🌺 રાધાષ્ટમી 2027
ભાદરવા સુદ આઠમ — જન્માષ્ટમીના 15 દિવસ પછી રાધારાણીનો જન્મોત્સવ (બરસાના): મધ્યાહ્ને અભિષેક, રાધા-કૃષ્ણની યુગલ-પૂજા, અળવીના શાક-પૂરીનો ભોગ, સૌભાગ્યવતીઓનું વ્રત (દાંપત્ય-સુખ, પ્રેમ, સંતાન); તિથિ, મુહૂર્ત, વિધિ, કથા અને બરસાનાની રીત.
**રાધાષ્ટમી** ભાદરવા સુદ આઠમે — કૃષ્ણ-જન્માષ્ટમીના બરાબર પંદર દિવસ પછી — શ્રી **રાધારાણી** (વૃષભાનુ-નંદિની, કીર્તિ-કુમારી)ના જન્મનો ઉત્સવ છે. બરસાના (મથુરા)માં આ પર્વ જન્માષ્ટમીથી પણ મોટું છે — મધ્યાહ્ને લાડલીજીનો પંચામૃત-અભિષેક, «રાધે-રાધે»નો નાદ, લાડુ લૂંટાવવા; વૃંદાવન, નાથદ્વારા, વૈષ્ણવ મંદિરો અને ઘરોમાં રાધા-કૃષ્ણની યુગલ-પૂજા. માન્યતા છે કે રાધાષ્ટમી વિના જન્માષ્ટમીનું વ્રત અધૂરું છે — જે કૃષ્ણને પામવા ઇચ્છે, તે પહેલાં રાધાને પૂજે.
ઘરની સ્ત્રીઓ (ખાસ કરીને સૌભાગ્યવતીઓ) આ દિવસે વ્રત રાખે છે — દાંપત્ય-પ્રેમ, પતિ-સુખ, સંતાન અને ઘરમાં લક્ષ્મી (રાધા = મહાલક્ષ્મી-સ્વરૂપા) માટે; અળવી (ઘુઇયાં)નું શાક-પૂરી અને ખીરનો ભોગ આ દિવસની ઓળખ છે. ઉપર તિથિ અને મધ્યાહ્ન-મુહૂર્ત; નીચે વિધિ, સામગ્રી, જન્મ-કથા, ભોગ, બરસાના-વૃંદાવન-બંગાળની રીત અને સવાલ.
મહત્વ — આ વ્રત કેમ
રાધા-જન્મ: પદ્મ-પુરાણ/બ્રહ્મવૈવર્ત-પુરાણ મુજબ વૃષભાનુ ગોપ અને કીર્તિનાં પુત્રી રાધા ભાદરવા સુદ આઠમે, મધ્યાહ્ને પ્રગટ થયાં (બરસાના/રાવલ); કૃષ્ણની આહ્લાદિની શક્તિ — જ્યાં કૃષ્ણ, ત્યાં રાધા; કૃષ્ણ-નામ પહેલાં રાધા-નામ («રાધે-કૃષ્ણ», «રાધે-શ્યામ»).
જન્માષ્ટમીનું પૂરક: શાસ્ત્ર-વચન — જે જન્માષ્ટમીનું વ્રત કરે પણ રાધાષ્ટમીનું ન કરે, તેને જન્માષ્ટમીનું પૂરું ફળ મળતું નથી; રાધાષ્ટમીનું વ્રત સર્વ પાપોનો નાશ કરે, વ્રજ-વાસનું ફળ આપે; એટલે જ વૈષ્ણવો બંને આઠમ પાળે છે.
સૌભાગ્યવતીઓનું વ્રત: રાધા પ્રેમ-ભક્તિનાં દેવી — વ્રતથી દાંપત્યમાં પ્રેમ-મેળ, પતિ-સુખ, સંતાન; કુંવારી કન્યાઓ મનગમતા વર માટે; રાધા મહાલક્ષ્મીનું સ્વરૂપ — ઘરમાં ધન-ધાન્ય; નિઃસંતાન દંપતીની સંતાન-કામના (રાધા-કુંડની રીત).
મધ્યાહ્ન-વ્યાપિની: રાધાનો જન્મ બપોરે — એટલે પૂજા-અભિષેક મધ્યાહ્ને (અભિજિત), વ્રતનાં પારણાં બીજે દિવસે; કેટલાંક ઘરોમાં સાંજે યુગલ-આરતી-ભોગ પછી ફરાળ.
પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)
રાધાષ્ટમીની ઘરગથ્થુ વિધિ — સવારે સંકલ્પ, મધ્યાહ્ને રાધા-કૃષ્ણનો અભિષેક-શૃંગાર-ભોગ (ઉપર અભિજિત), સાંજે આરતી-કીર્તન; પારણાં બીજે દિવસે (કે રાત્રે ફરાળ — ઘરની રીત).
- સવારે: સ્નાન, સ્વચ્છ/નવાં વસ્ત્ર (ગુલાબી-પીળો-લાલ — રાધાના રંગ); પૂજા-સ્થાને બાજોઠ, ગુલાબી/પીળું કપડું, રાધા-કૃષ્ણની યુગલ મૂર્તિ કે છબી (રાધા જમણે — મંદિરોમાં વામ-ભાગની રીત; ઘરમાં જેવું હોય તેમ), ફૂલનું તોરણ, કળશ-સ્થાપના.
- સંકલ્પ: «હું (નામ) શ્રી રાધારાણીના જન્મોત્સવનું વ્રત (દાંપત્ય-સુખ/સંતાન/ભક્તિ) માટે રાખું છું; મધ્યાહ્ને પૂજા, કાલે પારણાં» — જળ મૂકો; વ્રત નિર્જળા/ફરાળી/એકટાણું — શક્તિ પ્રમાણે.
- મધ્યાહ્ન-અભિષેક (અભિજિત — ઉપર સમય): રાધા-કૃષ્ણની મૂર્તિને પંચામૃત (દૂધ-દહીં-ઘી-મધ-ખાંડ), પછી કેસર-જળ/ગુલાબ-જળ, પછી શુદ્ધ જળથી સ્નાન; «ૐ હ્રીં શ્રી રાધિકાયૈ નમઃ» / «ૐ શ્રી રાધાકૃષ્ણાભ્યાં નમઃ» / રાધા-ગાયત્રી; શંખ-ઘંટ, «રાધે-રાધે»નો જયઘોષ.
- શૃંગાર: રાધાને નવાં વસ્ત્ર (લહેંગો-ચૂંદડી — ગુલાબી/લાલ), ઘરેણાં, ફૂલની માળા (ગુલાબ-ચમેલી-કમળ), મુગટ, નથ-ચાંદલો-સિંદૂર-મહેંદી (સૌભાગ્યવતીઓ — સૌભાગ્ય-સામગ્રી રાધારાણીને), કૃષ્ણને પીતાંબર-મોરપીંછ-વાંસળી; ચંદન-કેસરનું તિલક; અત્તર-ગુલાબ-જળ.
- પૂજન: ધૂપ, ઘીનો દીવો, ફૂલ, અક્ષત-કંકુ, પાન-સોપારી, તુલસીપત્ર (કૃષ્ણને; રાધાને નહીં — કેટલીક રીત), 16 વસ્તુઓનો શૃંગાર (કેટલાંક ઘર); રાધા-સહસ્રનામ/રાધા-કૃપા-કટાક્ષ સ્તોત્ર/રાધા-ચાલીસાનો પાઠ; «રાધા-નામ»ની માળા (108).
- ભોગ: અળવી (ઘુઇયાં)નું શાક + પૂરી, ખીર, માલપૂઆ, રબડી, માખણ-મિસરી, ફળ, પંચામૃત, લાડુ (બુંદી), પેંડા — રાધા-કૃષ્ણને; કૃષ્ણના ભોગમાં તુલસીપત્ર; ભોગ પછી યુગલ-આરતી (કપૂર) — «આરતી શ્રી રાધા-કૃષ્ણ કી» / «શ્રી રાધા-કૃપા-કટાક્ષ».
- કથા-કીર્તન: રાધા-જન્મની કથા (નીચે), રાધા-કૃષ્ણનાં ભજન-કીર્તન («રાધે-રાધે», «શ્રી રાધે ગોવિંદા»), રાધા-નામ-સંકીર્તન; હિંડોળો/પારણું (લાડલીજીને પારણે ઝુલાવવાં — કેટલાંક ઘર, જન્માષ્ટમીની જેમ).
- સાંજ-રાત: સંધ્યા-આરતી, દીપ-દાન, કીર્તન; ફરાળ (વ્રતધારી) કે બીજે દિવસે સૂર્યોદય પછી પારણાં — અળવી-પૂરી/ખીરથી; પ્રસાદ (લાડુ) વહેંચવો; સૌભાગ્યવતીઓને સૌભાગ્ય-સામગ્રી/દક્ષિણા (શ્રદ્ધા પ્રમાણે).
📿 કેવી રીતે યોગ્ય રીતે કરવું-વિગતવાર પદ્ધતિઓ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો
પૂજા-સામગ્રીની યાદી
રાધા-કૃષ્ણની યુગલ-પૂજા, રાધાનો શૃંગાર, અળવી-પૂરી-ખીરનો ભોગ — રાધાષ્ટમીની યાદી.
- રાધા-કૃષ્ણની યુગલ મૂર્તિ/છબી, બાજોઠ, ગુલાબી-પીળું કપડું, કળશ (જળ-આંબાનાં પાન-નાળિયેર), ફૂલનું તોરણ, હિંડોળો/પારણું (વૈકલ્પિક)
- અભિષેક: પંચામૃત (દૂધ-દહીં-ઘી-મધ-ખાંડ), કેસર-જળ, ગુલાબ-જળ, ગંગાજળ, શંખ, કપડું (લૂછવા માટે)
- રાધા-શૃંગાર: લહેંગો-ચૂંદડી/નવાં વસ્ત્ર (ગુલાબી-લાલ), ઘરેણાં, મુગટ, નથ-ચાંદલો-સિંદૂર-મહેંદી-બંગડી (સૌભાગ્ય-સામગ્રી), ફૂલ-માળા (ગુલાબ-ચમેલી-કમળ), અત્તર; કૃષ્ણ માટે પીતાંબર-મોરપીંછ-વાંસળી-માળા
- પૂજન: ચંદન-કેસર, કંકુ, અક્ષત, ધૂપ, ઘીનો દીવો, કપૂર, આરતીની થાળી, ઘંટડી, પાન-સોપારી-લવિંગ-એલચી, તુલસીપત્ર (કૃષ્ણ), 16 શૃંગાર-વસ્તુઓ (કેટલાંક ઘર)
- ભોગ: અળવી (ઘુઇયાં), પૂરીનો લોટ, ખીર (ચોખા-દૂધ), માલપૂઆ, રબડી, માખણ-મિસરી, બુંદીના લાડુ, પેંડા, ફળ (કેળાં-સફરજન-દાડમ), સૂકો મેવો
- પાઠ: રાધા-સહસ્રનામ, રાધા-કૃપા-કટાક્ષ સ્તોત્ર, રાધા-ચાલીસા, રાધાષ્ટમી-કથા, ભજન-પુસ્તિકા; માળા (તુલસી/ચંદન)
- દાન: સૌભાગ્યવતીઓને સૌભાગ્ય-સામગ્રી, કન્યા/બ્રાહ્મણને દક્ષિણા, ગૌશાળામાં દાન, વસ્ત્ર (શ્રદ્ધા પ્રમાણે)
🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો
સૂર્યોદય, ચંદ્રોદય, રાહુકાળ અને ચૌઘડિયા — તમારા શહેરના સચોટ સમય મુજબ, નિઃશુલ્ક।
પંચાંગ જુઓ →પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા
રાધા-જન્મની કથા: વૃષભાનુ ગોપ (બરસાના/રાવલના રાજા) અને તેમનાં પત્ની કીર્તિ નિઃસંતાન હતાં; એક દિવસ યમુનામાં સ્નાન કરતાં વૃષભાનુને કમળ-પુષ્પ પર તેજસ્વી કન્યા મળી — પણ તેની આંખો બંધ હતી. નારદ મુનિએ કહ્યું — «આ સાક્ષાત્ લક્ષ્મી-સ્વરૂપા, શ્રીકૃષ્ણની આહ્લાદિની શક્તિ છે; જ્યાં સુધી પોતાના પ્રિયતમને નહીં જુએ, ત્યાં સુધી આંખો નહીં ખોલે.» થોડા સમય પછી નંદબાબા-યશોદા બાળ કૃષ્ણને લઈને વૃષભાનુને ઘેર આવ્યાં — શિશુ કૃષ્ણ સામે આવતાં જ રાધાએ પહેલી વાર આંખો ખોલી, કૃષ્ણને જોયા. ત્યારથી રાધા-કૃષ્ણ અભિન્ન; રાધાનું આ પ્રાગટ્ય ભાદરવા સુદ આઠમ, મધ્યાહ્ન — રાધાષ્ટમી.
📖 રાધેઃ અમૃતની આખી વ્રત કથા વાંચો
અળવીનું શાક-પૂરી, ખીર, માલપૂઆ-રબડી, માખણ-મિસરી; વ્રત ફરાળી/નિર્જળા
રાધાષ્ટમીનો ભોગ જન્માષ્ટમી જેવો જ સમૃદ્ધ — પણ અળવી (ઘુઇયાં)નું શાક-પૂરી આ દિવસની ખાસ રીત (વ્રજ-મથુરા); ખીર, માલપૂઆ, રબડી, માખણ-મિસરી, બુંદીના લાડુ; બરસાનામાં છપ્પન ભોગ અને લાડુ-લૂંટ. વ્રતધારી દિવસે ફરાળ/નિર્જળા, પારણાં બીજે દિવસે અળવી-પૂરી/ખીરથી; ડુંગળી-લસણ-માંસ નહીં.
- ભોગ: અળવી (ઘુઇયાં)નું કોરું/રસાવાળું શાક (અજમો-હિંગ — ડુંગળી વિના), પૂરી, ચોખાની ખીર, માલપૂઆ, રબડી, માખણ-મિસરી, બુંદીના લાડુ, પેંડા, પંચામૃત, ફળ, સૂકો મેવો
- ફરાળ (વ્રતધારી): ફળ, દૂધ, સાબુદાણાની ખીર/ખીચડી, શિંગોડા-કુટ્ટુના લોટની પૂરી, બટાકા-અળવી (સિંધવ મીઠું), મખાનાની ખીર, પંચામૃત
- પારણાં (બીજે દિવસે): અળવી-પૂરી, ખીર, દહીં — સૂર્યોદય પછી; પ્રસાદ ઘર-પડોશમાં
- બરસાના-વૃંદાવન: છપ્પન ભોગ, લાડુ-લૂંટ (મંદિરની છત પરથી), રાધા-કુંડમાં માલપૂઆ-ખીરનો ભોગ, બંગાળમાં «રાધાષ્ટમીની ખીચડી» અને પાયેસ (ખીર)
- વર્જિત: ડુંગળી-લસણ-માંસ-મદ્ય, અન્ન (વ્રતધારી — ફરાળ), તુલસી વિનાનો કૃષ્ણ-ભોગ
અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત
બરસાના-વૃંદાવન-નાથદ્વારાનું ઉત્સવ-રૂપ, બંગાળ-ઓડિશાનું વૈષ્ણવ-રૂપ, ઉત્તરનાં ઘરોમાં સૌભાગ્યવતીઓનું વ્રત — રાધાષ્ટમીની રીતો.
દાદી પાસેથી સાંભળેલી રીતો, વાર્તાઓ, ગીતો અથવા વાનગીઓ-2-4 પંક્તિઓ; અમે વાંચીશું અને તમારા વિસ્તારનું નામ આ પૃષ્ઠ પર ઉમેરીશું (ફોન દેખાશે નહીં-માત્ર પૂછવા માટે).
✅ મિલ ગઈ-વાંચન 1-2 દિવસ દરમિયાન તે જ પૃષ્ઠ પર ઉમેરવામાં આવશે. આભાર!કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ મોકલવાનું ચાલુ રાખોશું કરવું, શું ન કરવું
✅ શું કરવું
- મધ્યાહ્ને (અભિજિત — ઉપર સમય) રાધા-કૃષ્ણનો પંચામૃત-અભિષેક, નવાં વસ્ત્ર-શૃંગાર, «રાધે-રાધે»નો જયઘોષ
- અળવી-પૂરી, ખીર, માલપૂઆ, માખણ-મિસરીનો ભોગ; તુલસી કૃષ્ણને; યુગલ-આરતી; રાધા-નામ/સ્તોત્રનો પાઠ, કીર્તન
- સૌભાગ્યવતીઓ: રાધાને સૌભાગ્ય-સામગ્રી, દાંપત્ય-પ્રેમની પ્રાર્થના; કુંવારી કન્યાઓ વર-કામના; નિઃસંતાન: રાધા-કુંડ/રાધા-પૂજા
- જન્માષ્ટમી કરી હોય તો રાધાષ્ટમી અવશ્ય — ફળ પૂર્ણ; વ્રત શક્તિ પ્રમાણે (ફરાળ/એકટાણું), પારણાં બીજે દિવસે
- બીમાર/સગર્ભા: વ્રતને બદલે પૂજા-ભોગ-કીર્તન; દાન-દક્ષિણા (સૌભાગ્યવતી/કન્યા/ગૌશાળા)
❌ શું ન કરવું
- રાધાને ફક્ત કૃષ્ણનાં સહચરી ગણીને ઉપેક્ષા — વૈષ્ણવ-મતમાં રાધા પ્રધાન (રાધા-કૃષ્ણ, કૃષ્ણ-રાધા નહીં)
- ડુંગળી-લસણ-માંસ-મદ્ય; રાધા-કૃષ્ણને વાસી/એઠો ભોગ; તુલસી વિનાનો કૃષ્ણ-ભોગ (રાધાને તુલસી ન ચડાવવાની કેટલીક રીત — મત જુદા)
- વ્રતના નામે બીમાર/સગર્ભા પર નિર્જળાની કડકાઈ; બાળકોને ભૂખ્યાં રાખવાં
- રાધા-નામ વિના કૃષ્ણ-પૂજા (લોક-નિયમ «રાધે-કૃષ્ણ»), શૃંગારમાં ચામડું, પૂજામાં ક્રોધ-કંકાસ (પ્રેમનાં દેવી)
- રાધાષ્ટમીને જન્માષ્ટમીની જગ્યાએ ગણવી — બંને જુદાં; રાધાષ્ટમી 15 દિવસ પછી
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
રાધાષ્ટમી 2027માં ક્યારે છે?
ભાદરવા સુદ આઠમ — ઉપર તિથિ (દિલ્હી), જન્માષ્ટમીના 15 દિવસ પછી; મધ્યાહ્ન-વ્યાપિની આઠમ માન્ય; અભિજિત-મુહૂર્તમાં અભિષેક; તિથિ-ખાનું ઉપર.
રાધાષ્ટમીનું વ્રત કેવી રીતે રાખવું?
સવારે સંકલ્પ, દિવસે ફરાળ/નિર્જળા (શક્તિ પ્રમાણે), મધ્યાહ્ને રાધા-કૃષ્ણનો અભિષેક-શૃંગાર-ભોગ (અળવી-પૂરી-ખીર), રાધા-સ્તોત્ર/નામ-જપ, સાંજે આરતી-કીર્તન; પારણાં બીજે દિવસે સૂર્યોદય પછી (કેટલાંક ઘરોમાં તે જ રાત્રે ફરાળ).
અળવીનું શાક શા માટે?
વ્રજ-મથુરાની રીત — રાધાષ્ટમીએ અળવી (ઘુઇયાં)ના શાક-પૂરીનો ભોગ અને પારણાં; લોક-કારણ: ભાદરવામાં અળવીનો નવો પાક, વ્રત-અન્ન (કંદ) તરીકે માન્ય; કેટલાંક ઘરોમાં ખીર-માલપૂઆ મુખ્ય રહે છે.
રાધાષ્ટમી અને જન્માષ્ટમીમાં ફરક અને સંબંધ?
જન્માષ્ટમી શ્રાવણ વદ આઠમે (પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવા વદ આઠમ) — કૃષ્ણ-જન્મ, મધ્યરાત્રિ; રાધાષ્ટમી ભાદરવા સુદ આઠમે (રાધા-જન્મ, મધ્યાહ્ન) — 15 દિવસ પછી; શાસ્ત્ર-મત: જન્માષ્ટમીનું વ્રત રાધાષ્ટમીના વ્રતથી પૂર્ણ થાય છે.
સૌભાગ્યવતીઓ/કન્યાઓ આ વ્રત શા માટે કરે છે?
રાધા પ્રેમ અને દાંપત્ય-મેળનાં દેવી — સૌભાગ્યવતીઓ પતિ-પ્રેમ, ઘરની લક્ષ્મી અને સંતાન માટે; કુંવારી કન્યાઓ મનગમતા વર માટે; રાધાને સૌભાગ્ય-સામગ્રી (બંગડી-સિંદૂર-ચૂંદડી) ચડાવવાની રીત.
રાધાને તુલસી ચડાવાય કે નહીં?
તુલસી કૃષ્ણ (વિષ્ણુ)ના ભોગમાં; કેટલીક વૈષ્ણવ-રીતમાં રાધા-કૃષ્ણ બંનેના ભોગમાં તુલસી, કેટલીકમાં રાધાને નહીં (તુલસી-વૃંદા પ્રસંગ) — કુળ/મંદિરની રીત માનો; ફૂલ-માળા (ગુલાબ-કમળ) રાધાને અવશ્ય.
બરસાનામાં રાધાષ્ટમી કેવી રીતે ઊજવાય છે?
લાડલીજી મંદિરમાં મધ્યાહ્ને અભિષેક, વધાઈ-ગાન, છત પરથી લાડુ-લૂંટ, «રાધે-રાધે»નો મેળો, રાવલ-જન્મસ્થાને ઉત્સવ, રાધા-કુંડની પરિક્રમા; ભક્તો આખા વ્રજમાંથી આવે છે — જન્માષ્ટમીથી મોટું પર્વ; ઘરેથી જવું શક્ય ન હોય તો ઘરે એ જ ભાવથી યુગલ-પૂજા.
તમારો WhatsApp નંબર લખો — દરેક મોટા વ્રત-તહેવારથી એક દિવસ પહેલા તિથિ, મુહૂર્ત અને સામગ્રી-સૂચિનો સંદેશ મળશે. મફત, ગમે ત્યારે બંધ કરી શકો છો.
✅ નોંધાઈ ગયું — આગામી વ્રતના એક દિવસ પહેલા સંદેશ આવશે.કંઈક ભૂલ થઈ છે — ફરી પ્રયાસ કરો⏳ નોંધાઈ રહ્યું છે…📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો
આ પણ વાંચો: કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી · લલિતા સપ્તમી (એક દિવસ પહેલા) · હરતાલિકા તીજ · ગોવર્ધન પૂજા · શરદ પૂર્ણિમા (મહારાસ)
⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને પુરાણ/લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર, સંપ્રદાય અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે. તિથિ દિલ્હી (IST)ની મધ્યાહ્ન-વ્યાપિની આઠમ પરથી; તબિયત સારી ન હોય તો નિર્જળા વ્રત ન રાખવું.
🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર