👶 पौष पुत्रदा एकादशी 2027
पौष शुक्ल एकादशी — संतान-सुखाची एकादशी; निपुत्रिक दांपत्य आणि संतानाच्या मंगल-कामना करणाऱ्या मातांचे विष्णु-व्रत, दुसऱ्या दिवशी पारणे.
- पुत्र एकादशी-व्रत मंगलवार, 19 जानेवारी 2027
- द्वादशी-पारगमन बुधवार, 20 जानेवारी 2027
पौष पुत्रदा एकादशी ही पौष महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशी आहे — मकर संक्रांतीच्या आसपास (कधी आधी, कधी नंतर). «पुत्रदा» = संतान देणारी; हे व्रत निपुत्रिक दांपत्य संतान-प्राप्तीसाठी आणि माता आपल्या मुलांच्या आरोग्य-उन्नतीसाठी करतात. वर्षात दोन पुत्रदा एकादशी आहेत — पौष (उत्तर भारतात प्रमुख) आणि श्रावण (दक्षिण-पश्चिमेत).
व्रत विष्णूचे आहे — दशमीच्या संध्याकाळपासून संयम, एकादशीला उपवास-पूजा-जागरण, द्वादशीला पारणे; मुलाच्या नावाने दान. खाली या वर्षीची तारीख, पारण्याची द्वादशी, विधी, साहित्य, कथा, फराळ आणि प्रदेशांची रीत दिली आहे.
महत्त्व — हे व्रत चा
भविष्य-पुराणात या एकादशीला संतान-प्रदायिनी म्हटले आहे — कथेत राजा सुकेतुमानाला याच व्रताने पुत्र झाला. ज्यांच्या घरी संतानाची प्रतीक्षा आहे, ते पती-पत्नी दोघे हे व्रत करतात; माता मुलांच्या मंगल-कामनेने.
पौष महिना सूर्याचा आणि विष्णूचा — या एकादशीला नारायणाची पूजा, «संतान गोपाल» मंत्र आणि बाळगोपाळाची (लड्डू गोपाल) सेवा विशेष; अनेक घरे या दिवशी लड्डू गोपालला झोका-वस्त्र अर्पण करतात.
एकादशीचा सर्वसाधारण नियम — तांदूळ-धान्य वर्ज्य, द्वादशीला हरि-वासरानंतर पारणे; वर द्वादशीची तारीखही दिली आहे.
पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)
ही एकादशीची घरगुती विधी आहे — संतान-कामनेचा संकल्प, विष्णु/बाळगोपाळ पूजा, जागरण, पारणे.
- दशमीच्या रात्री सात्त्विक भोजन; एकादशीला सूर्योदयापूर्वी स्नान, पिवळे कपडे; संकल्प — «मी संतान-प्राप्तीसाठी/संतानाच्या आरोग्यासाठी पुत्रदा एकादशीचे व्रत करते/करतो» (पती-पत्नीने मिळून केले तर उत्तम).
- विष्णु/लक्ष्मी-नारायण आणि बाळगोपाळाची (लड्डू गोपाल) पूजा — पंचामृत-स्नान, पिवळे वस्त्र, तुळशीची पाने, पिवळी फुले, चंदन, धूप-दीप, नैवेद्य (लोणी-खडीसाखर, फळे, पिवळी मिठाई); «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» 108.
- संतान गोपाल मंत्र — «ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लौं देवकीसुत गोविन्द वासुदेव जगत्पते देहि मे तनयं कृष्ण त्वामहं शरणं गतः» — 108 जप (किंवा जितके जमेल तितके); बाळगोपाळाला झोका द्यावा, अंगाई/भजन.
- दिवसभर फराळ/निर्जळ (शक्तीनुसार); दिवसा झोपू नये; भागवत/एकादशी-कथा वाचावी-ऐकावी; संध्याकाळी तुळशी-वृंदावनाजवळ दिवा, विष्णु-आरती.
- रात्री जागरण — भजन/विष्णु-सहस्रनाम; शक्य नसेल तर मध्यरात्रीपर्यंत.
- दान: मुलाच्या/संतानाच्या नावाने अन्न, वस्त्र, फळे; ब्राह्मण-भोजन; गायीला चारा; मुलांना मिठाई-भेटवस्तू.
- पारणे: द्वादशीला सूर्योदयानंतर, हरि-वासर संपल्यावर, द्वादशी संपण्यापूर्वी — आधी दान, मग तुळशी-जलासह भोजन.
पूजा-सामग्री ची सूची
बाळगोपाळाच्या सेवेचे साहित्य हे या एकादशीचे वैशिष्ट्य आहे.
- विष्णु/लक्ष्मी-नारायणाचे चित्र, बाळगोपाळाची (लड्डू गोपाल) मूर्ती, झोका, पिवळे कापड, पाट
- बाळगोपाळासाठी पिवळे वस्त्र, मुकुट, लोणी-खडीसाखर, बासरी, फुलांची माळ
- पंचामृत, गंगाजल, तुळशीची पाने, पिवळी फुले, चंदन, कुंकू, अक्षता, मोळी (रक्षासूत्र)
- दिवा (तुपाचा), धूप, कापूर, आरतीचे ताट
- फळे, पिवळी मिठाई (बेसनाचे लाडू/केशर-खीर), पान-सुपारी
- संतान गोपाल मंत्र/एकादशी-कथेचे पुस्तक, जपमाळ
- दान: अन्न, वस्त्र, फळे, दक्षिणा; मुलांसाठी मिठाई-खेळणी
🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा
सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।
पंचांग पाहा →प्रतिज्ञा-कथा
भद्रावती नगरीचा राजा सुकेतुमान आणि राणी शैव्या धर्मात्मा होते, पण निपुत्रिक — चिंता ही की पिंडदान कोण करणार, पितर कसे तृप्त होणार. दुःखी राजा एके दिवशी वनात निघून गेला; तहानेने व्याकूळ होऊन एका सरोवरापाशी पोहोचला, जिथे ऋषींचा आश्रम होता. ऋषी म्हणाले — «आज पौष शुक्ल एकादशी आहे, आम्ही याचेच व्रत करत आहोत; ही पुत्रदा एकादशी आहे, तूही कर.»
राजा-राणीने विधिपूर्वक व्रत केले, रात्री जागरण केले, द्वादशीला पारणे; वेळ येताच राणीला तेजस्वी पुत्र झाला जो प्रजापालक राजा बनला. तेव्हापासून पौष शुक्ल एकादशी «पुत्रदा» — संतान-सुखाची एकादशी. कथेचे सार: श्रद्धेने व्रत, दान आणि धीर.
उत्तर भारतात याच दिवशी (काही वर्षांत मकर संक्रांतीसोबत) बाळगोपाळाच्या जन्मोत्सवासारखा भाव — लड्डू गोपालला नवे वस्त्र, झोका; माता आपल्या मुलांना गोपाळ-रूप मानून आशीर्वाद देतात.
एकादशीचा फराळ आणि गोपाळाचा नैवेद्य
एकादशीला तांदूळ-धान्य नाही; बाळगोपाळाला लोणी-खडीसाखर, पंजिरी, पिवळी मिठाई. पौषाच्या थंडीत सुका मेवा, तिळगुळाचा फराळ.
- गोपाळाचा नैवेद्य: लोणी-खडीसाखर, धणे-पंजिरी, केशर-खीर (द्वादशीला), बेसनाचे लाडू, फळे, तुळस
- फराळ: साबुदाणा, शिंगाडा-कुट्टू, बटाटा, शेंगदाणे, सुका मेवा, दूध, फळे — सैंधव मीठ
- पारणे: तुळशी-जल, मग खिचडी/वरण-भात (द्वादशीला धान्य आवश्यक)
- मुलांना: मिठाई, फळे, नवे कपडे — संतानाच्या नावाचे दान
- गर्भवती/आजारी फळे-दुधावर; निर्जळ नको
वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत
पौष पुत्रदा उत्तर-पूर्वेत, श्रावण पुत्रदा दक्षिण-पश्चिमेत — दोन्ही संतानाच्या एकादशी.
दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।
✅ मिल गेली — पढ़कर 1-2 दिवस मध्ये याच पन्ने वर जोड़ेंगे। धन्यवाद!काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ पाठवत आहेक्या करा, क्या न करा
✅ क्या करा
- पती-पत्नीने मिळून व्रत करावे (संतान-कामनेसाठी) — संकल्पात स्पष्ट कामना
- बाळगोपाळाची सेवा — वस्त्र, झोका, लोणी-खडीसाखर; संतान गोपाल मंत्र
- मुलांच्या नावाने दान; त्यांना आशीर्वाद, मिठाई
- पारणे द्वादशीच्या आत, हरि-वासरानंतर
- तुळशीची पाने एक दिवस आधी खुडावीत
❌ क्या न करा
- एकादशीला तांदूळ/धान्य, तुळस खुडणे, दिवसा झोपणे — वर्ज्य
- द्वादशी संपल्यानंतर पारणे नको
- गर्भवती/आजारी निर्जळ नको — फळे-दूध
- संतान-कामनेत व्रताला उपचाराचा पर्याय मानू नये — वैद्यकीय उपचार सोबत ठेवावेत
- क्रोध, भांडण, खोटे — व्रताच्या दिवशी
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
पौष पुत्रदा एकादशी 2027 मध्ये कधी आहे?
वर दिलेली तारीख या वर्षीची पौष शुक्ल एकादशी आहे — पंचांग-गणनेतून; पारण्याची द्वादशीही तिथेच आहे.
पौष आणि श्रावणाच्या पुत्रदा एकादशीत काय फरक?
दोन्ही संतान-सुखाच्या एकादशी — पौष शुक्ल एकादशी उत्तर-पूर्व भारतात प्रमुख (हे पान), श्रावण शुक्ल एकादशी पश्चिम-दक्षिणेत; व्रत-विधी व कथेचा भाव सारखाच. एकाच वर्षात दोन्ही करता येतात.
हे व्रत कोणी करावे — फक्त निपुत्रिकांनी?
नाही — निपुत्रिक दांपत्य संतान-प्राप्तीसाठी, आणि ज्यांना संतान आहे त्या माता मुलांच्या आरोग्य-उन्नती-दीर्घायुष्यासाठी; दोन्हींत विधी एकच.
संतान गोपाल मंत्र किती जपावा?
एकादशीला 108 (एक माळ) कमीत कमी; नियमित करायचे असल्यास रोज एक माळ, बाळगोपाळासमोर; श्रद्धा मुख्य, मोजणी नव्हे.
पारण्याची वेळ?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, हरि-वासर (द्वादशीचा पहिला चतुर्थांश) संपल्यावर, द्वादशी संपण्यापूर्वी — बहुधा सकाळी 7-9; आधी दान, मग तुळशी-जलासह भोजन.
आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।
✅ नोंदवले असो गेला — अगले व्रत पासून एक दिवस आधी संदेश आएगा।काही गड़बड़ हुई — नंतर कोशिश करा।⏳ नोंदवले असो रहा…📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें
🌎 परदेशात पौष पुत्रदा एकादशी 2027: अमेरिका · कॅनडा · यूके · ऑस्ट्रेलिया · यूएई · कतार · सौदी अरेबिया · कुवेत · ओमान · बहरीन · सिंगापूर · मलेशिया · न्यूझीलंड · दक्षिण आफ्रिका · मॉरिशस · फिजी · नेदरलँड्स · जर्मनी · आयर्लंड
हे देखील पढ़ें: मकर संक्रांति · पौष पूर्णिमा · मोक्ष एकादशी (मागील) · एकादशी-यादी
⚠️ हे वर्णन पारंपरिक विधी आणि लोकमान्यतेवर आधारित आहे; आपल्या कुळ-कुटुंबाची रीत सर्वोपरी आहे. हे संतानविषयक वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय नाही.
🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका