🪔 ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ (ଛୋଟ ଦୀପାବଳି) 2026
କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ — ଦୀପୋତ୍ସବର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ; ଭୋରରୁ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନ (ରୂପ ଚୌଦସ), ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଯମ-ଦୀପଦାନ ଏବଂ ଘରସାରା ଦୀପ।
ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପାଳନ କରାଯାଏ — ସାଧାରଣତଃ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜାର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ, ପାଞ୍ଚ ଦିନିଆ ଦୀପୋତ୍ସବର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ। ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଏହାକୁ ଛୋଟ ଦୀପାବଳି (ଛୋଟି ଦିୱାଲି), ରାଜସ୍ଥାନରେ ରୂପ ଚୌଦସ (ରୂପ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ), ଗୁଜରାଟରେ କାଳୀ ଚୌଦସ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳାରେ ଭୂତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କୁହାଯାଏ; ତାମିଲନାଡୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ବଡ଼ ଅଂଶରେ ତ ଏହି ସକାଳର ତୈଳ-ସ୍ନାନ ସହିତ ଦୀପାବଳି ହିଁ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନରକାସୁର ବଧର ସ୍ମୃତି — ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଆଲୋକର ବିଜୟ।
ଏହି ପର୍ବର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ରୀତି ଅଛି ଏବଂ ଦୁହିଁଙ୍କର ସମୟ-ନିୟମ ଅଲଗା: (1) ଛୋଟ ଦୀପାବଳି ସନ୍ଧ୍ୟାର ଯମ-ଦୀପଦାନ ପ୍ରଦୋଷ-କାଳରେ ହୁଏ — ସେହି ଦିନ, ଯେଉଁ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଥାଏ; (2) ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନ (ତେଲ-ଉବଟନ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ) ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଅରୁଣୋଦୟରେ ହୁଏ — ସେହି ସକାଳେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଥାଏ। ଏଣୁ କୌଣସି କୌଣସି ବର୍ଷ ସ୍ନାନ ପରଦିନ ସକାଳେ ପଡ଼େ, ଅର୍ଥାତ୍ ସେହି ଦିନ ଯାହାର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜା। ନିଜ ସହରର ଠିକ୍ ଦିନ-ସମୟ ଏହି ପୃଷ୍ଠାର ତିଥି-ସାରଣୀ ଏବଂ ସହର-ଭିତ୍ତିକ ପୃଷ୍ଠାରେ ଦେଖନ୍ତୁ; ତଳେ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶର ରୀତି ଦିଆଯାଇଛି।
ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି
ନରକାସୁର-ବଧ: ପ୍ରାଗଜ୍ୟୋତିଷପୁରର ଅତ୍ୟାଚାରୀ ରାଜା ନରକାସୁର (ଭୌମାସୁର) ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ଦେଉଥିଲା, ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଛଡ଼ାଇ ନେଇଥିଲା ଏବଂ ଷୋହଳ ହଜାର (କେତେକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ 16,100) ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ତାକୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଇଲେ। ଏହି ବିଜୟର ଆନନ୍ଦରେ ହିଁ ଭୋରର ମଙ୍ଗଳ-ସ୍ନାନ ଓ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ପରମ୍ପରା — ନାମରେ ଥିବା «ନରକ» ଏହି ନରକାସୁର ଏବଂ ନରକ-ଭୟ, ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତିର ସଙ୍କେତ।
ଯମ-ତର୍ପଣ ଓ ଯମ-ଦୀପଦାନ: ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଯମରାଜଙ୍କ ପୂଜାର ଦିନ ମଧ୍ୟ। ସକାଳେ ସ୍ନାନ ପରେ ଯମ-ତର୍ପଣ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘର ଦୁଆରେ ଦକ୍ଷିଣମୁହାଁ ଚାରିମୁହାଁ ଦୀପ — ଏହି ଭାବନାରେ ଯେ ପରିବାର ଅକାଳ-ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନରକ-ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଭୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଉ। ଅନେକ ଘରେ ଯମ-ଦୀପ ଧନତେରସରେ ଜଳେ, ଅନେକ ଘରେ ଛୋଟ ଦୀପାବଳିରେ ଏବଂ କେତେକ ଘରେ ଦୁଇ ଦିନ ଯାକ — ନିଜ ଘରର ରୀତି ମାନନ୍ତୁ।
ରୂପ ଚୌଦସ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ: ଭୋରରେ ରାଶି (ତିଳ) ତେଲରେ ମାଲିସ୍ ଓ ଉବଟନ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ରୂପ-ନିଖାର ପାଇଁ — ଶୀତ ଆରମ୍ଭରେ ଶରୀରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଏହି ରୀତି ଆୟୁର୍ବେଦର ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ପରମ୍ପରା ସହିତ ମେଳ ଖାଏ। କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ, ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତର ଭାରତର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏହି ଦିନକୁ ହନୁମାନ-ଜୟନ୍ତୀ ମାନି ହନୁମାନ-ପୂଜା ହୁଏ; ଗୁଜରାଟରେ କାଳୀ ଚୌଦସ ରାତିରେ ମହାକାଳୀଙ୍କ ଉପାସନା ହୁଏ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳାରେ ଭୂତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ 14ଟି ଦୀପ ଓ 14 ପ୍ରକାର ଶାଗର ରୀତି ଅଛି।
ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)
ଏହି ଦିନର ବିଧିର ଦୁଇଟି ଭାଗ — ଭୋରର ସ୍ନାନ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଦୀପଦାନ। ଯେଉଁ ବର୍ଷ ଦୁହେଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଦିନରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସାରଣୀ ଦେଖି ସେହି ଅନୁସାରେ କରନ୍ତୁ।
- ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ଅରୁଣୋଦୟରେ ଉଠନ୍ତୁ; ସାରା ଦେହରେ ରାଶି ତେଲ ମାଲିସ୍ (ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ) କରନ୍ତୁ — ମୁଣ୍ଡ, କାନ, ନାଭି ଓ ପାଦତଳିରେ ବିଶେଷ ଭାବେ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଘରର ବୟସ୍କା ମହିଳା ପରିବାରର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଲଗାନ୍ତି।
- ତେଲ ପରେ ଉବଟନ ଲଗାନ୍ତୁ — ବେସନ ବା ଯବ ଅଟା, ହଳଦୀ, ଚନ୍ଦନ-ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଅଳ୍ପ ଦୁଧ ବା ଦହି; ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ «ଉଟଣେ» ମଧ୍ୟ ମିଳେ। କିଛି ସମୟ ରଖି ହାଲୁକା ହାତରେ ଘଷି ଛଡ଼ାନ୍ତୁ।
- ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଅପାମାର୍ଗ (ଅପାମାରଙ୍ଗ / ଚିରଚିଟା) ଡାଳ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତିନି ଥର ବୁଲାଇବାର ପୁରୁଣା ରୀତି ଅଛି — «ସିତାଲୋଷ୍ଠସମାୟୁକ୍ତଂ ସକଣ୍ଟକଦଳାନ୍ୱିତମ୍। ହର ପାପମପାମାର୍ଗ ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣଃ ପୁନଃ ପୁନଃ॥»; ଅନେକ ଘରେ ଏହାର ପତ୍ର ସ୍ନାନ-ଜଳରେ ପକାଇ ଦିଆଯାଏ।
- ଉଷୁମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରି ସଫା ବା ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧନ୍ତୁ; ତିଳକ ଲଗାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତୁ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ର-ଗୋଆରେ ସ୍ନାନ ପରେ କାରୀଟ (ଚିରାଟେ) ନାମକ ଛୋଟ ପିତା ଫଳକୁ ଗୋଡ଼ରେ ଚିପି ଫଟାଇବାର ରୀତି ଅଛି — ନରକାସୁର-ବଧର ପ୍ରତୀକ।
- ଯମ-ତର୍ପଣ: ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି, ଜଳରେ ଅଳ୍ପ କଳା ରାଶି ପକାଇ ଅଞ୍ଜଳି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଯମରାଜଙ୍କ ଚଉଦଟି ନାମ ନିଅନ୍ତୁ — «ଯମାୟ ଧର୍ମରାଜାୟ ମୃତ୍ୟବେ ଚାନ୍ତକାୟ ଚ। ବୈବସ୍ୱତାୟ କାଳାୟ ସର୍ବଭୂତକ୍ଷୟାୟ ଚ॥ ଔଦୁମ୍ବରାୟ ଦଧ୍ନାୟ ନୀଳାୟ ପରମେଷ୍ଠିନେ। ବୃକୋଦରାୟ ଚିତ୍ରାୟ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାୟ ବୈ ନମଃ॥» ତା'ପରେ ହାତଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତୁ।
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ-କାଳରେ ଯମ-ଦୀପଦାନ: ଅଟା ବା ମାଟିର ଚାରିମୁହାଁ ଦୀପ, ସୋରିଷ ବା ରାଶି ତେଲ, ଚାରିଟି ସଳିତା; ଘରର ମୁଖ୍ୟ ଦୁଆରବନ୍ଧ ବାହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ପରିବାରର କୁଶଳ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ।
- ଏହା ପରେ ଘରର ପ୍ରତି କୋଣ, ରୋଷେଇଘର, ପାଣି ରଖିବା ସ୍ଥାନ, ତୁଳସୀ ଚଉରା, ଅଗଣା ଓ ଦୁଆରେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତୁ — ଅନେକ ଘରେ 14ଟି ଦୀପ (ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ସଂଖ୍ୟା); ବଙ୍ଗଳାରେ ଘରର ଅନ୍ଧାର କୋଣରେ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରଦୀପ (ଚୋଦ୍ଦୋ ପ୍ରଦୀପ)।
- ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ରୀତି ଅଛି, ସେମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବା ରାତିରେ ହନୁମାନ-ପୂଜା (ସିନ୍ଦୂର-ଚୋଳା, ହନୁମାନ ଚାଳିଶା, ବୁନ୍ଦିଆ-ଲଡୁ ଭୋଗ) କିମ୍ବା ଗୁଜରାଟ ପରି କାଳୀ ଚୌଦସରେ ମହାକାଳୀ/କୁଳଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତୁ; ଆରତି ପରେ ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ ଏବଂ ପରଦିନର ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ।
📿 ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ (ଛୋଟ ଦୀପାବଳି) କିପରି କରିବେ — ବିସ୍ତୃତ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ checklist ଓ ନିୟମ →
ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା
ଅଧିକାଂଶ ଜିନିଷ ଧନତେରସ-ଦୀପାବଳିର ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ହିଁ ଆସିଯାଏ; ସ୍ନାନର ଜିନିଷ ଗୋଟିଏ ରାତି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖନ୍ତୁ — ଭୋରରେ ଖୋଜିବାକୁ ସମୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
- ରାଶି (ତିଳ) ତେଲ — ମାଲିସ୍ ପାଇଁ (ଅନେକ ଘରେ ସୋରିଷ ତେଲ)
- ଉବଟନ — ବେସନ/ଯବ ଅଟା, ହଳଦୀ, ଚନ୍ଦନ-ଗୁଣ୍ଡ, ଦୁଧ ବା ଦହି (କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉଟଣେ)
- ଅପାମାର୍ଗ (ଅପାମାରଙ୍ଗ) ଡାଳ ବା ପତ୍ର — ମିଳିଲେ
- ସଫା ବା ନୂଆ ଲୁଗା, ଗାମୁଛା, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଉଷୁମ ପାଣି
- ତର୍ପଣ ପାଇଁ ତମ୍ବା ଲୋଟା, କଳା ରାଶି, ଜଳ, କୁଶ (ମିଳିଲେ)
- ଯମ-ଦୀପ ପାଇଁ ଅଟା ବା ମାଟିର ଚାରିମୁହାଁ ଦୀପ, ଚାରିଟି ସଳିତା, ତେଲ
- ମାଟି ଦୀପ (14ଟି ବା ଅଧିକ), ଘିଅ/ତେଲ, କପା ସଳିତା
- ରୋଳି, ଅକ୍ଷତ, ହଳଦୀ, ଫୁଲ-ମାଳ, ଧୂପ-ଅଗରବତୀ, କର୍ପୂର, ଆରତି-ଥାଳି
- ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିତ୍ର; ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ରୀତି ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହନୁମାନ ବା ମହାକାଳୀଙ୍କ ଚିତ୍ର, ସିନ୍ଦୂର, ଚମେଲି ତେଲ
- ଭୋଗ — ମିଠା, ଫଳ, ଖଇ-ବତାସା; ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଫରାଳ, ବଙ୍ଗଳାରେ ଚୌଦ୍ଦ ଶାଗ
🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ରାହୁକାଳ ଏବଂ ଚୌଘଡିଯା — ଆପଣଙ୍କ ସହରର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାଗଣାରେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ →ଉପବାସ-କାହାଣୀ
ଭୂଦେବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ନରକାସୁର ବରଦାନ ପାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିର ଅହଙ୍କାରରେ ସେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ହୋଇଗଲା — ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଛଡ଼ାଇ ନେଲା ଏବଂ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଷୋହଳ ହଜାର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ନଗର ପ୍ରାଗଜ୍ୟୋତିଷପୁରରେ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଲା। ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସହିତ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
📖 ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ (ଛୋଟ ଦୀପାବଳି) ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ →
ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ଭୋଗ ଓ ଭୋଜନ
ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବ୍ରତ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନୁହେଁ — ଏହା ସ୍ନାନ, ଦୀପଦାନ ଓ ଦୀପାବଳି ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଦିନ; କିନ୍ତୁ ହନୁମାନ-ପୂଜା ବା ରନ୍ତିଦେବ-କଥା ସହିତ ଜଡ଼ିତ କେତେକ ଘରେ ଦିନସାରା ବ୍ରତ ରଖାଯାଏ। ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଅନୁସାରେ ବହୁତ ଅଲଗା।
- ବଙ୍ଗଳା: ଭୂତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଚୌଦ୍ଦ ଶାଗ (ଚୋଦ୍ଦୋ ଶାକ) — ନିମ୍ବ, ସୋରିଷ ଆଦି ଚଉଦ ପ୍ରକାର ପତ୍ର-ଶାଗ ମିଶାଇ ତିଆରି ତରକାରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନରେ
- ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନ ପରେ ପ୍ରଥମ ଫରାଳ — ଚକଲି, କରଞ୍ଜି, ଶଙ୍କରପାଳି, ଚିଉଡ଼ା, ବେସନ-ଲଡୁ, ଅନାରସେ
- ତାମିଲନାଡୁ: ତୈଳ-ସ୍ନାନ ପରେ ଦୀପାବଳି-ମରୁନ୍ଦୁ (ଶୁଣ୍ଠି, ଜୁଆଣି, ଗୁଡ଼-ଘିଅରେ ତିଆରି ହଜମକାରୀ ଲେହ୍ୟମ୍), ତା'ପରେ ମିଠା
- ଗୁଜରାଟ: କାଳୀ ଚୌଦସରେ ବିରି ବରା — ଅନେକ ଘରେ ଭୋଗ ଓ ଭୋଜନ ଦୁଇଥିରେ
- ଉତ୍ତର ଭାରତ: ଦୀପାବଳିର ମିଠା (ଗୁଜିଆ, ଲଡୁ, ବରଫି), ହନୁମାନଙ୍କୁ ବୁନ୍ଦିଆ-ଲଡୁ ବା ଚୁରମା; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସାଦା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ
ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି
ଗୋଟିଏ ହିଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ — କେଉଁଠି ଏହା ଛୋଟ ଦୀପାବଳି, କେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ଦୀପାବଳି, କେଉଁଠି ରୂପ-ନିଖାରର ଦିନ ତ କେଉଁଠି ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ମହାକାଳୀଙ୍କ ରାତି।
ଜେଜେମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ରୀତିନୀତି, କାହାଣୀ, ଗୀତ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ଯ଼-2-4 ଧାଡ଼ି; ଆମେ ପଢ଼ିବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସହିତ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଡିବୁ (ଫୋନ୍ ଦେଖିବ ନାହିଁ-କେବଳ ପଚାରିବା ପାଇଁ)।
✅ ମେଳ-ପଠନ 1-2 ଦିନକୁ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଗ କରିବ। ଧନ୍ଯ଼ବାଦ!କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ
✅ କଣ କରିବେ
- ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ଅରୁଣୋଦୟରେ ରାଶି ତେଲ ମାଲିସ୍ ଓ ଉବଟନ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ — ସ୍ନାନର ଦିନ ସାରଣୀରେ ଦେଖନ୍ତୁ
- ସ୍ନାନ ପରେ ଦକ୍ଷିଣମୁହାଁ ହୋଇ ଯମ-ତର୍ପଣ ବା ଅନ୍ତତଃ ପ୍ରଣାମ, ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ-କାଳରେ ଦୁଆରେ ଦକ୍ଷିଣମୁହାଁ ଚାରିମୁହାଁ ଯମ-ଦୀପ ନିଶ୍ଚୟ ରଖନ୍ତୁ
- ଘରର ଅନ୍ଧାର କୋଣ, ରୋଷେଇଘର, ପାଣି ରଖିବା ସ୍ଥାନ ଓ ତୁଳସୀ ଚଉରାରେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତୁ — ପରଦିନର ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ଘର ଆଲୋକିତ ରହୁ
- ଦିନରେ ଅଭାବୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ବା ବସ୍ତ୍ର ଦାନ — ରନ୍ତିଦେବ-କଥାର ଏହା ହିଁ ସନ୍ଦେଶ
❌ କ’ଣ କରିବେ ନାହିଁ
- ଏହି ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରଯାଏ ଶୋଇ ରହିବା — ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନର ସମୟ ଭୋର ହିଁ
- ଯମ-ଦୀପକୁ ଡେଇଁବା, ହଲାଇବା ବା ଲିଭାଇବା; ଏହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗରେ ରଖିବା
- ପରଦିନ ସକାଳେ ଲିଭିଥିବା ଦୀପକୁ ଅଳିଆରେ ଫୋପାଡ଼ିବା — ଥଣ୍ଡା ହେବା ପରେ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଗଛମୂଳେ ବା ମାଟିରେ ରଖନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଧୋଇ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ
- ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ପାଖରେ ପରଦା-କପଡ଼ା ରଖିବା, ଏବଂ ପିଲାଙ୍କୁ ବାଣ ସହିତ ଏକୁଟିଆ ଛାଡ଼ିବା
- କାଳୀ ଚୌଦସ ବା ଭୂତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ନାମରେ ଭୟ ଦେଖାଉଥିବା ଟୋଣା-ଟୋଟକାର ପ୍ରଲୋଭନରେ ପଡ଼ିବା — ଏହା ଉପାସନା ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷ-ସ୍ମରଣର ଦିନ
ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ 2026 ରେ କେବେ? ଛୋଟ ଦୀପାବଳି ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନ ଅଲଗା ଦିନରେ କାହିଁକି ପଡ଼ିପାରେ?
ଉପରର ସାରଣୀରେ ଏହି ବର୍ଷର କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ଦିନ ପାଞ୍ଜି-ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଛୋଟ ଦୀପାବଳି (ଯମ-ଦୀପଦାନ) ସେହି ଦିନ, ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରଦୋଷ-କାଳରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନ ସେହି ସକାଳେ ହୁଏ, ଯେଉଁ ଦିନ ଅରୁଣୋଦୟରେ (ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ) ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଥାଏ। ତିଥି ଘଟିବା-ବଢ଼ିବା ଯୋଗୁଁ ଏ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଦିନରେ ପଡ଼ିପାରେ — ସେତେବେଳେ ସ୍ନାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜା ଦିନର ସକାଳେ ହୁଏ; ନିଜ ସହରର ପାଞ୍ଚ ଦିନର ତାରିଖ ଦୀପାବଳିର ସହର-ଭିତ୍ତିକ ପୃଷ୍ଠାରେ (ଯେପରି /or/vrat/diwali/lucknow) ଦେଖନ୍ତୁ।
ଯମ-ଦୀପଦାନ କିପରି କରିବେ?
ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ-କାଳରେ ଅଟା ବା ମାଟିର ଚାରିମୁହାଁ ଦୀପ ନିଅନ୍ତୁ, ତେଲ ଭରି ଚାରିଟି ସଳିତା ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଘରର ମୁଖ୍ୟ ଦୁଆର ବାହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରଖନ୍ତୁ। ହାତଯୋଡ଼ି ଯମରାଜଙ୍କ ନିକଟରେ ପରିବାରର ରକ୍ଷା ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ; ଦୀପକୁ ନିଜେ ଜଳି ସରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ତାକୁ ଡେଇଁବେ ନାହିଁ କି ଘୁଞ୍ଚାଇବେ ନାହିଁ।
ରୂପ ଚୌଦସରେ ଉବଟନ କାହିଁକି ଲଗାଯାଏ?
ରୂପ ଚୌଦସର ସ୍ନାନ ଦେହର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ନିଖାରର ପ୍ରତୀକ — ତେଲ-ମାଲିସ୍ ଶୀତ ପୂର୍ବରୁ ଚର୍ମ ଓ ଗଣ୍ଠିକୁ ପୋଷଣ ଦିଏ ଏବଂ ବେସନ-ହଳଦୀ-ଚନ୍ଦନର ଉବଟନ ମଇଳା ବାହାର କରି ଚର୍ମକୁ ସଫା କରେ। ପରମ୍ପରାରେ ଭୋରର ଏହି ସ୍ନାନକୁ ନରକ-ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ସମଗ୍ର ଦୀପୋତ୍ସବ ପାଇଁ ତନ-ମନର ପ୍ରସ୍ତୁତି ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ କ'ଣ ଏହା ହିଁ ଦୀପାବଳି?
ହଁ, ତାମିଲନାଡୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ବଡ଼ ଅଂଶରେ ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ସକାଳକୁ ହିଁ ଦୀପାବଳି କୁହାଯାଏ — ଭୋରର ତୈଳ-ସ୍ନାନ, ନୂଆ ଲୁଗା, ବାଣ ଓ ମିଠା ଏହି ଦିନ ହିଁ ହୁଏ। ଉତ୍ତର ଭାରତ ପରି ଅମାବାସ୍ୟା ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜା ସେଠାରେ ସେତେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଓ ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ପରିବାରରେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ପୂଜା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
କାଳୀ ଚୌଦସ ଓ ଭୂତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କ'ଣ?
ଗୁଜରାଟ ଓ ରାଜସ୍ଥାନର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀକୁ କାଳୀ ଚୌଦସ କୁହାଯାଏ — ରାତିରେ ମହାକାଳୀ, ହନୁମାନ ବା କୁଳଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ହୁଏ, ଯେପରି ଘରୁ ନକାରାତ୍ମକତା ଦୂରରେ ରହେ। ବଙ୍ଗଳାରେ ଏହା ହିଁ ଭୂତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ — ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ 14ଟି ଦୀପ ଜଳାଯାଏ ଏବଂ 14 ପ୍ରକାର ଶାଗ ଖିଆଯାଏ; ତା'ପରେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ କାଳୀ-ପୂଜା।
ଆପଣଙ୍କ WhatsApp ନମ୍ବର ଲେଖନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ବ୍ରତ-ପର୍ବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ-ତାଲିକାର ବାର୍ତ୍ତା ମିଳିବ। ମାଗଣା, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ।
✅ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଗଲା — ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରତର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ବାର୍ତ୍ତା ଆସିବ।କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେଉଛି…📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଧନତେରସ (ଏକ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ) · ଦୀପାବଳି — ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜନ (ପ୍ରାୟତଃ ପରଦିନ) · ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା · ଭାଇ ଦୂଜ
⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ମାନ୍ୟତା ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାରର ରୀତି ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ସର୍ବୋପରି। ସ୍ନାନ ଓ ଦୀପଦାନର ଦିନ ଓ ସମୟ ସହର ଅନୁସାରେ ବଦଳିପାରେ — ନିଜ ସହରର ପାଞ୍ଜି କିମ୍ବା ଏହି ସାଇଟର ସହର-ଭିତ୍ତିକ ପୃଷ୍ଠା ସହିତ ମିଳାଇ ନିଅନ୍ତୁ।
🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର