🥣 ଶୀତଳା ସାତମ ଓ ରାନ୍ଧଣ ଛଠ (ଗୁଜରାଟ) 2027
ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଷଷ୍ଠୀ-ସପ୍ତମୀ (ଅମାନ୍ତ — ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ) — ରାନ୍ଧଣ ଛଠରେ ସବୁ ପକ୍ୱାନ ରାନ୍ଧି ସାତମରେ ଚୁଲି ଥଣ୍ଡା, ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କ ପୂଜା, ବାସି ଭୋଜନ; ପିଲାମାନଙ୍କ ରୋଗ-ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାଆମାନଙ୍କ ବ୍ରତ; ଗୁଜରାଟ-ସୌରାଷ୍ଟ୍ର-କଚ୍ଛ-ରାଜସ୍ଥାନ (ମାରୱାଡ଼)।
- ରାନ୍ଧାନ୍ ଛତ୍ର (ସମସ୍ତ ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ଦିନ) ସୋମବାର, 23 ଅଗଷ୍ଟ 2027
- ଶିତାଲା ସତ୍ୟମ୍ (ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ - ଚୁଲିରୁ ଥଣ୍ଡା) ମଂଗଲବାର, 24 ଅଗଷ୍ଟ 2027
ଶୀତଳା ସାତମ ଗୁଜରାଟୀ (ଅମାନ୍ତ) ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀରେ ପଡ଼େ — କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ (ଉତ୍ତର-ଭାରତୀୟ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାନ୍ତ ଗଣନାରେ ଭାଦ୍ରବ କୃଷ୍ଣ ସପ୍ତମୀ); ତା’ର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ **ରାନ୍ଧଣ ଛଠ** (ଷଷ୍ଠୀ) — ଯେଉଁ ଦିନ ଘରର ମହିଳାମାନେ ପରଦିନ ସାରା ଦିନର ଖାଦ୍ୟ (ଥେପଲା, ଢେବରା, ପୁରି, ତରକାରୀ, ମିଠା, ବାଜରାର ରୋଟଲା) ରାନ୍ଧି ରାତିରେ ଚୁଲିକୁ ଧୋଇ, ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମରେ ପୂଜା କରି ଥଣ୍ଡା କରିଦିଅନ୍ତି। ସାତମରେ ଚୁଲି ଜଳେ ନାହିଁ — ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ ବାସି (ଥଣ୍ଡା) ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୂରା ପରିବାର ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି।
ଶୀତଳା ମାତା ବସନ୍ତ-ମିଳିମିଳା-ଫୋଟକା-ଜ୍ୱରର ଦେବୀ — «ଶୀତଳା» = ଶୀତଳ ରଖୁଥିବା; ମାଆମାନେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ଶୀତଳା-ମନ୍ଦିରରେ ଥଣ୍ଡା ଜଳ-ଦହି-ବାସି ରୁଟି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଗଧ (ଶୀତଳାଙ୍କ ବାହନ)କୁ ଘାସ-ଦାନା ଦିଅନ୍ତି; କଥା (ତଳେ) ଜଣେ ବୋହୂର, ଯିଏ ଚୁଲି ଥଣ୍ଡା କରିବାକୁ ଭୁଲିଗଲା। ଉତ୍ତର-ଭାରତର **ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟମୀ (ବସୌଡ଼ା)** ଚୈତ୍ରରେ ଏହି ଭାବର ପର୍ବ — ଅଲଗା ପୃଷ୍ଠା। ଉପରେ ଏହି ବର୍ଷର ରାନ୍ଧଣ ଛଠ ଓ ଶୀତଳା ସାତମର ତିଥି; ତଳେ ବିଧି, ଦୁଇ ଦିନର ପକ୍ୱାନ-ତାଲିକା, କଥା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି।
ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି
ସ୍କନ୍ଦ-ପୁରାଣ: ଶୀତଳା ଦେବୀ — ଗଧ ଉପରେ ଆରୂଢ଼, ହାତରେ ଝାଡୁ-କଳସ-କୁଲା-ନିମ୍ବ, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ରୂପ — ରୋଗନାଶିନୀ; «ଶୀତଳେ ତ୍ୱଂ ଜଗନ୍ମାତା…» ସ୍ତୋତ୍ର; ତାଙ୍କ ପୂଜା ଥଣ୍ଡା ଖାଦ୍ୟରେ — «ଆଜି ଚୁଲି ନ ଜଳୁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୀତଳତା ମିଳୁ»; ବର୍ଷାଋତୁ-ଶେଷର ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ-କାଳରେ ଦିନେ ରୋଷେଇ-ବିଶ୍ରାମ, ବାସି-ଥଣ୍ଡା ଖାଦ୍ୟର ଲୋକ-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ-ବିଜ୍ଞାନ (ରାନ୍ଧଣ ଛଠର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ଅଧିକ ସମୟ ରହୁଥିବା — ଥେପଲା-ଶୁଖିଲା ତରକାରୀ-ଆଚାର)।
ତିଥି-ନିୟମ: ଗୁଜରାଟ-ସୌରାଷ୍ଟ୍ର-କଚ୍ଛରେ ଅମାନ୍ତ ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଷଷ୍ଠୀ-ସପ୍ତମୀ (ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପୂର୍ବରୁ) — ଉପରର ତାଲିକା ଏହି ଅନୁସାରେ; ରାଜସ୍ଥାନ (ମାରୱାଡ଼-ଯୋଧପୁର)ରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ସମାଜ «ଶୀତଳା ସାତମ» ଏହି ଦିନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚୈତ୍ରର ବସୌଡ଼ା; ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ-ମାଳୱାରେ «ଶୀତଳା ସପ୍ତମୀ» ଶ୍ରାବଣରେ; ବଙ୍ଗ-ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୀତଳା-ପୂଜା ଚୈତ୍ର/ଫାଲ୍ଗୁନରେ।
ନାରୀ-ବ୍ରତ: ମାଆମାନେ ସନ୍ତାନ-ରକ୍ଷା (ବସନ୍ତ-ମିଳିମିଳା-ଜ୍ୱର) ପାଇଁ; ସାତମରେ ଉପବାସ/ବାସି ଖାଦ୍ୟ, ଶୀତଳା-ଦର୍ଶନ; ନୂଆ ବିବାହିତାର ପ୍ରଥମ ସାତମ ଶାଶୁଘରେ; ରାନ୍ଧଣ ଛଠ ଗୁଜରାଟୀ ରୋଷେଇର ଉତ୍ସବ — ପ୍ରତି ଘରେ 10-15 ପ୍ରକାର ବ୍ୟଞ୍ଜନ; «ସାତମ-ଆଠମ» (ଶୀତଳା ସାତମ + ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ) ସୌରାଷ୍ଟ୍ରର ବଡ଼ ମେଳା-ଛୁଟି (ଦ୍ୱାରକା-ଜୁନାଗଡ଼-ଭାବନଗରର ଲୋକ-ମେଳା)।
ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)
ଏହା ଗୁଜରାଟୀ ଘରର ରାନ୍ଧଣ ଛଠ–ଶୀତଳା ସାତମର ବିଧି — ଛଠରେ ପକ୍ୱାନ ଓ ଚୁଲି-ପୂଜା, ସାତମରେ ଶୀତଳା-ପୂଜା ଓ ବାସି ଭୋଜନ; ମାରୱାଡ଼-ମାଳୱାର ପରିବାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି।
- ରାନ୍ଧଣ ଛଠ (ଷଷ୍ଠୀ) — ଦିନସାରା: ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ଘର-ରୋଷେଇଘର ସଫା; ସାତମ (ଏବଂ ଅନେକ ଘରେ ଆଠମ/ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ) ପାଇଁ ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା — ଥେପଲା (ମେଥି/ଲାଉ), ଢେବରା (ବାଜରା-ମେଥି), ପୁରି, ବାଜରାର ରୋଟଲା, ଶୁଖିଲା ତରକାରୀ (ଭରେଲା ରୀଙ୍ଗଣ/ଭେଣ୍ଡି/କଲରା-ଆଳୁ), କରି (କଢ଼ୀ ନୁହେଁ — ଅନେକ ଘରେ), ମିଠା (ଲାପସୀ/ଶୀରୋ/ଲାଡୁ/ପୁରଣପୋଳୀ), ଫରସାଣ (ଢୋକଳା-ଖମଣ-ମୁଠିଆ-ପାତ୍ରା), ଆଚାର-ଛୁନ୍ଦୋ, ଦହି ଜମାଇବା, ଖେଚୁଡ଼ି ନୁହେଁ (ତାହା ସତେଜ ଦରକାର); ପାଣି ଭରି ରଖିବା।
- ରାନ୍ଧଣ ଛଠ — ରାତି: ସବୁ ପକ୍ୱାନ ସରିବା ପରେ ଚୁଲି/ଗ୍ୟାସ ପୂରା ଥଣ୍ଡା — ଚୁଲିକୁ ପାଣିରେ ଧୋଇବା, ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ-ଚାଉଳ-ଫୁଲରେ ପୂଜା, ଦୀପ, ଚୁଲି ଉପରେ ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ଲୋଟା; «କାଲି ଅଗ୍ନି ଜଳିବ ନାହିଁ» ସଂକଳ୍ପ; ରୋଷେଇଘରେ ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାସି ରୁଟି-ଦହି-ଗୁଡ଼ ଅଲଗା ରଖିବା; ତାୱା-କଡ଼େଇ ଓଲଟାଇ ରଖିବା (ରୀତି)।
- ଶୀତଳା ସାତମ — ସକାଳ: ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ (ଗରମ ପାଣି ନୁହେଁ — ଅନେକ ଘରେ), ସଫା ବସ୍ତ୍ର; ଚୁଲି ଜାଳିବା ନାହିଁ, ଚା’ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ (କଠୋର ରୀତି — କେତେକ ଘରେ କ୍ଷୀର-ଚା’ ବାହାରୁ/ଥର୍ମସ୍ରୁ); ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ବା ଘରେ ଚିତ୍ରର ପୂଜା — ଥଣ୍ଡା ଜଳ, ଦହି, ବାସି ରୁଟି-ଥେପଲା, ଗୁଡ଼, କୁଲେର (ବାଜରା-ଗୁଡ଼-ଘିଅ), ମିଠା ଭାତ, ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ, ଫୁଲ; «ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟକ/ଶୀତଳା ସ୍ତୋତ୍ର»; ଗଧକୁ ଘାସ-ଗୁଡ଼ (ଶୀତଳାଙ୍କ ବାହନ); ପିଲାମାନଙ୍କ ଉପରେ ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥଣ୍ଡା ଜଳର ଛିଟା — ରୋଗ-ରକ୍ଷା।
- ଶୀତଳା ସାତମ — କଥା: ଶୀତଳା ସାତମର କଥା (ତଳେ — ବୋହୂ ଓ ଚୁଲି) ପରିବାର ସହ ଶୁଣିବା, ସବୁ ମହିଳା; ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା ମାଆମାନେ ଫଳାହାର/ଏକ ବେଳା ବାସି ଖାଦ୍ୟ; ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବ୍ରତ ନୁହେଁ — ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇବା।
- ଶୀତଳା ସାତମ — ଭୋଜନ: ପୂରା ପରିବାର ଦିନସାରା ବାସି (ରାନ୍ଧଣ ଛଠର) ଖାଦ୍ୟ — ଥେପଲା-ଦହି-ଆଚାର, ରୋଟଲା-ତରକାରୀ, ମିଠା, ଫରସାଣ; କିଛି ଗରମ କରିବା ନାହିଁ (ମାଇକ୍ରୋୱେଭ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ — ରୀତି); ଅତିଥି-ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ବାସି ଥାଳି ଉପହାର; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶୀତଳା-ଆରତି।
- ସାତମ — ଦିନ: ବଜାର-ମେଳା (ସାତମ-ଆଠମ ମେଳା — ସୌରାଷ୍ଟ୍ର), ଦୋଳି, ପିଲାଙ୍କ ଖେଳ; ଅନେକ ଘରର ଲୋକ ପୋଖରୀ/ନଦୀ କୂଳର ଶୀତଳା-ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ରାତି 12ଟାରୁ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ (ଆଠମ) — କାହ୍ନାଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଚୁଲି ପୁଣି ଜଳେ (ଅନେକ ଘରେ ଆଠମରେ ମଧ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ-ସତେଜ)।
- ଆଠମ (ପରଦିନ — ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ): ସକାଳେ ଚୁଲି ଜାଳି ପ୍ରଥମେ ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ ଓ ତା’ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସତେଜ ଭୋଗ; ବଳକା ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଗାଈ-ଗଧ-ଗରିବଙ୍କୁ; ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ରାତି-ପୂଜା।
- ଉତ୍ତର-ଭାରତୀୟ ସମତୁଲ: ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀର ବସୌଡ଼ା (ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟମୀ) — ସପ୍ତମୀରେ ପକ୍ୱାନ, ଅଷ୍ଟମୀରେ ବାସି; ବିଧି ପ୍ରାୟ ସେହି — ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ; ରାଜସ୍ଥାନ-ମାରୱାଡ଼ରେ «ଶୀତଳା ସାତମ»ର ଶ୍ରାବଣ-ରୀତି ମଧ୍ୟ।
📿 'ଭାରତ'ରୁ'ଦେଶବାସ'(ହାରାହାରି) କିପରି କରିବେ-ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ଧତି, ସାମଗ୍ରୀ ଯାଞ୍ଚ ତାଲିକା ଏବଂ ନିଯ଼ମ
ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା
ରାନ୍ଧଣ ଛଠର ପୂରା ରୋଷେଇ + ଚୁଲି-ପୂଜା + ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କ ଥଣ୍ଡା ଭୋଗ — ଦୁଇ ଦିନର ତାଲିକା।
- ରାନ୍ଧଣ ଛଠର ରୋଷେଇ: ଗହମ-ବାଜରାର ଅଟା, ମେଥି-ଲାଉ (ଥେପଲା-ଢେବରା), ବେସନ (ଖମଣ-ଢୋକଳା-ମୁଠିଆ), ସାରୁ ପତ୍ର (ପାତ୍ରା), ପରିବା (ବାଇଗଣ-ଭେଣ୍ଡି-କଲରା-ଆଳୁ), ଗୁଡ଼-ଘିଅ (ଲାପସୀ-ଲାଡୁ-କୁଲେର), ଦହି ଜମାଇବା ପାଇଁ କ୍ଷୀର, ଆଚାର-ଛୁନ୍ଦୋ-ମୁରବ୍ବା, ମସଲା, ତେଲ
- ଚୁଲି-ପୂଜା: ଜଳ, ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ, ଚାଉଳ, ଫୁଲ, ଦୀପ, ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ଲୋଟା; ତାୱା-କଡ଼େଇ (ଓଲଟାଇ ରଖିବା ପାଇଁ)
- ଶୀତଳା ମାତା: ଚିତ୍ର/ମୂର୍ତ୍ତି (ଗଧ ଉପରେ, ଝାଡୁ-କୁଲା-କଳସ), ମନ୍ଦିର-ଦର୍ଶନ; ଭୋଗ — ବାସି ରୁଟି-ଥେପଲା, ଦହି, ଗୁଡ଼, କୁଲେର (ବାଜରା-ଗୁଡ଼-ଘିଅ), ମିଠା ଭାତ (ଥଣ୍ଡା), ଥଣ୍ଡା ଜଳ, ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ, ଫୁଲ (ମନ୍ଦାର-ଗେଣ୍ଡୁ), ନଡ଼ିଆ, କୁଲା-ଝାଡୁ (ପ୍ରତୀକ — କେତେକ ଘରେ)
- ସ୍ତୋତ୍ର/କଥା: ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟକ (ସ୍କନ୍ଦ-ପୁରାଣ), ଶୀତଳା ସାତମର କଥା, ଆରତି
- ଗଧ ପାଇଁ ଘାସ-ଗୁଡ଼; ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଥଣ୍ଡା ଜଳର ଛିଟା, ନିମ୍ବ
- ବ୍ରତ: ଫଳାହାର (ଫଳ-ଦହି-କ୍ଷୀର — ଗରମ ନ କରି), ବାସି ଖାଦ୍ୟ; ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ
- ଆଠମ/ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ: ସତେଜ ଭୋଗର ସାମଗ୍ରୀ (ପରଦିନ ପାଇଁ)
🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ରାହୁକାଳ ଏବଂ ଚୌଘଡିଯା — ଆପଣଙ୍କ ସହରର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାଗଣାରେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ →ଉପବାସ-କାହାଣୀ
ଗୋଟିଏ ଗାଁରେ ସବୁ ମହିଳା ରାନ୍ଧଣ ଛଠରେ ପକ୍ୱାନ ରାନ୍ଧି ଚୁଲି ଥଣ୍ଡା କରୁଥିଲେ, ସାତମରେ ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ ବାସି ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ଜଣେ ସାହୁକାରଙ୍କ ବୋହୂ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଚୁଲି ଥଣ୍ଡା କରିବାକୁ ଭୁଲିଗଲା — ଅଙ୍ଗାର ଜଳୁଥିଲା। ରାତିରେ ଶୀତଳା ମାତା ଗାଁ ବୁଲିବାକୁ ବାହାରିଲେ, ପ୍ରତି ଘରର ଥଣ୍ଡା ଚୁଲି ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲେ; ବୋହୂର ଚୁଲି ଉପରେ ଶୋଇବା ମାତ୍ରେ ପୋଡ଼ିଗଲେ — କ୍ରୋଧରେ ଦେବୀ ବୋହୂର ଶୋଇଥିବା ପିଲାକୁ ନିଜ ସହ ନେଇଗଲେ (କେଉଁଠି: ପିଲାକୁ ଜ୍ୱର-ବସନ୍ତ)।
📖 'ଓ ଇନ୍ଦୁ'ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି'ଲଜିବା'(ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ) ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ କାହାଣୀ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ରାନ୍ଧଣ ଛଠର ପୂରା ତାଲିକା — ଥେପଲା, ଢେବରା, ରୋଟଲା, ଲାପସୀ, ଫରସାଣ; ସାତମରେ ସବୁ ଥଣ୍ଡା
ରାନ୍ଧଣ ଛଠ ଗୁଜରାଟୀ ରୋଷେଇର ପର୍ବ — 10-15 ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଯାହା ପରଦିନ ଥଣ୍ଡା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ରହେ (ତେଲ-ମସଲା-ଶୁଖିଲା ତରକାରୀ-ଆଚାର); ସାତମରେ କିଛି ଗରମ ନୁହେଁ — ଦହି-ଆଚାର-ଛୁନ୍ଦୋ ସହ ଥେପଲା-ରୋଟଲା; ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ କୁଲେର ଓ ବାସି ରୁଟି-ଦହି; ବାସି ଖାଦ୍ୟ ପେଟ ପାଇଁ ହାଲୁକା ବୋଲି ମାନାଯାଏ (କିଣ୍ୱନ)। ତଳେ ତାଲିକା।
- ରୁଟି-ବର୍ଗ: ମେଥି-ଥେପଲା, ଲାଉ-ଥେପଲା, ଢେବରା (ବାଜରା-ମେଥି-ଗୁଡ଼), ବାଜରା-ଜୁଆରର ରୋଟଲା, ପୁରି (ମସଲା), ଭାଖରୀ — ସାତମରେ ଦହି-ଆଚାର ସହ
- ତରକାରୀ (ଶୁଖିଲା/ତେଲିଆ — ଥଣ୍ଡା ଭଲ): ଭରେଲା ରୀଙ୍ଗଣ-ବଟାକା (ପୁର ଭରା ବାଇଗଣ-ଆଳୁ), ଭେଣ୍ଡି-ସମ୍ଭାରୋ, କାରେଲା (କଲରା)ର ଶାକ, ତୁୱେର-ଢୋକଳୀ (କେତେକ), ଶୁଖିଲା ଆଳୁ, ସମ୍ଭାରୋ (ବନ୍ଧାକୋବି-ଗାଜର-ଲଙ୍କାର ସତେଜ ଆଚାର ପରି)
- ଫରସାଣ: ଖମଣ-ଢୋକଳା, ମୁଠିଆ, ପାତ୍ରା (ସାରୁ ପତ୍ର), ଖାଣ୍ଡୱୀ, ଚକରୀ-ଗାଁଠିଆ-ସେୱ, ଡାଲି-ବଡ଼ା, ଭଜିଆ (ଛଠରେ)
- ମିଠା: ଲାପସୀ (ଭଙ୍ଗା ଗହମ-ଗୁଡ଼-ଘିଅ), ଶୀରୋ, ବୁନ୍ଦି/ମୋତିଚୁରର ଲାଡୁ, ପୁରଣପୋଳୀ, ଘାରୀ (ସୁରଟ), ମୋହନଥାଳ, କ୍ଷୀରି (ଥଣ୍ଡା), କୁଲେର (ବାଜରା ଅଟା-ଘିଅ-ଗୁଡ଼ — ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କ ବିଶେଷ ଭୋଗ), ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଛଠରେ ଜମାଇ)
- ଆଚାର-ଚଟଣି-ଦହି: ଛୁନ୍ଦୋ (ଆମ୍ବର ମିଠା ଆଚାର), ଗୁନ୍ଦା-କେରୀ, ମେଥିଆ, ସବୁଜ ଚଟଣି, ଦହି (ଛଠ ରାତିରେ ଜମା), ଘୋଳଦହି (ମନ୍ଥି ପାରିବେ — ନିଆଁ ବିନା)
- ଶୀତଳା-ଭୋଗ: କୁଲେର, ବାସି ରୁଟି/ଥେପଲା, ଦହି, ଗୁଡ଼, ମିଠା ଭାତ, ଥଣ୍ଡା ଜଳ, ନିମ୍ବ; ଆଠମରେ ସତେଜ — ପଞ୍ଜିରି-ଲହୁଣୀ (କୃଷ୍ଣ)
ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି
ସୌରାଷ୍ଟ୍ରର ସାତମ-ଆଠମ ମେଳା, ଅହମଦାବାଦର ଥେପଲା, କଚ୍ଛର ଶୀତଳା, ମାରୱାଡ଼ର ସାତମ, ମାଳୱାର ସପ୍ତମୀ — ଚୁଲି ଥଣ୍ଡା, ମନ ଶୀତଳ।
ଜେଜେମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ରୀତିନୀତି, କାହାଣୀ, ଗୀତ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ଯ଼-2-4 ଧାଡ଼ି; ଆମେ ପଢ଼ିବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସହିତ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଡିବୁ (ଫୋନ୍ ଦେଖିବ ନାହିଁ-କେବଳ ପଚାରିବା ପାଇଁ)।
✅ ମେଳ-ପଠନ 1-2 ଦିନକୁ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଗ କରିବ। ଧନ୍ଯ଼ବାଦ!କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ
✅ କଣ କରିବେ
- ରାନ୍ଧଣ ଛଠରେ ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧି ରାତିରେ ଚୁଲି ଧୋଇ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଥଣ୍ଡା; ସାତମରେ ନିଆଁ ନୁହେଁ
- ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ ଥଣ୍ଡା ଜଳ-ଦହି-ବାସି ରୁଟି-କୁଲେର-ନିମ୍ବ; ଗଧକୁ ଘାସ-ଗୁଡ଼; ପିଲାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥଣ୍ଡା ଛିଟା
- ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଥଣ୍ଡା-ସଫା ରଖନ୍ତୁ (ଘୋଡ଼ାଇ, ପବନ ଚଳାଚଳ ସ୍ଥାନରେ) — ଥେପଲା-ଶୁଖିଲା ତରକାରୀ-ଆଚାର ଟିକେ ଅଧିକ ଦିନ ରହେ; କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ
- ଆଠମରେ ପ୍ରଥମେ ଶୀତଳା ତା’ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସତେଜ ଭୋଗ; ବଳକା ବାସି ଗାଈ-ଗରିବଙ୍କୁ
- ଅସୁସ୍ଥ/ଗର୍ଭବତୀ/ଶିଶୁ: ବାସି ବଦଳରେ ଫଳ-କ୍ଷୀର-ଦହି (ଗରମ ନ କରି) — ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଥମେ
❌ କ’ଣ କରିବେ ନାହିଁ
- ସାତମରେ ଚୁଲି-ଗ୍ୟାସ-ମାଇକ୍ରୋୱେଭ ଜାଳିବା, ଗରମ ପାଣି, ଚା’ କରିବା (ରୀତି — ଶୀତଳାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ କଷ୍ଟ)
- ରାନ୍ଧଣ ଛଠର ଖାଦ୍ୟ ଗରମ-ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେବା — କ୍ଷୀର ଥିବା/ଖେଚୁଡ଼ି-ଭାତ ପରି ଜିନିଷ (ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ) ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଫ୍ରିଜ୍ର ବ୍ୟବହାର ରୀତି ଅନୁସାରେ
- ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ ଗରମ/ସଦ୍ୟ ରନ୍ଧା ଭୋଗ, ଲାଲ ଲଙ୍କା-ତୀବ୍ର ମସଲା; ନିମ୍ବ ଗଛର କ୍ଷତି
- ପିଲା ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ଜୋର କରି ବାସି ଖୁଆଇବା; ଗଧକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା
- ସାତମରେ ସିଲେଇ-କଇଁଚି-ବାଳ-ନଖ କାଟିବା (ଲୋକ-ନିୟମ); କଳହ
ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଶୀତଳା ସାତମ ଓ ରାନ୍ଧଣ ଛଠ 2027ରେ କେବେ?
ଉପରେ ଏହି ବର୍ଷର ଦୁଇଟି ତିଥି ଦିଆଯାଇଛି — ରାନ୍ଧଣ ଛଠ (ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଷଷ୍ଠୀ, ଅମାନ୍ତ) ଓ ଶୀତଳା ସାତମ (ସପ୍ତମୀ), ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ (ଆଠମ)ର ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ; ଉତ୍ତର-ଭାରତୀୟ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାନ୍ତ ପଞ୍ଜିକାରେ ଏହା ଭାଦ୍ରବ କୃଷ୍ଣ ଷଷ୍ଠୀ-ସପ୍ତମୀ — ତିଥି ସେହି; ଗୁଜରାଟୀ ପଞ୍ଜିକା ସହ ମିଳାଇ ନିଅନ୍ତୁ।
ଶୀତଳା ସାତମ ଓ ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟମୀ (ବସୌଡ଼ା)ରେ ପ୍ରଭେଦ?
ଦୁଇଟିଯାକ ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କ ବାସି-ଖାଦ୍ୟ ପର୍ବ — ଶୀତଳା ସାତମ ଗୁଜରାଟ-ସୌରାଷ୍ଟ୍ର-କଚ୍ଛର, ଶ୍ରାବଣ (ଅମାନ୍ତ) କୃଷ୍ଣ ସପ୍ତମୀରେ, ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପୂର୍ବରୁ (ବର୍ଷାଋତୁ-ଶେଷ); ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟମୀ/ବସୌଡ଼ା ଉତ୍ତର-ଭାରତ-ରାଜସ୍ଥାନ-ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର, ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀରେ, ହୋଲିର ଆଠ ଦିନ ପରେ (ବସନ୍ତ-ଶେଷ); ବିଧି ଗୋଟିଏ — ପ୍ରଥମ ଦିନ ରାନ୍ଧିବା, ପରଦିନ ଚୁଲି ଥଣ୍ଡା ଓ ବାସି।
ସାତମରେ ଚା’-କ୍ଷୀର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ?
କଠୋର ରୀତିରେ ନିଆଁ ଆଦୌ ନୁହେଁ — ଚା’ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ବ୍ୟାବହାରିକ ଘରେ ଛଠ ରାତିରେ ଥର୍ମସ୍ରେ ଚା’/କ୍ଷୀର ରଖିଦିଅନ୍ତି ବା ଥଣ୍ଡା କ୍ଷୀର-ଘୋଳଦହି ନିଅନ୍ତି; ଶିଶୁ-ରୋଗୀ-ବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ ଗରମ ଜିନିଷ କରିବା ଦୋଷ ନୁହେଁ (ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସର୍ବୋପରି — ଦେବୀ ମାଆ); ମାଇକ୍ରୋୱେଭକୁ ମଧ୍ୟ «ନିଆଁ» ବୋଲି ମାନନ୍ତି।
ବାସି ଖାଦ୍ୟ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବେ?
ରାନ୍ଧଣ ଛଠରେ କମ ଆର୍ଦ୍ରତା ଥିବା, ତେଲ-ମସଲା ଥିବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ (ଥେପଲା-ଢେବରା-ଶୁଖିଲା ତରକାରୀ-ଆଚାର-ଲାଡୁ-ଫରସାଣ) ରାନ୍ଧନ୍ତୁ; କ୍ଷୀର-ପନିର-ଖେଚୁଡ଼ି-ଭାତ-କଢ଼ୀ (ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ) ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଘୋଡ଼ାଇ ପବନ ଚଳାଚଳ ଥିବା ଥଣ୍ଡା ସ୍ଥାନରେ/ଫ୍ରିଜ୍ରେ (ରୀତି ଅନୁସାରେ); ଦହି ଛଠ ରାତିରେ ଜମାନ୍ତୁ; ସକାଳେ ଶୁଙ୍ଘି ଦେଖନ୍ତୁ — ଖଟା-ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହେଲେ ଖାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଫଳ-କ୍ଷୀର ନିଅନ୍ତୁ।
ଶୀତଳା ମାତାଙ୍କୁ କୁଲେର କାହିଁକି?
କୁଲେର = ବାଜରା ଅଟାରେ ଘିଅ-ଗୁଡ଼ର ଶୁଖିଲା ମିଶ୍ରଣ — ନିଆଁ ବିନା ତିଆରି, ଥଣ୍ଡା, ଅନେକ ଦିନ ରହେ — ଗୁଜରାଟ-ରାଜସ୍ଥାନର ଶୀତଳା-ଭୋଗ (ନାଗ ପଞ୍ଚମୀରେ ମଧ୍ୟ); ବାସି ରୁଟି-ଦହି-ଗୁଡ଼-ମିଠା ଭାତ-ଥଣ୍ଡା ଜଳ-ନିମ୍ବ ମଧ୍ୟ; ଦେବୀଙ୍କୁ «ଶୀତଳତା» ପ୍ରିୟ, ଗରମ-ସତେଜ-ମସଲାଦାର ନିଷିଦ୍ଧ।
ସାତମ-ଆଠମ ମେଳା କ’ଣ?
ସୌରାଷ୍ଟ୍ର-କଚ୍ଛରେ ଶୀତଳା ସାତମ + ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ (ଆଠମ)ର ଦୁଇ-ତିନି ଦିନର ଲୋକ-ମେଳା ଓ ଛୁଟି — ଜାମନଗର, ରାଜକୋଟ, ଭାବନଗର, ପୋରବନ୍ଦର, ଦ୍ୱାରକା, ଭୁଜରେ ଦୋଳି-ଦୋକାନ-ଲୋକ-ନୃତ୍ୟ-ରାସ; ଚାଷୀ-ବେପାରୀ-କାରିଗର ସମସ୍ତଙ୍କ ଛୁଟି; ରାନ୍ଧଣ ଛଠର ପକ୍ୱାନ ନେଇ ମେଳାକୁ; ଗୁଜରାଟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗ୍ରାମୀଣ ମେଳା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ଆପଣଙ୍କ WhatsApp ନମ୍ବର ଲେଖନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ବ୍ରତ-ପର୍ବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ-ତାଲିକାର ବାର୍ତ୍ତା ମିଳିବ। ମାଗଣା, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ।
✅ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଗଲା — ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରତର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ବାର୍ତ୍ତା ଆସିବ।କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେଉଛି…📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଶୀତଲା ଅଷ୍ଟମୀ/ବାସୌଡା (ଚୈତ୍ର-ଉତ୍ତର ଭାରତ) · କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ (ପରଦିନ-ଅଷ୍ଟମ) · ନାଗ ପଂଚମୀ (ଗୁଜରାଟରେ ଦୁଇ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ) · ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ (ବ୍ଲେଭ୍)
⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ଗୁଜରାଟ-ସୌରାଷ୍ଟ୍ର-କଚ୍ଛର ପାରମ୍ପରିକ ରୀତି ଓ ଲୋକକଥା ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ସର୍ବୋପରି। ବାସି ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଖି — ଶିଶୁ, ଗର୍ଭବତୀ, ରୋଗୀ ଓ ଗରମ-ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ସତେଜ ଖାଦ୍ୟ ଦୋଷ ନୁହେଁ; ତିଥି ଗୁଜରାଟୀ (ଅମାନ୍ତ) ପଞ୍ଜିକା ସହ ମିଳାଇ ନିଅନ୍ତୁ।
🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
