🌙 करवा चौथ 2026

सुहागिनों चा निर्जला व्रत — सूर्योदय पासून चंद्रोदय पर्यंत, पति ची लांब वय आणि घर ची सुख-समृद्धि चे साठी।

करवा चौथ कार्तिक मास चे कृष्ण पक्ष ची चतुर्थी ला रखा जाने वाला सुहागिनों चा सर्वात बड़ा व्रत आहे। किंवा दिवस विवाहित स्त्रियाँ सूर्योदय पासून आधी सरगी खाकर पूरे दिवस शिवाय अन्न-जल चे रहती आहेत आणि रात्र मध्ये चंद्रमा ला अर्घ्य देकर, छलनी पासून चाँद आणि पति चा मुख पाहून व्रत खोलती आहेत।

हे व्रत उत्तर भारत — पंजाब, हरियाणा, दिल्ली, उत्तर प्रदेश, राजस्थान, मध्य प्रदेश, हिमाचल — मध्ये सर्वात अधिक प्रचलित आहे, वर अब पूरे देश मध्ये रखा जातो आहे। कुँवारी कन्याएँ देखील चांगले वर ची कामना पासून हे व्रत रखती आहेत। रिकामे किंवा साल ची सही तिथी, चंद्रोदय चा वेळ, पूजा-विधि, सामग्री, कथा, सरगी-फलाहार आणि वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।

महत्त्व — हे व्रत चा

करवा चा अर्थ आहे मिट्टी चा छोटा घड़ा (टोंटीदार लोटा) आणि चौथ यानी चतुर्थी तिथी। किंवा दिवस गणेश जी, शिव-पार्वती, कार्तिकेय आणि चंद्रमा ची पूजा ची जातात आहे। मान्यता आहे ची जो स्त्री श्रद्धा पासून हे व्रत रखती आहे, त्याच्या पति ची वय लांब असते आहे आणि दांपत्य-जीवन मध्ये प्रेम बनला राहतो आहे।

व्रत चा वेळ सूर्योदय पासून चंद्रोदय पर्यंत आहे — इसीलिए किंवा पन्ने वर दिल्ली चा चंद्रोदय-समय दिया आहे। चाँद बादलों मध्ये छिपा असो तर चंद्रोदय चे वेळ चे नंतर दिशा ची कडे मुख करके अर्घ्य दे दें; कई घरों मध्ये ऐसी स्थिती मध्ये शिव जी ची जटा चे चंद्रमा ला स्मरण करून व्रत खोला जातो आहे।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हे सामान्य उत्तर-भारतीय विधि आहे; आपल्या घर-परिवार ची रीत सर्वोपरि आहे — जो सास-माँ बताएँ वही करा।

1. सूर्योदय पासून आधी (ब्रह्म मुहूर्त मध्ये) स्नान करके सास ची दिली हुई सरगी — फेनी, मिठाई, फळ, मेवे, मठरी — खाएँ आणि जल पिएँ। सरगी चे नंतर पूरे दिवस अन्न-जल नाही लिया जातो।
2. संकल्प लें: «मैं आपल्या पति ची दीर्घायु व सौभाग्य चे साठी करवा चौथ चा निर्जला व्रत करती हूँ।»
3. दिवस मध्ये सोलह श्रृंगार करा — लाल/गुलाबी साड़ी किंवा लहँगा, मेहंदी, चूड़ियाँ, बिंदी, सिंदूर, मंगलसूत्र, पायल, बिछिया।
4. शाम ला पूजा-स्थान वर दीवार किंवा पटरे वर करवा चौथ चा कैलेंडर/चित्र (गौरी, गणेश, चंद्रमा, करवा) लगाएँ। मिट्टी किंवा ताँबे चे करवे मध्ये जल भरकर त्या वर ढक्कन मध्ये चावल-शक्कर ठेवा; करवे वर स्वस्तिक बनाएँ, मौली बाँधें।
5. थाली सजाएँ — दीपक, रोली, अक्षत, फूल, मिठाई, फळ, सुहाग चा सामान, सींक (करवे मध्ये डालने चे साठी), छलनी।
6. सूर्यास्त चे नंतर, प्रदोष काल मध्ये, मोहल्ले-परिवार ची सुहागिनें एक सोबत बसून करवा चौथ ची कथा सुनती आहेत आणि थाली फेरती आहेत (फेरी) — प्रत्येक फेरी वर «वीरो कुड़िए करवड़ा…» किंवा «करवा चौथ आई ची जय» चा गीत।
7. गणेश जी, शिव-पार्वती आणि चंद्रमा ची पूजा करा; करवे चा जल चंद्रमा ला अर्पित करण्या चे साठी वेगळा ठेवा।
8. चंद्रोदय असल्याने वर (ऊपर दिया वेळ) छत किंवा आँगन मध्ये चंद्रमा ला छलनी पासून पाहा, नंतर त्याच छलनी पासून पति चा मुख पाहा। ताँबे/मिट्टी चे करवे पासून चंद्रमा ला अर्घ्य दें आणि दीपक दिखाएँ।
9. पति चे हात पासून जल पीकर आणि मिठाई खाकर व्रत खोलें। पति चे पाय छूकर आशीर्वाद लें।
10. सास (किंवा घर ची बड़ी सुहागिन) ला बाया — सूखे मेवे, कपड़े, श्रृंगार चा सामान, मिठाई — देकर पाय छुएँ। नंतर कुटुंब चे सोबत भोजन करा।

पूजा-सामग्री ची सूची

पूजा पासून एक दिवस आधी हे सूची पाहून सामान इकट्ठा करून लें; टिक करतात जाइए।

• मिट्टी किंवा ताँबे चा करवा (टोंटीदार) व ढक्कन
• चाळणी
• करवा चौथ चा कैलेंडर/चित्र किंवा गौरी-गणेश ची मूर्ति
• मिट्टी चा दीपक, घी, रुई ची बाती
• रोळी, कुंकू, हळद, अक्षता (तांदूळ), मौली (कलावा)
• सींक (करवे मध्ये रखने चे साठी)
• फुले, फूल-माळा
• मिठाई (मठरी, फेनी, हलवा किंवा मालपुआ)
• फळ — केला, सेब, अनार
• सुहाग ची वस्तुएँ — सिंदूर, बिंदी, चूड़ी, मेहंदी, काजल, कंघी, शीशा
• गंगाजल, ताँबे चा लोटा
• चावल-शक्कर (करवे चे ढक्कन मध्ये रखने साठी)
• बाया चा सामान — सूखे मेवे, कपड़े, श्रृंगार, दक्षिणा
• पूजा ची थाली व आसन

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

प्राचीन काल मध्ये एक साहूकार चे सात बेटे आणि एक बेटी थी — वीरावती। त्याचा विवाह झाला आणि आधी करवा चौथ वर ते मायके मध्ये थी। भाइयों ची लाड़ली वीरावती ने पूरे दिवस निर्जला व्रत रखा, वर शाम पर्यंत भूख-प्यास पासून मूर्छित असल्याने लगी।

भाइयों पासून बहन ची दशा देखी न गेली। उन्होंने पीपल चे पेड़ ची ओट मध्ये दीपक जलाकर छलनी चे मागे रखा आणि बहन पासून कहा — «देखो, चाँद निकल आया, अर्घ्य दे दोन।» वीरावती ने नक़ली चाँद ला अर्घ्य देकर व्रत खोल लिया।

पहिला कौर मुँह मध्ये रखते च बाल मिला, दूसरे मध्ये छींक आई आणि तीसरे कौर वर ससुराल पासून संदेश आया ची त्याच्या पति चा देहांत असो गेला आहे। रोती-बिलखती वीरावती ससुराल पहुँची; भाभी ने त्याला व्रत टूटने ची भूल बताई।

वीरावती ने पति चा शव न जलाने दिया आणि पूरे साल प्रत्येक चौथ चा व्रत श्रद्धा पासून किया। अगले करवा चौथ वर करवा आई प्रसन्न हुईं आणि त्याचा पति जीवित असो उठा। तभी पासून कहा जातो आहे — व्रत मध्ये घाई न करा, सच्चे चंद्रमा ला च अर्घ्य दें।

एक आणि कथा मध्ये करवा नाव ची पतिव्रता स्त्री चा पति नदी मध्ये मगरमच्छ चे मुँह मध्ये फँस गेला; करवा ने कच्चे धागे पासून मगर ला बाँधकर यमराज पासून पति चे प्राण माँगे। त्याची तपस्या पासून यमराज ला झुकना पड़ा। दोन्ही कथाएँ हेच सिखाती आहेत ची स्त्री ची श्रद्धा आणि संकल्प मध्ये बड़ी शक्ती आहे।

सरगी आणि व्रत खोलने चा भोजन

सरगी सुबह 4-5 बजे, सूर्योदय पासून आधी खाई जातात आहे। इसमें ऐसी चीज़ें ठेवा ज्यांपासून दिन-भर ऊर्जा बनी रहे आणि प्यास कमी लगे — बहुत नमकीन किंवा मिर्च वाली चीज़ें न खाएँ।

• सरगी: फेनी/सेवइयाँ दूध मध्ये, मठरी, हलवा, नारियल, बादाम-काजू-किशमिश, केला-सेब-अनार, एक गिलास पानी किंवा नारियल-पानी
• व्रत खोलने वर: आधी पति चे हात पासून जल, नंतर मिठाई; त्याच्या नंतर सौम्य भोजन — पूड़ी, आलू-मटर ची सब्ज़ी, खीर किंवा हलवा, दही
• जिन्हें चक्कर किंवा कमज़ोरी रहती असो, ते पूरे दिवस कमी बोलें, धूप पासून बचें आणि शाम ची पूजा बसून करा; गर्भवती व रोगी स्त्रियाँ फलाहार किंवा जल चे सोबत व्रत रख शकते आहेत — हे शास्त्र-सम्मत आहे

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

एक च व्रत, वर प्रत्येक इलाक़े ची आपल्या रीत — जो घर मध्ये चलती आई आहे वही सही आहे।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: अहोई अष्टमी (त्याच सप्ताह) · दीपावली — लक्ष्मी पूजन · शुभ मुहूर्त · आरती आणि मंत्र

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। स्वास्थ्य-संबंधी स्थिती मध्ये चिकित्सक ची सल्ला लें।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका