🌼 લલિતા સપ્તમી 2027
ભાદરવા સુદ સાતમ — રાધાષ્ટમીના એક દિવસ પહેલાં: રાધાની મુખ્ય સખી લલિતા (અષ્ટસખી)નો જન્મોત્સવ (ઊંચાગામ, બરસાના); સાથે જ પૂર્વાંચલ-બિહાર-બંગાળમાં «લલહી/લલિતા સપ્તમી»નું સ્ત્રી-વ્રત — સંતાન-સુખ, સૌભાગ્ય; તિથિ, વિધિ, કથા અને રીત.
**લલિતા સપ્તમી** ભાદરવા સુદ સાતમે — રાધાષ્ટમીના બરાબર એક દિવસ પહેલાં — રાધારાણીનાં મુખ્ય સખી **લલિતા દેવી** (અષ્ટસખીઓમાં પ્રથમ, રાધાથી એક દિવસ મોટાં)ના પ્રાગટ્યનો ઉત્સવ છે. બરસાના પાસેના ઊંચાગામ (લલિતાનું જન્મ-ગામ) અને વૃંદાવન-બરસાનાનાં મંદિરોમાં આ દિવસે લલિતા-સખીનો અભિષેક-શણગાર, રાધાષ્ટમીની તૈયારી અને «લલિતા-રાધા»ની ઝાંખીઓ થાય છે; ગૌડીય વૈષ્ણવ અને ઇસ્કોનમાં «લલિતા સપ્તમી»નો ઉપવાસ અને કીર્તન.
ઘરોમાં આ દિવસ રાધાષ્ટમીની પૂર્વ-સંધ્યા છે — સૌભાગ્યવતીઓ લલિતા-રાધાની પૂજા, સોળે શણગાર, સખી-ભાવનાં ભજન કરે છે; પૂર્વાંચલ-બિહાર-બંગાળના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભાદરવા સુદ સાતમે «લલિતા/લલહી સપ્તમી»નું સ્ત્રી-વ્રત (સંતાન-સુખ, સૌભાગ્ય) પણ છે — જુદાં જુદાં નામ, એક તિથિ. ઉપર તિથિ-મુહૂર્ત; નીચે વિધિ, સામગ્રી, લલિતા-કથા, ભોગ, પ્રદેશોની રીત અને સવાલ-જવાબ.
મહત્વ — આ વ્રત કેમ
લલિતા સખી: રાધાની અષ્ટસખીઓ (લલિતા, વિશાખા, ચિત્રા, ઇંદુલેખા, ચંપકલતા, રંગદેવી, તુંગવિદ્યા, સુદેવી)માં મુખ્ય — રાધા-કૃષ્ણની લીલાનાં સંયોજિકા, «સખી-ભાવ»નો આદર્શ; વૈષ્ણવ મત મુજબ લલિતાની કૃપા વિના રાધા-કૃષ્ણની સેવા મળતી નથી; ભાદરવા સુદ સાતમે, ઊંચાગામ (બરસાનાથી 4 કિમી)માં જન્મ.
રાધાષ્ટમીની પૂર્વ-સંધ્યા: લલિતા રાધાથી એક દિવસ મોટાં (લોક-માન્યતા) — તેથી રાધાષ્ટમીના એક દિવસ પહેલાં તેમનો જન્મોત્સવ; વ્રજમાં બંને દિવસ એક જ ઉત્સવ-શ્રેણી; ગૌડીય મઠોમાં આ દિવસે ઉપવાસ (એકાદશી જેવો) અને રાધાષ્ટમીની તૈયારી.
સ્ત્રી-વ્રત (લલિતા/લલહી સપ્તમી): પૂર્વાંચલ-બિહાર-બંગાળમાં સૌભાગ્યવતીઓ સાતમે લલિતા દેવી (શક્તિ-રૂપા/સખી-રૂપા)ની પૂજા કરે — સંતાન-સુખ, સૌભાગ્ય, રાધા-કૃપા; કેટલીક જગ્યાએ તેને «સંતાન સપ્તમી» સાથે જોડવામાં આવે છે (ભાદરવા સુદ સાતમે «સંતાન સપ્તમી/મુક્તાભરણ સપ્તમી» — શિવ-પાર્વતીની પૂજા, સંતાન-રક્ષાનું વ્રત, ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર-UP).
સપ્તમી-દેવી: સપ્તમી સૂર્યની તિથિ — કેટલાંક ઘરો આ દિવસે સૂર્ય-અર્ઘ્ય અને શિવ-પાર્વતી-પૂજા જોડે છે; લલિતા ત્રિપુરસુંદરી (લલિતા મહાત્રિપુરસુંદરી) સાથે નામ-સામ્ય — પણ આ લલિતા-સખીનું પર્વ છે; લલિતા-પંચમી (આસો) દેવીનું, જુદું.
પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)
લલિતા સપ્તમીની ઘરગથ્થુ વિધિ — સવારે પૂજા-સંકલ્પ, દિવસે ફળાહાર/એક ટાણું, સાંજે લલિતા-રાધા-કૃષ્ણની આરતી અને રાધાષ્ટમીની તૈયારી; સંતાન સપ્તમીની રીત હોય તો શિવ-પાર્વતી-પૂજા સાથે.
- સવારે: સ્નાન, સ્વચ્છ વસ્ત્ર (ગુલાબી/પીળાં/લીલાં); પૂજા-સ્થાને રાધા-કૃષ્ણની મૂર્તિ/ચિત્ર, બાજુમાં લલિતા સખીનું ચિત્ર (હોય તો — રાધાની ડાબી બાજુ) કે અષ્ટસખીનું ચિત્ર; કળશ, ફૂલોની સજાવટ.
- સંકલ્પ: «હું (નામ) લલિતા સપ્તમીનું વ્રત (સખી-ભાવ/સંતાન-સુખ/સૌભાગ્ય) માટે રાખું છું; કાલે રાધાષ્ટમી» — હાથમાંથી જળ મૂકવું.
- લલિતા-પૂજા: લલિતા સખીને ગુલાબી-પીળાં વસ્ત્ર, ફૂલહાર (ચમેલી-ગુલાબ), ચંદન-કેસર, સોળે શણગારની સામગ્રી (બંગડી-ચાંદલો-સિંદૂર-મેંદી — સૌભાગ્યવતીઓ), અત્તર; «ૐ શ્રી લલિતાયૈ નમઃ» / «લલિતા-સખીની જય»; રાધા-કૃષ્ણને માખણ-સાકર-ફળ; લલિતા-અષ્ટક/અષ્ટસખી-સ્તુતિ (થઈ શકે તો).
- સખી-ભાવ: રાધા-કૃષ્ણની સેવામાં સહાયક બનવાની પ્રાર્થના — «લલિતે! રાધા-માધવની સેવામાં સ્થાન આપો»; ભજન-કીર્તન («લલિતા-સખીની જય», «રાધે-રાધે»); ઘરની કન્યાઓ-સખીઓ સાથે બેસીને પૂજા (સખી-મંડળની રીત).
- સંતાન સપ્તમી (જ્યાં રીત હોય): શિવ-પાર્વતીની પૂજા — દૂધ-ભાત/ખીર-પૂરીનો ભોગ, સંતાનના નામનું કાચું સૂતર/દોરો (મુક્તાભરણ) હાથે બાંધવો, કથા (રાજા નહુષ-ચંદ્રમુખી), સૂર્ય-અર્ઘ્ય; વ્રત નિરાહાર/ફળાહાર, એક ટાણું મીઠા વગર.
- ભોગ: માખણ-સાકર, ખીર, ફળ, પેંડા, માલપુઆ (કેટલાંક ઘરોમાં), પંચામૃત, તુલસીદળ (કૃષ્ણ માટે); લલિતા-સખીને ગુલાબ-ચમેલી અને મીઠાઈ; આરતી (રાધા-કૃષ્ણ + લલિતા-સખીની જય).
- સાંજે: સંધ્યા-આરતી, દીવો, કીર્તન; રાધાષ્ટમીની તૈયારી — કાલના અભિષેકની સામગ્રી, રાધાનાં નવાં વસ્ત્ર, અળવી-પૂરી; ફળાહાર; પારણાં બીજે દિવસે (રાધાષ્ટમીનું વ્રત પણ જોડવું હોય તો બે દિવસનું વ્રત — શક્તિ પ્રમાણે).
- વ્રજ-યાત્રા (શક્ય હોય તો): ઊંચાગામના લલિતા-મંદિર અને બરસાનામાં દર્શન, લલિતા-કુંડ; ન થઈ શકે તો ઘરે એ જ ભાવથી સખી-પૂજા.
પૂજા-સામગ્રીની યાદી
લલિતા સખી અને રાધા-કૃષ્ણની પૂજા, સોળે શણગાર, માખણ-સાકર-ખીર — લલિતા સપ્તમીની સાદી યાદી; સંતાન સપ્તમીની રીત હોય તો કાચું સૂતર-દૂધ-ભાત.
- રાધા-કૃષ્ણની મૂર્તિ/ચિત્ર, લલિતા સખી/અષ્ટસખીનું ચિત્ર (હોય તો), બાજઠ, ગુલાબી-પીળું કપડું, કળશ, ફૂલની સજાવટ
- શણગાર: ગુલાબી-પીળાં વસ્ત્ર, ચમેલી-ગુલાબનો હાર, ચંદન-કેસર, સૌભાગ્ય-સામગ્રી (બંગડી-ચાંદલો-સિંદૂર-મેંદી-અળતો), અત્તર-ગુલાબજળ
- પૂજન: રોલી, અક્ષત, ધૂપ, ઘીનો દીવો, કપૂર, આરતીની થાળી, ઘંટડી, પાન-સોપારી, તુલસીદળ (કૃષ્ણ માટે), પંચામૃત
- ભોગ: માખણ-સાકર, ખીર, પેંડા, માલપુઆ, ફળ (કેળાં-સફરજન-દાડમ), મેવો; લલિતા-સખીને ગુલાબજળની મીઠાઈ/લાડુ
- પાઠ: લલિતા-અષ્ટક/અષ્ટસખી-સ્તુતિ, રાધા-કૃપા-કટાક્ષ સ્તોત્ર, ભજનની પુસ્તિકા, «રાધે-રાધે»ની માળા (તુલસીની)
- સંતાન સપ્તમી (જ્યાં રીત હોય): શિવ-પાર્વતીનું ચિત્ર, કાચું સૂતર/દોરો (સંતાનની સંખ્યા જેટલી ગાંઠ), દૂધ-ભાત/ખીર-પૂરી, સૂર્ય-અર્ઘ્યનો લોટો, કથા-પુસ્તિકા
- કાલ માટે (રાધાષ્ટમી): અભિષેકની સામગ્રી, રાધાનાં નવાં વસ્ત્ર, અળવી, પૂરી-ખીરની સામગ્રી
🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો
સૂર્યોદય, ચંદ્રોદય, રાહુકાળ અને ચૌઘડિયા — તમારા શહેરના સચોટ સમય મુજબ, નિઃશુલ્ક।
પંચાંગ જુઓ →પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા
લલિતા-સખીની કથા: ગોલોકમાં લલિતા રાધાનાં સૌથી પ્રિય સખી — રાધાની સેવા, શણગાર, સંદેશ અને માન-લીલાનાં સૂત્રધાર; કૃષ્ણ સામે રાધા તરફથી માન કરનારાં, રાધાથી એક દિવસ મોટાં. વ્રજ-અવતારમાં તેઓ ભાદરવા સુદ સાતમે ઊંચાગામ (બરસાના પાસે)માં વિશોક અને શારદા (લોક-નામ)ની પુત્રી રૂપે પ્રગટ થયાં; બીજે દિવસે રાધાનો જન્મ — તેથી બંને ઉત્સવ સાથે. રૂપ ગોસ્વામી (રાધા-કૃષ્ણ-ગણોદ્દેશ-દીપિકા)માં લલિતાનું વર્ણન — ગૌર વર્ણ, મોરપીંછ જેવું વસ્ત્ર, સ્વભાવે તેજસ્વી અને વાક્પટુ, રાધાનાં દરેક સુખ-દુઃખનાં સાથી; વૈષ્ણવ સાધનામાં «લલિતાની દાસી» બનવું એ રાધા-સેવાનું દ્વાર.
લોક-કથા (લલિતા-કુંડ): એક વાર રાધા કૃષ્ણથી માન (રિસાવું) કરી બેઠાં; લલિતાએ કૃષ્ણને સમજાવ્યું કે રાધાનું માન પણ પ્રેમ છે, અને યુગલનું મિલન કરાવ્યું — ત્યારથી લલિતા «યુગલ-મિલન»નાં સખી; ઊંચાગામનો લલિતા-કુંડ એ જ લીલાનું સ્થાન મનાય છે; સૌભાગ્યવતીઓ લલિતા પાસે દાંપત્યમાં મેળ-મિલાપની પ્રાર્થના કરે છે.
સંતાન સપ્તમીની કથા (જ્યાં આ વ્રત જોડાયેલું છે): રાજા નહુષ અને રાણી ચંદ્રમુખી નિઃસંતાન હતાં; બ્રાહ્મણી રૂપવતી પાસેથી ભાદરવા સુદ સાતમના સંતાન-સપ્તમી વ્રત (શિવ-પાર્વતી પૂજા, કાચા સૂતરનું મુક્તાભરણ, દૂધ-ભાત-ખીર)ની વિધિ જાણી — પણ વ્રત પૂરું ન કરી શક્યાં; બીજા જન્મમાં દેવીની કૃપાથી વિધિ યાદ આવી, વ્રત કર્યું અને સંતાન-સુખ મેળવ્યું — તેથી માતાઓ સંતાનની રક્ષા માટે આ વ્રત રાખે છે.
માખણ-સાકર, ખીર, પેંડા, ફળ; સંતાન સપ્તમીમાં દૂધ-ભાત/ખીર-પૂરી (મીઠા વગર)
લલિતા સપ્તમીનો ભોગ સાદો વૈષ્ણવી — માખણ-સાકર, ખીર, પેંડા, ફળ, પંચામૃત; વ્રતી દિવસે ફળાહાર કે એક ટાણું (રાધાષ્ટમીની જેમ); સંતાન સપ્તમીની રીતમાં દૂધ-ભાત/ખીર-પૂરીનું મીઠા વગરનું એક ટાણું ભોજન; ડુંગળી-લસણ-માંસ નહીં.
- ભોગ: માખણ-સાકર, ચોખાની ખીર, પેંડા, માલપુઆ (કેટલાંક ઘરોમાં), પંચામૃત, તુલસીદળ (કૃષ્ણ માટે), ફળ (કેળાં-સફરજન-દાડમ), મેવો; લલિતા-સખીને ગુલાબજળની બરફી/લાડુ
- ફળાહાર (વ્રતી): ફળ, દૂધ, સાબુદાણા, મખાણાની ખીર, શિંગોડાના લોટનો શીરો; અથવા એક ટાણું સાત્ત્વિક ભોજન — ઘરની રીત
- સંતાન સપ્તમી (રીત હોય તો): દૂધ-ભાત (ચોખા-દૂધ-ખાંડ) કે ખીર-પૂરી — મીઠા વગર એક ટાણું; પ્રસાદ પહેલાં બાળકોને
- કાલની તૈયારી: અળવીનું શાક-પૂરી, ખીર, માલપુઆ (રાધાષ્ટમી)
- વર્જ્ય: ડુંગળી-લસણ-માંસ-મદિરા, વાસી ભોગ, વ્રતીને અનાજ (ફળાહારની રીતમાં)
અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત
વ્રજનો લલિતા-સખી ઉત્સવ, ગૌડીય વૈષ્ણવ અને ઇસ્કોનનો ઉપવાસ, પૂર્વાંચલ-બિહાર-બંગાળનું સ્ત્રી-વ્રત અને ગુજરાત-મહારાષ્ટ્રની સંતાન સપ્તમી — એક તિથિ, અનેક રીત.
દાદી પાસેથી સાંભળેલી રીતો, વાર્તાઓ, ગીતો અથવા વાનગીઓ-2-4 પંક્તિઓ; અમે વાંચીશું અને તમારા વિસ્તારનું નામ આ પૃષ્ઠ પર ઉમેરીશું (ફોન દેખાશે નહીં-માત્ર પૂછવા માટે).
✅ મિલ ગઈ-વાંચન 1-2 દિવસ દરમિયાન તે જ પૃષ્ઠ પર ઉમેરવામાં આવશે. આભાર!કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ મોકલવાનું ચાલુ રાખોશું કરવું, શું ન કરવું
✅ શું કરવું
- રાધાષ્ટમીના એક દિવસ પહેલાં લલિતા-સખી અને રાધા-કૃષ્ણની પૂજા, સોળે શણગાર, સખી-ભાવનાં ભજન; કાલની તૈયારી
- વ્રત શક્તિ પ્રમાણે — ફળાહાર/એક ટાણું; ગૌડીય રીતમાં અનાજનો ત્યાગ; બંને દિવસ (લલિતા+રાધાષ્ટમી) રાખો તો પારણાં રાધાષ્ટમીના બીજા દિવસે
- સંતાન સપ્તમીની રીત હોય તો શિવ-પાર્વતી-પૂજા, કાચું સૂતર, દૂધ-ભાત, કથા — સંતાનના નામે
- સૌભાગ્યવતીઓ/કન્યાઓ લલિતા પાસે દાંપત્યમાં મેળ અને મનગમતા સાથીની પ્રાર્થના કરે; સખીઓ સાથે સામૂહિક પૂજા (સખી-મંડળ)
- બીમાર/સગર્ભા: ફક્ત પૂજા-ભજન; બાળકોને પ્રસાદ પહેલાં
❌ શું ન કરવું
- લલિતા સપ્તમી (ભાદરવા સુદ 7, લલિતા-સખી)ને લલિતા-પંચમી (આસો સુદ 5, દેવી ત્રિપુરસુંદરી) કે લલહી છઠ (શ્રાવણ વદ 6 — પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવા વદ છઠ, હલ ષષ્ઠી) સમજવી — ત્રણેય જુદાં
- ડુંગળી-લસણ-માંસ-મદિરા; રાધા-કૃષ્ણને વાસી ભોગ; પૂજામાં કજિયો (સખી-ભાવ મેળનો છે)
- બે દિવસના વ્રતની કઠોરતા બીમાર/સગર્ભા પર; બાળકોને ભૂખ્યાં રાખવાં
- લલિતા-સખીની ઉપેક્ષા કરી ફક્ત રાધા-કૃષ્ણ — વૈષ્ણવ મતમાં સખી-કૃપા પહેલાં
- સંતાન સપ્તમીનું કાચું સૂતર સંકલ્પ/નામ વગર; દોરો તૂટે તો ગભરાવું — નવો બાંધો
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
લલિતા સપ્તમી 2027 માં ક્યારે છે?
ભાદરવા સુદ સાતમ — તિથિ ઉપર (દિલ્હી), રાધાષ્ટમીના બરાબર એક દિવસ પહેલાં; તિથિનો સમયગાળો ઉપર; પૂજા સવાર-બપોરે (અભિજિત), આરતી સાંજે.
લલિતા કોણ છે?
રાધારાણીનાં મુખ્ય સખી — અષ્ટસખીઓમાં પ્રથમ, રાધાથી એક દિવસ મોટાં, રાધા-કૃષ્ણની લીલાનાં સંયોજિકા; ઊંચાગામ (બરસાના) તેમનું જન્મસ્થાન; વૈષ્ણવ સાધનામાં લલિતાની કૃપા રાધા-કૃષ્ણ-સેવાનું દ્વાર.
લલિતા સપ્તમી અને રાધાષ્ટમી સાથે કેવી રીતે ઊજવવી?
સાતમે લલિતા-સખી અને રાધા-કૃષ્ણની પૂજા, ફળાહાર, કાલની તૈયારી; આઠમે મધ્યાહ્ને અભિષેક, અળવી-પૂરી-ખીર, રાધાનો શણગાર; બંને દિવસ વ્રત રાખો તો પારણાં આઠમના બીજા દિવસે — શક્તિ પ્રમાણે; વ્રજમાં બંને દિવસનો મેળો.
લલિતા સપ્તમી, લલિતા પંચમી અને લલહી છઠમાં ફરક શો?
લલિતા સપ્તમી — ભાદરવા સુદ 7, રાધાનાં સખી લલિતાનો જન્મ; લલિતા પંચમી — આસો સુદ 5 (નવરાત્રિ), દેવી લલિતા ત્રિપુરસુંદરી (ઉપાંગ લલિતા વ્રત); લલહી છઠ — શ્રાવણ વદ 6 (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવા વદ છઠ), હલ ષષ્ઠી (બલરામ, સંતાન-વ્રત); નામ મળતાં આવે છે, પર્વ જુદાં.
સંતાન સપ્તમી શું છે — આ જ દિવસે?
હા — ભાદરવા સુદ સાતમે ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર-UPમાં «સંતાન સપ્તમી/મુક્તાભરણ સપ્તમી»: શિવ-પાર્વતી-પૂજા, સંતાનના નામનું કાચું સૂતર હાથે, દૂધ-ભાત/ખીર-પૂરી મીઠા વગર, નહુષ-ચંદ્રમુખીની કથા — માતાઓનું સંતાન-રક્ષા વ્રત; જે ઘરની રીત હોય તે સાથે કરે.
વ્રતમાં શું ખાવું?
ફળાહાર/એક ટાણું સાત્ત્વિક (માખણ-સાકર, ખીર, ફળ); ગૌડીય રીતમાં અનાજનો ત્યાગ (એકાદશી જેવો); સંતાન સપ્તમીમાં દૂધ-ભાત/ખીર-પૂરી મીઠા વગર; ડુંગળી-લસણ-માંસ નહીં.
પુરુષો/બાળકો પણ રાખી શકે?
હા — વૈષ્ણવ પરંપરામાં સૌ; બાળકોને લલિતા-રાધાનાં ભજન-પ્રસાદમાં જોડો; વ્રતની કઠોરતા નહીં.
તમારો WhatsApp નંબર લખો — દરેક મોટા વ્રત-તહેવારથી એક દિવસ પહેલા તિથિ, મુહૂર્ત અને સામગ્રી-સૂચિનો સંદેશ મળશે. મફત, ગમે ત્યારે બંધ કરી શકો છો.
✅ નોંધાઈ ગયું — આગામી વ્રતના એક દિવસ પહેલા સંદેશ આવશે.કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ નોંધાઈ રહ્યું છે…📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો
આ પણ વાંચો: રાધાષ્ટમી (આગામી દિવસ) · કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી · હલ ષષ્ઠી (લાલચી છઠ્ઠી-અલગ તહેવાર) · હરતાલિકા તીજ · ગણેશ ચતુર્થી | ઋષિ પંચમી
⚠️ આ વિગત વૈષ્ણવ પરંપરા અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર, સંપ્રદાય અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે. તિથિ દિલ્હી (IST)ની ઉદયા તિથિથી; નામ-સામ્યવાળાં પર્વ (લલિતા પંચમી, લલહી છઠ) જુદાં છે; તબિયત સારી ન હોય તો વ્રત ન રાખવું.
🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર