👶 पौष मुलगा एकादशी 2027

पौष शुक्ल एकादशी — संतान-सुख ची एकादशी; निःसंतान दंपत्ति आणि संतान ची मंगल-कामना करण्या वाली माताओं चा विष्णु-व्रत, अगले दिवस पारण।

पौष पुत्रदा एकादशी पौष मास चे शुक्ल पक्ष ची एकादशी आहे — मकर संक्रांति चे आस-पास (कभी आधी, कभी नंतर)। «पुत्रदा» = संतान देने वाली; हे व्रत निःसंतान दंपत्ति संतान-प्राप्ति चे साठी आणि माताएँ आपल्या संतान चे आरोग्य-उन्नति चे साठी रखती आहेत। साल मध्ये दोन पुत्रदा एकादशियाँ आहेत — पौष (उत्तर भारत मध्ये प्रमुख) आणि श्रावण (दक्षिण-पश्चिम मध्ये)।

व्रत विष्णु चा आहे — दशमी ची शाम पासून संयम, एकादशी ला उपवास-पूजा-जागरण, द्वादशी मध्ये पारण; बच्चे चे नाव पासून दान। रिकामे किंवा साल ची तिथी, पारण-द्वादशी, विधि, सामग्री, कथा, फलाहार आणि इलाक़ों ची रीत दिली गेली आहे।

महत्त्व — हे व्रत चा

भविष्य-पुराण मध्ये किंवा एकादशी ला संतान-प्रदायिनी कहा गेला — कथा मध्ये राजा सुकेतुमान ला याच व्रत पासून पुत्र मिला। जिनके घर मध्ये संतान ची प्रतीक्षा असो, ते पति-पत्नी दोन्ही हे व्रत रखते आहेत; माताएँ बच्चों ची मंगल-कामना पासून।

पौष चा महीना सूर्य आणि विष्णु चा — किंवा एकादशी ला नारायण ची पूजा, «संतान गोपाल» मंत्र आणि बाल-गोपाल (लड्डू गोपाल) ची सेवा विशेष; कई घर किंवा दिवस लड्डू गोपाल ला झूला-वस्त्र चढ़ाते आहेत।

एकादशी चा सामान्य नियम — चावल-अनाज वर्जित, द्वादशी मध्ये हरि-वासर चे नंतर पारण; ऊपर द्वादशी ची तिथी देखील दिली आहे।

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

हे एकादशी ची घरेलू विधि आहे — संतान-कामना चा संकल्प, विष्णु/बाल-गोपाल पूजा, जागरण, पारण।

1. दशमी ची रात्र सात्विक भोजन; एकादशी ला सूर्योदय पासून आधी स्नान, पीले वस्त्र; संकल्प — «मैं संतान-प्राप्ति/संतान चे आरोग्य साठी पुत्रदा एकादशी चा व्रत करती/करतो हूँ» (पति-पत्नी सोबत ठेवा तर उत्तम)।
2. विष्णु/लक्ष्मी-नारायण आणि बाल-गोपाल (लड्डू गोपाल) ची पूजा — पंचामृत-स्नान, पीले वस्त्र, तुलसी-दल, पीले फूल, चंदन, धूप-दीप, नैवेद्य (माखन-मिश्री, फळ, पीली मिठाई); «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» 108।
3. संतान गोपाल मंत्र — «ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लौं देवकीसुत गोविन्द वासुदेव जगत्पते देहि मे तनयं कृष्ण त्वामहं शरणं गतः» — 108 जप (किंवा जितना असो सके); बाल-गोपाल ला झूला झुलाएँ, लोरी/भजन।
4. दिन-भर फलाहार/निर्जला (सामर्थ्य पासून); दिवस मध्ये सोना नाही; भागवत/एकादशी-कथा पढ़ें-सुनें; शाम ला तुलसी-चौरे वर दीप, विष्णु-आरती।
5. रात्रि-जागरण — भजन/विष्णु-सहस्रनाम; न असो सके तर आधी रात्र पर्यंत।
6. दान: बच्चे/संतान चे नाव पासून अन्न, वस्त्र, फळ; ब्राह्मण-भोजन; गाय ला चारा; बच्चों ला मिठाई-उपहार।
7. पारण: द्वादशी ला सूर्योदय चे नंतर, हरि-वासर बीतने वर, द्वादशी समाप्त असल्याने पासून आधी — आधी दान, नंतर तुलसी-जल चे सोबत भोजन।

पूजा-सामग्री ची सूची

बाल-गोपाल ची सेवा-सामग्री या एकादशी ची ख़ासियत आहे।

• विष्णु/लक्ष्मी-नारायण चा चित्र, बाल-गोपाल (लड्डू गोपाल) ची मूर्ति, झूला, पीला कपड़ा, चौकी
• बाल-गोपाल चे साठी पीले वस्त्र, मुकुट, माखन-मिश्री, बाँसुरी, फूल-माला
• पंचम्रत, गंगाजल, तुळशी-दल, पिवळा फुल, चंदन, रोली, अक्षत, मोली
• दीप (तूप), धूप, कपूर, आरती-थाली
• फळ, पीली मिठाई (बेसन-लड्डू/केसर-खीर), पान-सुपारी
• संथान गोपाल मंत्र/एकादशी-कथा पुस्तक, माला
• दान: अन्न, वस्त्र, फळ, दक्षिणा; बच्चों चे साठी मिठाई-खिलौने

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

प्रतिज्ञा-कथा

भद्रावती नगर चे राजा सुकेतुमान आणि रानी शैव्या धर्मात्मा थे, वर निःसंतान — चिंता हे ची पिंडदान कौन करेगा, पितर कैसे तृप्त असतील। दुखी राजा एक दिवस वन मध्ये निकल गेला; प्यास मध्ये सरोवर वर पहुँचा, जेथे ऋषियों चा आश्रम था। ऋषियों ने कहा — «आज पौष शुक्ल एकादशी आहे, हम याच चा व्रत करून रहे आहेत; हे पुत्रदा एकादशी आहे, तुम देखील करो।»

राजा-रानी ने विधि पासून व्रत किया, रात्र जागरण किया, द्वादशी ला पारण; वेळ आने वर रानी ला तेजस्वी पुत्र झाला जो प्रजा-पालक राजा बनला। तभी पासून पौष शुक्ल एकादशी «पुत्रदा» — संतान-सुख ची एकादशी। कथा चा सार: श्रद्धा पासून व्रत, दान आणि धैर्य।

उत्तर-भारत मध्ये याच दिवस (काही वर्षों मध्ये मकर संक्रांति चे सोबत) बाल-गोपाल चे जन्म-उत्सव-सा भाव — लड्डू गोपाल ला नए वस्त्र, झूला; माताएँ आपल्या बच्चों ला गोपाल-रूप मानकर आशीर्वाद देतात आहेत।

एकादशी चा फलाहार आणि गोपाल चा भोग

एकादशी ला चावल-अनाज नाही; बाल-गोपाल ला माखन-मिश्री, पंजीरी, पीली मिठाई। पौष ची ठंड मध्ये सूखे मेवे, तिल-गुड़ चा फलाहार।

• गोपाल-भोग: माखन-मिश्री, धनिया-पंजीरी, केसर-खीर (द्वादशी ला), बेसन-लड्डू, फळ, तुलसी
• फलाहार: साबूदाना, सिंघाड़ा-कुट्टू, आलू, मूँगफली, मेवे, दूध, फळ — सेंधा नमक
• पारण: तुलसी-जल, नंतर खिचड़ी/दाल-चावल (द्वादशी ला अन्न अनिवार्य)
• बच्चों ला: मिठाई, फळ, नए कपड़े — संतान चे नाव चा दान
• गर्भवती/रोगी फल-दूध पासून; निर्जला नाही

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

पौष पुत्रदा उत्तर-पूर्व मध्ये, श्रावण पुत्रदा दक्षिण-पश्चिम मध्ये — दोन्ही संतान ची एकादशी।

क्या करा, क्या न करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: मकर संक्रांति · पौष पूर्णिमा · मोक्ष एकादशी (मागील) · एकादशी-यादी

⚠️ हे तपशील पारंपरिक विधि व लोक-मान्यता वर आधारित आहे; आपल्या एकूण-कुटुंब ची रीत सर्वोपरि आहे। संतान-संबंधी चिकित्सा चा विकल्प नाही।

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका