🤝 ଭାଇ ଦୁଜ (ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା) 2026

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା — ଭଉଣୀ ଭାଇକୁ ତିଳକ କରି ଦୀର୍ଘାୟୁ କାମନା କରେ; ଯମୁନା-ଯମଙ୍କ କଥା, ଅପରାହ୍ନର ତିଳକ-ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଦୀପୋତ୍ସବର ସମାପନ।

ଭାଇ ଦୁଜ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ — ଦୀପାବଳିର ଦୁଇ ଦିନ ପରେ — ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହା ପାଞ୍ଚ ଦିନିଆ ଦୀପୋତ୍ସବର ଶେଷ ଦିନ ଅଟେ। ଏହି ଦିନ ଭଉଣୀ ଭାଇର ମଥାରେ ତିଳକ ଲଗାଏ, ଆରତୀ କରେ, ତା'ର ଦୀର୍ଘାୟୁ କାମନା କରେ ଏବଂ ଭାଇ ଉପହାର ଦେଇ ଭଉଣୀର ରକ୍ଷା କରିବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୋହରାଏ।

ଏହାକୁ ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ — କଥା ଅଛି ଯେ ଏହି ଦିନ ଯମରାଜ ନିଜ ଭଉଣୀ ଯମୁନାଙ୍କ ଘରକୁ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ବରଦାନ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ଭାଇ ଏହି ଦିନ ଭଉଣୀର ଘରକୁ ଯାଇ ତିଳକ ଲଗାଇବ ଏବଂ ଭୋଜନ କରିବ, ତାକୁ ଅକାଳ-ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ନିମ୍ନରେ ଚଳିତ ବର୍ଷର ତିଥି, ତିଳକର ଶୁଭ ସମୟ, ବିଧି, ଥାଳିର ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ଭୋଜନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶର ରୀତିନୀତି ଦିଆଯାଇଛି।

ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି

ରକ୍ଷାବନ୍ଧନରେ ଭଉଣୀ ଭାଇଠାରୁ ରକ୍ଷା ମାଗେ; ଭାଇ ଦୁଜରେ ଭଉଣୀ ଭାଇର ରକ୍ଷା (ଆୟୁ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ — ଏହା ଭଉଣୀର ଆଶୀର୍ବାଦର ପର୍ବ। ସେଥିପାଇଁ ତିଳକ ଭଉଣୀର ହାତରେ ଏବଂ ଭୋଜନ ଭଉଣୀର ଘରେ ବା ହାତର ହେବା ଉଚିତ୍।

ତିଳକର ଶୁଭ ସମୟ ଅପରାହ୍ନ (ଦ୍ୱିପ୍ରହର ପରେ) ଅଟେ — ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥି ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଥିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅଭିଜିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ। ଯଦି ଦ୍ୱିତୀୟା ଦୁଇ ଦିନ ଅପରାହ୍ନକୁ ଛୁଏଁ, ତେବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଭାଇ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ (ବା ମାମୁଁ/ଖୁଡ଼ୁତୁକ ଭାଇଙ୍କୁ) ତିଳକ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଭଉଣୀ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପିଉସୀ/ଭଉଣୀ-ସମାନ ନାରୀଙ୍କଠାରୁ ତିଳକ କରାନ୍ତି — ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ ଭାବର ଅଟେ, ରକ୍ତର ନୁହେଁ।

ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)

ଏହା ଏକ ପାରିବାରିକ ବିଧି ଅଟେ — ସକାଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଅପରାହ୍ନରେ ତିଳକ-ଆରତୀ, ତା'ପରେ ଭୋଜନ ଏବଂ ଉପହାର।

1. ସକାଳେ ଭଉଣୀ ସ୍ନାନ କରି ପୂଜା-ଥାଳି ସଜାଉ — ରୋଳି, ଅକ୍ଷତ, କୁଙ୍କୁମ, ଦୀପ, ଫୁଲ, ମିଠା, ନିଆଳି/ସୁପାରି, ମୌଳୀ, ପାନ, କଳାବା; ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଥାଳିରେ ସିନ୍ଦୂର, ଦୂବଘାସ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ନଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟ ରହେ।
2. ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଭାଇ ବସିବ ସେଠାରେ ଚୌକି/ପଟରା, ତା' ଉପରେ ଅଟା/ଚାଉଳ ଚୂନାରେ ଚୌକ (ଅଷ୍ଟଦଳ) ତିଆରି କରନ୍ତୁ; ଭାଇ ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ରୁମାଲ/ଟୋପି ଥାଉ।
3. ଅପରାହ୍ନ-ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଉଣୀ ଭାଇର ମଥାରେ ରୋଳି-ଅକ୍ଷତର ତିଳକ କରୁ, କଳାବା ବାନ୍ଧୁ, ଆରତୀ କରୁ, ହାତରେ ନଡ଼ିଆ/ସୁପାରି ଦେଉ ଏବଂ ମିଠା ଖୁଆଉ; ମନରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ — «ହେ ଯମରାଜ! ମୋ ଭାଇର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତା'ର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହେଉ।»
4. ଭାଇ ଭଉଣୀର ପାଦ ଛୁଉଁ (ଛୋଟ ଥିଲେ ଭଉଣୀ ଭାଇର), ଉପହାର/ଶଗୁନ ଦେଉ ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୋହରାଉ — «ତୋର ରକ୍ଷା ମୋର ଧର୍ମ।» ଭାଇ-ଭଉଣୀ ପରସ୍ପରକୁ ମିଠା ଖୁଆନ୍ତୁ।
5. ଭଉଣୀ ଭାଇକୁ ନିଜ ହାତର ଭୋଜନ କରାଉ — କଥାରେ ଅଛି ଯମୁନା ଯମଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଥିଲେ; ଭାଇ ଭଉଣୀର ଘରକୁ ଗଲେ ଅଧିକ ଶୁଭ। ଭାଇର ପସନ୍ଦର ଖାଦ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ଚାଉଳ-କଢ଼ୀ/ଖିର।
6. ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ-ବିହାରରେ ଭଉଣୀମାନେ ସକାଳେ «ଗୋଧନ କୁଟିବା» କରନ୍ତି — ଗୋବରରେ ଯମ/କଣ୍ଟାଗଛର ଆକୃତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ମୂଷଳରେ କୁଟନ୍ତି, ଭାଇର ଆୟୁ ପାଇଁ ଯମରାଜଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଭାବରେ କହନ୍ତି — ପରେ ଜିଭରେ କଣ୍ଟା ଫୁଟାଇ ଅନୁତାପ କରନ୍ତି; ଏହା ଏକ ଲୋକ-ରୀତି ଅଟେ।
7. ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଯମରାଜ ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତୁ (ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଘର ବାହାରେ); ଯମୁନା-କୂଳର ଲୋକମାନେ ଯମୁନା-ସ୍ନାନ ଓ ଦୀପଦାନ କରନ୍ତି।
8. ଦୀପୋତ୍ସବର ସମାପନ — ଦୀପାବଳିର ବଳକା ଦୀପଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାନ୍ତୁ, ଭଉଣୀ ବିଦା ହେଲାବେଳେ ଶଗୁନ ସହିତ ବିଦା କରନ୍ତୁ।

📿 କିପରି କରିବେ (ଅର୍ଥ)-ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ଧତି, ସାମଗ୍ରୀ ଯାଞ୍ଚ ତାଲିକା ଏବଂ ନିଯ଼ମ

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା

ତିଳକର ଥାଳିରେ ଏସବୁ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ — ଭାଇ ଅଧିକ ଥିଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ନଡ଼ିଆ/ସୁପାରି ଅଲଗା ରହିବ।

• ପୂଜା-ଥାଳି, ରୋଳି, କୁଙ୍କୁମ, ଅକ୍ଷତ (ଚାଉଳ), ହଳଦୀ, ଚନ୍ଦନ
• କଳାବା/ମୌଳୀ, ଦୀପ (ଘିଅ), କର୍ପୂର, ଧୂପ
• ନଡ଼ିଆ (ଶୁଖିଲା ଗୋଲା) ବା ସୁପାରି — ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଇ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ
• ମିଠା (ଲଡ଼ୁ/ବର୍ଫି/ପେଢ଼ା), ମିଶ୍ରି, ପାନ, ଏଲାଚି
• ଫୁଲ, ଫୁଲମାଳ, ଦୂବଘାସ
• ଅଟା/ଚାଉଳ ଚୂନାରେ ଚୌକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ, ଚୌକି/ପଟରା, ଆସନ
• ଭାଇ ପାଇଁ ରୁମାଲ/ଟୋପି (ମୁଣ୍ଡ ଘୋଡ଼ାଇବା ପାଇଁ)
• ଉପହାର/ଶଗୁନର ଲଫାଫା (ଭାଇଙ୍କ ପଟରୁ), ଭଉଣୀ ପଟରୁ ମିଠା-ରୁମାଲ
• ଗୋଧନ-କୁଟା (ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ): ଗୋବର, ମୂଷଳ, କଣ୍ଟାଗଛ, ଚଣା
• ଯମ-ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଦୀପ: ମାଟି ଦୀପ, ସୋରିଷ ତେଲ

🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ

ଉପବାସ-କାହାଣୀ

ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପୁତ୍ର ଯମରାଜ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଯମୁନା ଯାଆଁଳା ଥିଲେ। ଯମୁନା ବାରମ୍ବାର ଭାଇଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ଯମଙ୍କ ପାଖରେ ସମୟ ନଥିଲା। ଦିନେ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ଯମରାଜ ହଠାତ୍ ଭଉଣୀଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଯମୁନା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ — ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ତିଳକ-ଆରତି କଲେ, ନିଜ ହାତରେ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।

📖 ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ କାହାଣୀ ପଢ଼ନ୍ତୁ ()

ଭାଇ ଦୂଜର ଭୋଜନ — ଭଉଣୀ ହାତର

ଏହି ଦିନର ଭୋଜନ ଭଉଣୀ ହାତର ହେବା ଉଚିତ୍ — ଏହା ହେଉଛି କଥାର ସାର। ଭାଇର ପସନ୍ଦର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ; ପରମ୍ପରାରେ ଚାଉଳର କିଛି ଜିନିଷ (ଖିରି/କଢ଼ୀ-ଚାଉଳ) ଏବଂ ମିଠା ନିଶ୍ଚୟ ରହିବା ଦରକାର।

• ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ-ବିହାର: କଢ଼ୀ-ଚାଉଳ, ପୁରୀ-ସବ୍‌ଜୀ, ଖିରି, ଦହି-ବଡ଼ା; ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ «ଭାଇ-ଟିକା» ଉପରେ ବଜରୀ/ମଖାନା-ମିଠାଇ
• ପଞ୍ଜାବ-ହରିୟାଣା: ମିଠାଇ-ମଠରୀ, ହାଲୁଆ, ମେବା; ଭାଇ ପାଇଁ ବିଶେଷ «ଟିକା»ର ଥାଳୀ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ନଡ଼ିଆ
• ମହାରାଷ୍ଟ୍ର (ଭାଉବୀଜ): ବାସୁନ୍ଦୀ-ପୁରୀ, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, କରଞ୍ଜୀ; ଭଉଣୀ ଭାଇକୁ «ଔକ୍ଷଣ» ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଏ
• ବଙ୍ଗଳା (ଭାଇ ଫୋଣ୍ଟା): ମିଠାଇ-ଲୁଚି-ପାୟେଶ ଏବଂ ଭାଇର ପସନ୍ଦର ମାଛ-ମାଂସାହାର ମଧ୍ୟ (ପରିବାରର ରୀତି ଅନୁସାରେ)
• ଗୁଜୁରାଟ-ରାଜସ୍ଥାନ: ଲାପସୀ, ଖିରି, ମୋହନଥାଳ, ଫରସାଣ; ଭାଇ ଭଉଣୀକୁ ଶାଢ଼ୀ/ଚୁଡ଼ି ଉପହାର ଦିଏ

ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି

ଭାଇ ଦୂଜ, ଭାଉବୀଜ, ଭାଇ ଫୋଣ୍ଟା, ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା, ଭାଇ-ଟିକା — ନାମ ଅଲଗା, ଭାବ ଗୋଟିଏ।

କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ

📍 ସହର ଅନୁସାରେ ସମୟ — ନିଜ ସହର ବାଛନ୍ତୁ

ଭାଇ ଦ୍ୱିତୀୟା (ଭାଇ ଦୁଜ) 2026ର ମୁଖ୍ୟ ସମୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ଭିନ୍ନ। ନିଜ ସହର ଉପରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ:

ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ🖼 ତିଥି-card ସେୟାର କରନ୍ତୁ🎉 ଶୁଭକାମନା-card

🌎 ବିଦେଶରେ ଭାଇ ଦୁଜ (ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା) 2026: ଆମେରିକା · କାନାଡା · ବ୍ରିଟେନ · ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ · ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟସ୍ · କତାର · ସାଉଦି ଆରବ · କୁଏତ · ଓମାନ · ବାହାରିନ · ସିଙ୍ଗାପୁର · ମାଲେସିଆ · ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ · ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା · ମରିସସ · ଫିଜି · ନେଦରଲାଣ୍ଡ · ଜର୍ମାନୀ · ଆୟରଲାଣ୍ଡ

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା (ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ) · ଦୀପାବଳି · ଷଷ୍ଠ ପୂଜା (4 ଦିନ ପରେ) · ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ

⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଆପଣଙ୍କ କୁଳ-ପରିବାରର ରୀତି ସର୍ବୋପରି ଅଟେ। ଅପରାହ୍ନ-କାଳର ସମୟ ସହରର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ-ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଅନୁସାରେ ବଦଳିଥାଏ।

🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର