🛌 देवशयनी एकादशी (हरिशयनी / आषाढी एकादशी) 2027
आषाढ शुक्ल एकादशी — भगवान विष्णू क्षीरसागरात शयनासाठी जातात, चातुर्मासाचा आरंभ (देवउठनी म्हणजे प्रबोधिनी एकादशीपर्यंत विवाह-मुंडन इत्यादी बंद); पंढरपूरची आषाढी वारी; एकादशीचे व्रत, दुसऱ्या दिवशी द्वादशीला पारणे.
देवशयनी (हरिशयनी/पद्मा) एकादशी आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला येते — जगन्नाथ रथयात्रेनंतर नऊ दिवसांनी, गुरुपौर्णिमेच्या चार दिवस आधी. या दिवसापासून भगवान विष्णू चार महिने (कार्तिक शुक्ल एकादशी — देवउठनीपर्यंत) क्षीरसागरात शेषनागावर योगनिद्रेत असतात — यालाच चातुर्मास म्हणतात; या काळात विवाह, मुंडन, गृहप्रवेश, यज्ञोपवीत इत्यादी मंगलकार्ये होत नाहीत (नियम-व्रत-दान-कथा होतात).
स्त्रिया घरी विष्णू-लक्ष्मीची पूजा, तुळशीची सेवा, एकादशीचे व्रत (तांदूळ वर्ज्य, फलाहार) करतात, विष्णूंना पिवळे वस्त्र नेसवून शयन घालतात (विडा-सुपारी-शय्या), चातुर्मासाचा एखादा नियम-संकल्प घेतात; महाराष्ट्रात ही «आषाढी एकादशी» — पंढरपूरच्या विठोबा-वारीचा सर्वात मोठा दिवस (लाखो वारकरी). खाली या वर्षीची तिथी, पारण्याची वेळ, विधी, साहित्य, कथा, फलाहार आणि विविध प्रदेशांच्या रिती.
महत्त्व — हे व्रत चा
पद्म पुराण: आषाढ शुक्ल एकादशीला विष्णूंनी बळीच्या दारी (किंवा क्षीरसागरात) शयन केले, कार्तिकात जागे झाले — मधल्या चार महिन्यांत शिव सृष्टीचे संचालन करतात (श्रावण शिवाचा); भागवत लोकपरंपरेत «देव सोए, मंगल रुके» (देव झोपले, मंगलकार्ये थांबली) — म्हणून विवाह-मुंडन-गृहप्रवेश इत्यादी देवउठनीनंतर; पण व्रत-जप-दान-कथा-तीर्थ यांचे फळ या चार महिन्यांत अनेक पटींनी मिळते.
एकादशीचे व्रत: दशमीच्या रात्रीपासून द्वादशीच्या पारण्यापर्यंत — तांदूळ-धान्य वर्ज्य, फलाहार/निर्जला; देवशयनीपासून चातुर्मासाचे नियम — एका वस्तूचा त्याग (श्रावणात पालेभाज्या, भाद्रपदात दही, आश्विनात दूध, कार्तिकात डाळ), भूमीवर शयन, ब्रह्मचर्य, रोज कथा — पूर्ण चार महिने; देवउठनीला समाप्ती.
महाराष्ट्रात आषाढी एकादशी म्हणजे पंढरपूरची वारी — आळंदीहून (ज्ञानेश्वर) व देहूहून (तुकाराम) पालखी 21 दिवस पायी, लाखो वारकरी «विठ्ठल-विठ्ठल» — भारतातील सर्वात मोठ्या पदयात्रांपैकी एक; गुजरातमध्ये «देवपोढ़ी अग्यारस», ओडिशात रथयात्रेनंतर «हरिशयन», बंगालमध्ये «शयन एकादशी» — जगन्नाथाचे शयन.
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
ही घरगुती पद्धत आहे — दशमीची तयारी, एकादशीचे व्रत व विष्णू-शयन, चातुर्मास-संकल्प, द्वादशीला पारणे.
- दशमी (एक दिवस आधी): संध्याकाळी सात्त्विक जेवण (अनेक घरांत भात नाही), रात्री ब्रह्मचर्य; घराची स्वच्छता, विष्णू-शय्येची तयारी (छोटा पलंग/चौरंग, पिवळे-पांढरे कापड, उशी).
- एकादशीच्या सकाळी: स्नान, पिवळे वस्त्र; संकल्प — «देवशयनी एकादशीचे व्रत, चातुर्मासात (नियमाचे) पालन»; विष्णू-लक्ष्मीची पूजा — पंचामृत-स्नान, पिवळे वस्त्र, चंदन-अक्षता (तांदूळ नको — तीळ/जव), तुळशीपत्र (आवश्यक), पिवळी फुले, धूप-दीप, नैवेद्य (फळे-पंजिरी-खीर).
- मंत्र: «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» 108 वेळा, विष्णुसहस्रनाम/एकादशी-कथा (खाली), «सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत् सुप्तं भवेदिदम्, विबुद्धे त्वयि बुध्येत जगत् सर्वं चराचरम्» — शयन-प्रार्थना.
- विष्णू-शयन (संध्याकाळ/प्रदोष): विष्णू-प्रतिमा/शाळिग्रामाला पिवळे वस्त्र, विडा-सुपारी-लवंग-वेलची, शय्येवर निजवणे, चादर पांघरणे, दिवा, आरती — «आता आपण शयन करावे, कार्तिकात आम्ही जागवू»; सोबत लक्ष्मी-पूजन; काही ठिकाणी या दिवसापासून विष्णूंचे चित्र झाकून ठेवतात (देवउठनीपर्यंत).
- चातुर्मास-संकल्प: विष्णूंसमोर एक नियम — कांदा-लसूण/पालेभाजी/दही/दूध यांचा त्याग, रोज गीता-पाठ, तुळशीपाशी दिवा, ब्रह्मचर्य, भूमीवर शयन, दान, तासभर मौन — जो निभावता येईल तो; कुटुंबात प्रत्येकाने एक-एक नियम वाटून घ्यावा.
- तुळस: चातुर्मास हा तुळशी-सेवेचा काळ — रोज पाणी-दिवा, तुळशी-विवाहाची तयारी (कार्तिक); आज तुळशीला ओढणी, «तुलसी माता की जय».
- व्रताचा दिवस: फलाहार (कुट्टू-शिंगाडा-साबुदाणा-फळे-दूध) किंवा निर्जला; तांदूळ-गहू-डाळ नाही; दिवसा झोपू नये, रात्री जागरण/कीर्तन (शक्य असल्यास); दान — अन्न-वस्त्र-छत्री-पादत्राणे (पावसाळ्यातील दान).
- द्वादशी (दुसऱ्या दिवशी) पारणे: वर दिलेली पारण्याची वेळ (द्वादशीत, हरिवासर टाळून, सूर्योदयानंतर) — आधी तुळशी-जल, मग ब्राह्मणाला/गरिबाला भोजन, मग स्वतः; भाताने पारणे शुभ (एकादशीला तांदूळ वर्ज्य केला, द्वादशीला ग्रहण).
📿 देवशयनी एकादशी (हरिशयनी / आषाढी एकादशी) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →
पूजा-सामग्री ची सूची
विष्णू-शय्या, पिवळी वस्त्रे, तुळस, विडा-सुपारी, फलाहार — देवशयनीची यादी.
- विष्णू-लक्ष्मीची प्रतिमा/चित्र/शाळिग्राम, शय्या (छोटा पलंग/चौरंग), पिवळे-पांढरे कापड, उशी, चादर
- पिवळे वस्त्र (विष्णूंसाठी), पिवळे चंदन, तीळ/जव (अक्षतांऐवजी — तांदूळ नको), तुळशीपत्र, पिवळी फुले (झेंडू-कण्हेर-कमळ), हार
- विड्याचे पान, सुपारी, लवंग, वेलची (शयन-साहित्य), पंचामृत, गंगाजल, केशर
- धूप, दिवा, तूप, कापूर, आरतीचे ताट, कलश, नारळ, आंब्याची पाने
- नैवेद्य: फळे (केळी-आंबा-सफरचंद), पंजिरी, साबुदाण्याची खीर, मखाणे, मिठाई (तांदूळविरहित)
- तुळशीसाठी ओढणी, तुळशीपाशी दिवा; एकादशी-कथा/विष्णुसहस्रनामाची पोथी
- दान: धान्य, वस्त्र, छत्री, पादत्राणे (पावसाळा), पिवळे वस्त्र-हरभरे
- फलाहार: कुट्टू-शिंगाड्याचे पीठ, साबुदाणा, बटाटे, सैंधव मीठ, फळे, दूध
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
राजा मांधात्याच्या राज्यात तीन वर्षे दुष्काळ पडला; अंगिरा ऋषींनी सांगितले — «आषाढ शुक्ल पद्मा (देवशयनी) एकादशीचे व्रत करा, विष्णू प्रसन्न होतील»; राजा-प्रजेने व्रत केले, पाऊस पडला, राज्य हिरवेगार झाले — व्रताचे फळ राज्यसुख, पाऊस, पापनाश. (भविष्योत्तर पुराण — श्रीकृष्णांनी युधिष्ठिराला सांगितलेली कथा.)
📖 देवशयनी एकादशी (हरिशयनी / आषाढी एकादशी) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →
फलाहार, साबुदाणा खिचडी, कुट्टू, पंजिरी — एकादशीचे स्वयंपाकघर
एकादशीला तांदूळ-गहू-डाळ वर्ज्य — फलाहार: साबुदाणा, कुट्टू-शिंगाडा, बटाटे, मखाणे, फळे-दूध, सैंधव मीठ; विष्णूंचा नैवेद्य पंजिरी-फळे-साबुदाण्याची खीर (तुळशीसह); द्वादशीचे पारणे भात-वरण-भाजीने; महाराष्ट्रात (आषाढी) साबुदाणा खिचडी, वरीचे तांदूळ (समा), रताळ्याचा कीस.
- साबुदाणा खिचडी (शेंगदाणे-बटाटा-सैंधव मीठ), साबुदाणा वडा/खीर, वरीचा (समा) भात-खीर
- कुट्टू/शिंगाड्याच्या पिठाच्या पुऱ्या-भजी, जिरे-बटाटा, अळू, दुधी भोपळ्याची भाजी (सैंधव मीठ), दही
- फळे (केळी-सफरचंद-आंबा-पपई), दूध, मखाण्याची खीर, सुका मेवा, नारळपाणी; निर्जला करणाऱ्यांसाठी — काहीच नाही
- विष्णू-नैवेद्य: पंजिरी (धणे/रवा), फळे, पेढा, केशर-दूध — तुळशीपत्राशिवाय विष्णू-नैवेद्य अपूर्ण
- महाराष्ट्र (आषाढी): साबुदाणा खिचडी, वरी-आमटी, रताळ्याचा कीस, भगर; गुजरात (देवपोढी): फराळी — साबुदाणा वडा, मोरैयो, सिंगोडा-लोट; बंगाल (शयन): फळे-दूध-लुची (काही घरांत)
- द्वादशीचे पारणे: भात-वरण-भाजी, आधी तुळशी-जल; लाल भोपळ्याची/दोडक्याची भाजी (पारण्यात शुभ — काही रिती)
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
पंढरपूरची वारी, गुजरातची देवपोढी, ओडिशाचे हरिशयन, उत्तरेची शयन-शय्या — चार महिन्यांच्या निद्रेची विविध रूपे.
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- एकादशीचे व्रत (तांदूळ-धान्य नको), तुळशीपत्रासह विष्णू-पूजा, शयन-विधी व प्रार्थना
- चातुर्मासाचा एक नियम-संकल्प — त्याग/पाठ/दान — देवउठनीपर्यंत निभवावा
- पारणे द्वादशीत वर दिलेल्या वेळेत (हरिवासर टाळून), आधी तुळशी-जल
- पावसाळ्यातील दान — छत्री, पादत्राणे, धान्य, वस्त्र; ब्राह्मण/गरीब-भोजन
- आजपासून विवाह-मुंडन-गृहप्रवेश ठरवू नये — देवउठनीनंतर; नियम-व्रत-कथा चालू ठेवाव्यात
❌ क्या न करा
- एकादशीला भात (व तांदळाचे पदार्थ), गहू-डाळ-वांगी-मसूर; तामसिक भोजन
- एकादशीला तुळशीची पाने तोडणे (दशमीलाच तोडून ठेवावीत); केस-नखे कापणे
- द्वादशीचे पारणे चुकवणे/त्रयोदशीपर्यंत लांबवणे; हरिवासरात पारणे
- चातुर्मासात विवाह-मुंडन-गृहप्रवेश (अपवाद — पंडितांचा सल्ला); नियम घेऊन मोडणे
- दिवसा झोपणे, कलह, खोटे बोलणे, इतरांची निंदा — एकादशीला विशेष वर्ज्य
🙏 प्रमुख एकादशी
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
देवशयनी एकादशी 2027 मध्ये कधी आहे आणि पारणे कधी?
वर या वर्षीच्या आषाढ शुक्ल एकादशीची तिथी व तिथीचा कालावधी (दिल्ली) दिला आहे; पारणे दुसऱ्या दिवशी द्वादशीत सूर्योदयानंतर, हरिवासर (द्वादशीचा पहिला चतुर्थांश) टाळून — पंचांगात अचूक पारण-वेळ पडताळून घ्यावी; द्वादशी दुपारपूर्वी संपत असेल तर सकाळी लवकर पारणे.
चातुर्मासात कोणकोणती कार्ये होत नाहीत?
विवाह, साखरपुडा (काही ठिकाणी), मुंडन, यज्ञोपवीत, गृहप्रवेश, नव्या व्यापाराचा आरंभ (काही ठिकाणी) — देवउठनी एकादशीपर्यंत; पण नामकरण-अन्नप्राशन-वाहन-खरेदी काही पंडित करू देतात; व्रत-जप-दान-तीर्थ-कथा-सत्संगासाठी चातुर्मास सर्वात शुभ.
चातुर्मासाचा कोणता नियम घ्यावा?
जो निभावता येईल तो — श्रावणात पालेभाज्या, भाद्रपदात दही, आश्विनात दूध, कार्तिकात डाळ यांचा त्याग (परंपरा); किंवा कांदा-लसूण-त्याग, रोज गीतेचा एक अध्याय, तुळशीपाशी दिवा, तासभर मौन, रोज थोडे दान, भूमीवर शयन — एक तरी नियम मनापासून पूर्ण करावा; देवउठनीला समाप्तीचे दान.
एकादशीला भात का नाही?
पद्म पुराणानुसार एकादशीला अन्नात (विशेषतः भातात) पापाचा वास; लोकमान्यता — महर्षी मेधांचा अंश तांदळात (एकादशीच्या दिवशी); आयुर्वेद — पंधरवड्यात एक दिवस हलका आहार घेऊन पचनाला विश्रांती; द्वादशीला भाताने पारणे शुभ.
पंढरपूरची वारी म्हणजे काय?
महाराष्ट्रातील वारकरी आळंदीहून (संत ज्ञानेश्वर) व देहूहून (संत तुकाराम) पालखी घेऊन 21 दिवस पायी (250 किमी) पंढरपूरला पोहोचतात — आषाढी एकादशीला विठ्ठल-दर्शन, चंद्रभागा-स्नान; लाखो लोक, दिंड्या, अभंग-कीर्तन — 700 वर्षांची परंपरा; कार्तिकी एकादशीला दुसरी वारी.
स्त्रियांनी निर्जला व्रत करावे का?
फलाहार पुरेसा — शास्त्रात एकादशी हे फलाहार-व्रत; निर्जला फक्त ज्येष्ठातील निर्जला एकादशीला विशेष; गर्भवती, आजारी, वृद्धांनी फळे-दूध घ्यावे; व्रताचे सार तांदूळ-त्याग, विष्णू-स्मरण व संयम — उपाशी राहून कष्ट नव्हे.
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — पुढील व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
🌎 परदेशात देवशयनी एकादशी (हरिशयनी / आषाढी एकादशी) 2027: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड
हे देखील पढ़ें: जगन्नाथ रथयात्रा (9 दिवस आधी) · गुरु पूर्णिमा (4 दिवस नंतर) · देवउथनी एकादशी (चतुर्मास-समाप्ति) · निर्जंतुक एकादशी (ज्येष्ठ)
⚠️ हे वर्णन पारंपरिक पद्धती व लोकमान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची-कुटुंबाची व संप्रदायाची (स्मार्त/वैष्णव) रीत सर्वोपरी आहे. पारण्याची वेळ पंचांगात पडताळून घ्यावी; आरोग्याची अडचण असल्यास निर्जला व्रत करू नये.
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका