્ગીત-તરલો…»); ભાઈ-બહેન — સુભદ્રા-બલભદ્રની યાદમાં બહેનને ભેટ (કેટલાક પ્રદેશો).
- નવ દિવસ: ગુંડિચા-પ્રવાસ — ઘરે રોજ ભોગ-આરતી; હેરા-પંચમી (પાંચમો દિવસ) લક્ષ્મી-પૂજા; બાહુડા (દસમ) — પાછા ફરતા રથની પૂજા, રસગુલ્લાનો ભોગ; સુના-વેશ (અગિયારસ) — સોનાના શણગારનાં ચિત્ર-દર્શન; નીલાદ્રિ-બિજે (તેરસ) — લક્ષ્મી-જગન્નાથને રસગુલ્લા.
- દાન: અનાજ-વસ્ત્ર, ખીચડીનો ભંડારો; ભક્તોને પાણી-શરબત (અષાઢની ગરમી); રથ-નિર્માણ/ભંડારામાં સેવા.
📿 માહિતી કેવી રીતે શોધવી-વિગતવાર પદ્ધતિ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો
પૂજા-સામગ્રીની યાદી
ત્રિમૂર્તિનું ચિત્ર, નાનો રથ, ખીચડી-દાલમા, રસગુલ્લા, તુલસી — રથયાત્રાની યાદી.
- જગન્નાથ-બલભદ્ર-સુભદ્રાનું ત્રિમૂર્તિ ચિત્ર/નાની મૂર્તિઓ (લીમડાના લાકડાની/માટીની), બાજોઠ, પીળું-લાલ કપડું
- નાનો રથ (લાકડાનો/પૂંઠાનો/રમકડાનો), શણગાર માટે રંગીન કપડું-ધજા-ફૂલ-તોરણ, દોરડું
- પીળાં-લાલ ફૂલ (ગલગોટા-કમળ-ચંપો), તુલસી-પત્ર, ચંદન, કુમકુમ, અક્ષત, નાડાછડી, હાર
- દીવો, ઘી, ધૂપ, કપૂર, આરતીની થાળી, શંખ, ઘંટડી, કળશ, નાળિયેર
- ભોગ: ખીચડી (મગ-ચોખા-ઘી), દાલમા, ખીર, રસગુલ્લા/છેના-પોડ, પખાલ, પૂરી-શીરો, ફળ (કેરી-કેળાં-જાંબુ)
- જગન્નાથાષ્ટકમ્/કીર્તનની ચોપડી, «જય જગન્નાથ»ની ધજા
- દાન/ભંડારો: ખીચડીની સામગ્રી, પાણી-શરબત, અનાજ-વસ્ત્ર
🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો
સૂર્યોદય, ચંદ્રોદય, રાહુકાળ અને ચૌઘડિયા — તમારા શહેરના સચોટ સમય મુજબ, નિઃશુલ્ક।
પંચાંગ જુઓ →પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા
રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન (માલવ)ને સપનામાં નીલમાધવનાં દર્શન થયાં; તેમણે વિદ્યાપતિને મોકલ્યા — શબર-રાજા વિશ્વાવસુ ગુપ્ત ગુફામાં નીલમાધવને પૂજતો હતો; વિદ્યાપતિએ તેની દીકરી લલિતા સાથે લગ્ન કરીને માર્ગ જાણ્યો, પણ દેવ અદૃશ્ય થઈ ગયા. આકાશવાણી થઈ — «સમુદ્રમાંથી દારુ (લાકડું) આવશે, તેમાંથી મૂર્તિ બનાવો»; એક વૃદ્ધ સુથાર (સ્વયં વિશ્વકર્મા)એ શરત મૂકી — 21 દિવસ કોઈ બારણું ન ખોલે; 14મે દિવસે અવાજ બંધ થયો, રાણી ગુંડિચાએ બારણું ખોલ્યું — અધૂરી મૂર્તિઓ (હાથ-પગ વિનાની), સુથાર અદૃશ્ય; નારદે કહ્યું «આ જ રૂપ પૂજાશે». તેથી જગન્નાથનું અધૂરું દારુ-રૂપ.
📖 જગન્નાથ ગ્રંથની સંપૂર્ણ વ્રત કથા વાંચોઃ
ખીચડી, દાલમા, પખાલ, રસગુલ્લા, પોડ-પીઠા — જગન્નાથનો મહાપ્રસાદ
પુરીમાં રોજ 56 ભોગ (છપ્પન ભોગ) માટીનાં હાંડલાંમાં લાકડાની આંચ પર — મહાપ્રસાદ (આનંદ-બજારમાં સૌને); ઘરે ખીચડી (જગન્નાથને પ્રિય — કર્માબાઈની કથા), દાલમા, પખાલ-ભાત, ખીર, રસગુલ્લા; રથયાત્રાની ગરમીમાં શરબત-પના; ભાઈ-બહેનનું પર્વ — મીઠાઈ વહેંચીને.
- ખીચડી: મગની દાળ-ચોખા-ઘી-આદુ-હિંગ (કર્માબાઈની ખીચડી — જગન્નાથનો પહેલો ભોગ), દાલમા (તુવેરની દાળમાં કોળું-રીંગણ-કાચાં કેળાં-પંચફોરન)
- પખાલ-ભાત (ભાતમાં પાણી-દહીં-લીંબુ — ઓડિશાની ગરમી), સાગ-ભાજા, બડી-ચૂરા, બટાકાનું ભડથું
- ખીર (ખીરી), રસગુલ્લા (પાહાલા/ઓડિયા — નીલાદ્રિ-બિજે), છેના-પોડ, પોડ-પીઠા, માલપૂડા, કાંજી
- પના (બીલા/કેરીનું શરબત), છાશ, ફળ (કેરી-જાંબુ-કેળાં-લીચી), નાળિયેરના લાડુ
- ઉત્તર ભારત: પૂરી-શીરો-ખીચડી, ઇસ્કોનનો પ્રસાદ (ખીચડી-શીરો-શાક); ગુજરાત (અમદાવાદ): મગ-જાંબુ (મગ અને જાંબુનો પ્રસાદ), ખીચડી-કઢી, ફાફડા; બંગાળ (માહેશ): ખિચુડી-લાબડા, પાયેશ, રસગુલ્લા
અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત
પુરીનો બડદાંડ, અમદાવાદની જમાલપુરની યાત્રા, માહેશનો 600 વર્ષ જૂનો રથ, દરેક શહેરમાં ઇસ્કોનની યાત્રા — જગન્નાથ સૌના.
દાદી પાસેથી સાંભળેલી રીતો, વાર્તાઓ, ગીતો અથવા વાનગીઓ-2-4 પંક્તિઓ; અમે વાંચીશું અને તમારા વિસ્તારનું નામ આ પૃષ્ઠ પર ઉમેરીશું (ફોન દેખાશે નહીં-માત્ર પૂછવા માટે).
✅ મિલ ગઈ-વાંચન 1-2 દિવસ દરમિયાન તે જ પૃષ્ઠ પર ઉમેરવામાં આવશે. આભાર!કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ મોકલવાનું ચાલુ રાખોશું કરવું, શું ન કરવું
✅ શું કરવું
- રથનું દોરડું સ્પર્શવું/ખેંચવું, «જય જગન્નાથ»; ન જઈ શકો તો ઘરનો/શહેરનો રથ કે લાઇવ-દર્શન
- જગન્નાથને ખીચડી-દાલમા-રસગુલ્લાનો ભોગ, તુલસી-પત્ર; મહાપ્રસાદ ભેદભાવ વિના સૌને
- બાળકો સાથે નાનો રથ — ત્રિમૂર્તિ, શણગાર, કથા; ભાઈ-બહેનનું પર્વ — સુભદ્રાની યાદ
- નવ દિવસ (ગુંડિચા-પ્રવાસ) રોજ ભોગ-આરતી, બાહુડા-સુના-વેશ-નીલાદ્રિ-બિજે ઊજવો
- ભીડમાં પાણી અને સુરક્ષા, બાળકો-વડીલોનો હાથ પકડી રાખો; ભંડારો-પાણી-શરબતની સેવા
❌ શું ન કરવું
- રથની આગળ/પૈડાં પાસે જવું — અકસ્માત; દોરડા પર ચડવું; ધક્કા-મુક્કી
- મહાપ્રસાદનું અપમાન — એંઠું છોડવું, જમીન પર ઢોળવું; જાતિ-ભેદને લીધે પ્રસાદ ન લેવો
- સ્નાન-પૂર્ણિમાથી રથયાત્રા સુધી (અનવસર) કેટલાંક ઘરો મૂર્તિનાં દર્શન નથી કરતાં — ઘરની રીત માનો
- રથયાત્રાના દિવસે તામસિક ભોજન, નશો; ભીડમાં કીમતી સામાન
- પ્લાસ્ટિક-થર્મોકોલના રથ; ઝાડ કાપીને રથ (લોક-રીતમાં નવા રથ માટે વન-વિભાગનું લાકડું)
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
રથયાત્રા 2027માં ક્યારે છે અને બાહુડા ક્યારે?
ઉપર આ વર્ષની અષાઢ સુદ બીજ (રથયાત્રા)ની તિથિ છે; બાહુડા (વાપસી) 8 દિવસ પછી દસમે, સુના-વેશ અગિયારસે, નીલાદ્રિ-બિજે તેરસે; સ્નાન-પૂર્ણિમા 15-16 દિવસ પહેલાં (જેઠ પૂનમ); પુરીનું ચોક્કસ સમયપત્રક શ્રીમંદિર-પ્રશાસન બહાર પાડે છે.
જગન્નાથની મૂર્તિ અધૂરી કેમ છે — હાથ-પગ વિનાની?
કથામાં રાણી ગુંડિચાએ 21 દિવસ પહેલાં બારણું ખોલી નાખ્યું, સુથાર (વિશ્વકર્મા) મૂર્તિઓ અધૂરી છોડીને અદૃશ્ય થયા; નારદે કહ્યું આ જ રૂપ પૂજનીય; દાર્શનિક અર્થ — બ્રહ્મનું રૂપ અપૂર્ણ-અસીમ, મોટી આંખો = સઘળું જુએ તે «જગન્નાથ»; લીમડાના દારુમાંથી, 12-19 વર્ષે નવકલેવર.
રથનું દોરડું સ્પર્શવાનું શું ફળ?
સ્કંદ-પુરાણ: રથ ખેંચવાથી/દોરડું સ્પર્શવાથી સો યજ્ઞોનું ફળ, રથ પર વામનનાં દર્શનથી પુનર્જન્મ નહીં; ભાવ — ભગવાનને પોતાના હાથે ખેંચવા, સેવા; ન પહોંચી શકો તો ઘરના રથનું દોરડું કે શહેરની રથયાત્રા — ભાવ એ જ.
હેરા-પંચમી અને સુના-વેશ શું છે?
હેરા-પંચમી — રથયાત્રાના પાંચમા દિવસે લક્ષ્મીજી પાલખીમાં ગુંડિચા આવીને, રિસાઈને જગન્નાથના રથ (નંદીઘોષ)નો એક ટુકડો તોડાવીને પાછાં ફરે છે (નાટક-લીલા); સુના-વેશ — બાહુડાના બીજા દિવસે (અગિયારસ) ત્રણેય દેવ રથ પર સોનાના હાથ-પગ-મુકુટમાં — લાખો દર્શન; નીલાદ્રિ-બિજે — રસગુલ્લાથી લક્ષ્મીજીને મનાવીને મંદિર-પ્રવેશ.
પુરી ન જઈ શકાય તો ઘરે જગન્નાથ-પૂજા કેવી રીતે કરવી?
ત્રિમૂર્તિના ચિત્ર/મૂર્તિની સવારે પૂજા (ફૂલ-તુલસી-દીવો), ખીચડી-દાલમા-રસગુલ્લાનો ભોગ, જગન્નાથાષ્ટકમ્, બાળકો સાથે નાનો રથ ખેંચવો, શહેરની રથયાત્રા/ઇસ્કોન કે લાઇવ-દર્શન; નવ દિવસ રોજ આરતી, બાહુડાએ વાપસીનો ભોગ — પૂરું ફળ મનાય છે.
રથયાત્રામાં સ્ત્રીઓ રથ ખેંચી શકે?
હા — પુરીમાં બધા ભક્તો (સ્ત્રી-પુરુષ, દરેક જાતિ-ધર્મના) દોરડું ખેંચે છે; બારીપદા (ઓડિશા)માં સુભદ્રાનો રથ ફક્ત સ્ત્રીઓ ખેંચે છે; ઘર-શહેરના રથમાં આખો પરિવાર; ભીડમાં સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો.
તમારો WhatsApp નંબર લખો — દરેક મોટા વ્રત-તહેવારથી એક દિવસ પહેલા તિથિ, મુહૂર્ત અને સામગ્રી-સૂચિનો સંદેશ મળશે. મફત, ગમે ત્યારે બંધ કરી શકો છો.
✅ નોંધાઈ ગયું — આગામી વ્રતના એક દિવસ પહેલા સંદેશ આવશે.કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ નોંધાઈ રહ્યું છે…📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો
🌎 વિદેશમાં જગન્નાથ રથયાત્રા 2027: અમેરિકા · કેનેડા · યુકે · ઓસ્ટ્રેલિયા · યુએઈ · કતાર · સાઉદી અરેબિયા · કુવૈત · ઓમાન · બહેરીન · સિંગાપોર · મલેશિયા · ન્યુઝીલેન્ડ · દક્ષિણ આફ્રિકા · મોરિશિયસ · ફિજી · નેધરલેન્ડ્સ · જર્મની · આયર્લેન્ડ
આ પણ વાંચો: દેવશયાની એકાદશી (9 દિવસ પછી) · ગુરુ પૂર્ણિમા · કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી · રક્ષાબંધન (બહેન-ભાઈ)
⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે. પુરીનું સમયપત્રક શ્રીજગન્નાથ મંદિર પ્રશાસનની સત્તાવાર સૂચના સાથે મેળવી લો; ભીડમાં સુરક્ષા સર્વોપરી.
🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર