🪔 दिवाळी (लक्ष्मीपूजन) 2026

कार्तिक अमावस्या — घरात दिवे, लक्ष्मी-गणेश पूजन प्रदोष व स्थिर लग्नात; पाच दिवसांच्या दीपावलीचा मुख्य दिवस.

दिवाळी कार्तिक महिन्याच्या अमावस्येला साजरी केली जाते — वर्षातील सर्वात मोठा सण. या रात्री लक्ष्मी-गणेश यांची पूजा केली जाते, घराच्या प्रत्येक कोपऱ्यात दिवे लावले जातात आणि अशी मान्यता आहे की आई लक्ष्मी त्याच घरात येते जे घर स्वच्छ, प्रकाशमान आणि आनंदी असते. श्रीराम याच दिवशी चौदा वर्षांचा वनवास पूर्ण करून अयोध्येला परतले होते आणि अयोध्या दिव्यांनी सजली होती.

पाच दिवसांची दीपावली — धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी (छोटी दिवाळी), दिवाळी, गोवर्धन पूजा आणि भाऊबीज — याची संपूर्ण यादी वर दिली आहे. खाली लक्ष्मी-पूजनचा प्रदोष व निशीथ मुहूर्त, घराची पूजा-पद्धत, साहित्य, कथा, पदार्थ आणि वेगवेगळ्या प्रदेशांतील रिती दिल्या आहेत.

महत्त्व — हे व्रत चा

अमावस्येच्या सर्वात अंधाऱ्या रात्री दिवे लावणे हे अंधारावर प्रकाशाचा, अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय प्रतीक आहे. समुद्र-मंथनातून याच दिवशी लक्ष्मी प्रकट झाली, म्हणून लक्ष्मी-पूजन; सोबत गणेश (बुद्धी), सरस्वती (विद्या) आणि कुबेर (कोष) यांची पूजा. व्यापाऱ्यांचे नवीन वर्ष (हिशोब वही) येथूनच सुरू होते.

लक्ष्मी-पूजनची वेळ प्रदोष-काळ आहे आणि त्यातही स्थिर लग्न — वृषभ लग्न (दिल्लीत संध्याकाळी अंदाजे ६:३०-८:३०) गृहिणींसाठी सर्वोत्तम; तांत्रिक/विशेष साधनेसाठी निशीथ काळ (मध्यरात्र) आणि सिंह लग्न (रात्री अंदाजे १२:३०-२:३०). स्थिर लग्नात पूजलेली लक्ष्मी घरात स्थिर राहते — हीच मान्यता आहे.

दिवाळीच्या रात्री घरातील स्त्रीला «गृहलक्ष्मी» म्हटले जाते — पूजा तीच करते, दिवे तीच लावते, आणि अहोई-करवा चौथच्या करवाचे पाणी तीच घरात शिंपडते. हा सण घरातील स्त्रीचाच आहे.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

ही गृहस्थाची घरगुती पद्धत आहे — दिवसा स्वच्छता-सजावट, प्रदोष-काळात लक्ष्मी-गणेश पूजन, मग दीपदान.

1. सकाळी स्नान; घराची अंतिम स्वच्छता; मुख्य दरवाजावर रांगोळी, तोरण (आंबा/अशोक पाने-झेंडू), दोन्ही बाजूंना लक्ष्मी-पाय (उंबरठ्यापासून आतल्या दिशेने), स्वस्तिक व शुभ-लाभ.
2. संध्याकाळी पूजा-स्थान: उत्तर-पूर्व (ईशान्य) किंवा पूर्व दिशेला पाट मांडून त्यावर लाल/पिवळा कपडा; मध्यभागी लक्ष्मी-गणेश यांची नवीन मूर्ती (गणेश लक्ष्मीच्या उजवीकडे), सोबत कुबेर, सरस्वतीचे चित्र, कलश (पाणी-सुपारी-नाणे-आंब्याची पाने-नारळ), चांदी/तांब्याचे नाणे, हिशोब वही, तिजोरीची चावी.
3. प्रदोष-काळात (वर वेळ) कुटुंबासोबत बसा; हातात पाणी-अक्षता-फूल घेऊन संकल्प — «मी कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी लक्ष्मी-गणेश यांचे पूजन करते/करतो.»
4. आधी गणेश-पूजन (दुर्वा, मोदक/लाडू, सिंदूर), मग कलश-पूजन, मग लक्ष्मी-पूजन — स्नान (पाणी-पंचामृत), वस्त्र, कमळ/गुलाब-पुष्प, अत्तर, रोली-अक्षता, खील-बताशे, मिठाई, फळे, पान-सुपारी, लवंग-वेलची; «ॐ श्रीं ह्रीं श्रीं कमले कमलालये प्रसीद प्रसीद श्रीं ह्रीं श्रीं ॐ महालक्ष्म्यै नमः» चा जप किंवा श्रीसूक्त/लक्ष्मी-चालीसाचे पठण.
5. कुबेर-सरस्वती-हिशोब वही आणि तिजोरीचे पूजन; नवीन नाणी-दागिने पूजेत ठेवा. घरातील अवजारे/वाहनांवरही रोली-अक्षता.
6. आरती — «ॐ जय लक्ष्मी माता», मग «जय गणेश देवा»; कापूर-आरती; कुटुंबातील सर्व सदस्य पाय छूतील, मोठे लहानांना आशीर्वाद आणि शगुन देतील.
7. दीपदान: पूजेच्या दिव्याने घरातील सर्व दिवे लावा — दारावर सर्वात आधी, मग तुळस, स्वयंपाकघर, पाण्याची जागा, छत, प्रत्येक खोली, बाहेरची गल्ली/नालेपर्यंत; एक मोठा दिवा (किंवा अखंड) रात्रभर पूजा-स्थानी. एकूण दिव्यांची संख्या ११, २१, ५१ किंवा घराच्या रीतीनुसार.
8. अहोई/करवा चौथचा करवा असल्यास त्याचे पाणी घरात शिंपडा आणि अहोई मातेचे चित्र पुसा. प्रसाद वाटा, शेजारी-स्वच्छता कर्मचारी-काम करणाऱ्यांना मिठाई-शगुन द्या.
9. रात्री लक्ष्मीच्या आगमनासाठी घराचा मुख्य दरवाजा उघडा/दिव्यांनी प्रकाशमान ठेवा; दुसऱ्या सकाळी (गोवर्धन/प्रतिपदा) पूजा-स्थानाची स्वच्छता आणि अन्नकूट.

📿 दिवाळी (लक्ष्मीपूजन) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

धनत्रयोदशीची यादी यातच समाविष्ट करा — तिन्ही दिवसांचे साहित्य एकत्र येते.

• लक्ष्मी-गणेश यांची मूर्ती (मातीची, नवीन), कुबेर व सरस्वतीचे चित्र, लाल-पिवळा कपडा, पाट
• कलश, आंब्याची पाने, नारळ, सुपारी, नाणे, मौली, गंगाजल
• मातीचे दिवे (२१/५१), मोहरीचे तेल, तूप, कापसाच्या वाती, एक मोठा दिवा/अखंड
• रोली, कुंकू, हळद, चंदन, अक्षता, सिंदूर, अत्तर, दुर्वा
• फुले — कमळ (लक्ष्मीला प्रिय), गुलाब, झेंडू; फुलांची माळ, तोरण
• खील-बताशे, साखरेची खेळणी, मिठाई (लाडू-बर्फी), फळे (सीताफळ/डाळिंब/शिंगाडा), पान-सुपारी, लवंग-वेलची
• पंचामृत (दूध-दही-तूप-मध-साखर), मोदक/लाडू (गणपतीला)
• नवीन नाणे/दागिने, हिशोब वही, लेखणी, तिजोरीची चावी
• रांगोळीचे रंग, लक्ष्मी-पायांचे ठसे, स्वस्तिक-शुभ-लाभचे स्टिकर्स
• धूप, अगरबत्ती, कापूर, आरती-थाळी, लक्ष्मी-चालीसा/श्रीसूक्त पुस्तक
• शगुनचे लिफाफे, मुलांसाठी फुलझडी (मर्यादित)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

समुद्र-मंथनाच्या वेळी क्षीरसागरातून कार्तिक अमावस्येला देवी लक्ष्मी कमळावर विराजमान प्रकट झाल्या आणि त्यांनी भगवान विष्णूंना वरमाला घातली — तेव्हापासून ही रात्र लक्ष्मी-पूजनाची रात्र आहे. जे घर स्वच्छ, प्रकाशित आणि आनंदी असते, लक्ष्मी त्याच घरात प्रवेश करते — म्हणूनच स्वच्छता, दिवे आणि कुटुंबाचा सहवास महत्त्वाचा.

📖 दिवाळी (लक्ष्मीपूजन) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

लक्ष्मी-भोग आणि दिवाळीचे पदार्थ

देवी लक्ष्मीला पांढरा आणि गोड पदार्थ प्रिय आहे — खील-बताशे आणि खीर हे प्रत्येक घरातील नैवेद्य आहेत. पदार्थ धनत्रयोदशीपासून बनवायला सुरुवात होते आणि भाऊबीजपर्यंत चालतात.

• नैवेद्य: खील-बताशे, साखरेची खेळणी, खीर किंवा रव्याचा हलवा, बुंदीचे लाडू, डाळिंब-सीताफळ-शिंगाडा, पान
• गणपतीला मोदक/लाडू, कुबेराला पांढरी मिठाई; अनेक घरांमध्ये ५ किंवा ११ प्रकारचे पदार्थ-मिठाई (छप्पन भोगाची छोटी झलक)
• उत्तर भारतीय पदार्थ: गुजिया, शक्करपारे, मठरी, नमकपारे, बेसनाचे लाडू, दही-भल्ले, पुरी-भोपळ्याची/बटाट्याची भाजी
• पूर्वांचल-बिहार: ठेकुआ, खाजा, अनरसा, चिवडा-दही; बंगाल: नारळाचे लाडू, संदेश; गुजरात-महाराष्ट्र: चकली, चिवडा, करंजी, अनारसे, लाडूंचा «फराळ»; दक्षिण: मुरुकू, म्हैसूर पाक, अधिरसम
• मधुमेह असलेले वृद्ध असल्यास खोवा-मिठाई कमी, फळे-मखाने जास्त; नवीन भांड्यात पहिला पदार्थ खीर

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

दिवाळी सर्वांसाठी आहे, पण प्रत्येक प्रदेशातील रात्र वेगळी दिसते — कुठे लक्ष्मी पूजन, कुठे काली पूजा, कुठे तेल-स्नान.

क्या करा, क्या न करा

📍 शहरनिहाय वेळा — आपले शहर निवडा

दिवाळी (लक्ष्मीपूजन) 2026 ची मुख्य वेळ प्रत्येक शहरात वेगळी असते. आपल्या शहरावर क्लिक करा:

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें🖼 तिथी-card साझा करा🎉 शुभेच्छा-card

🌎 परदेशात दिवाळी (लक्ष्मीपूजन) 2026: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड

हे देखील पढ़ें: धनतेरस (2 दिवस आधी) · गोवर्धन पूजा / अन्नकूट (पुढील दिवस) · भाऊ दूज · छठ पूजा (6 दिवस नंतर) · लक्ष्मी-आरती आणि श्रीसुक्त

⚠️ हे वर्णन पारंपरिक पद्धती आणि लोकमान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुल-परंपरेची रीत सर्वोपरी आहे. स्थिर-लग्नाचा वेळ शहराप्रमाणे बदलतो — आपल्या शहराच्या पंचांगातून खात्री करून घ्यावी. फटाक्यांमध्ये सुरक्षिततेचे नियम आणि स्थानिक नियमांचे पालन करावे.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका