🪔 उपवास-सण

🌊 गंगा दशहरा (व निर्जला एकादशी) 2027

✍️ ज्योतिषाचार्य आदित्य धर द्विवेदी · 🔎 अंतिम समीक्षा: 16 सप्टेंबर 2026 · 🧮 गणना-पद्धती

ज्येष्ठ शुक्ल दशमी — गंगेच्या पृथ्वीवरील अवतरणाचा दिवस; दहा पापांचा नाश करणारे गंगा-स्नान, दहा दिवे, दहा दाने; दुसऱ्या दिवशी वर्षातील सर्वात कठीण निर्जला एकादशी.

गंगा दशहरा (व निर्जला एकादशी) 2027 ची तिथी

रविवार, 13 जून 2027

ज्येष्ठ · शुक्ल पक्ष · दशमी ( विक्रम संवत 2084 )

🕉 ब्रह्म मुहूर्त03:47 AM – 04:35 AM

🌅 सूर्योदय5:23 AM

⭐ अभिजित मुहूर्त11:57 AM – 12:45 PM

📿 तारीख-कालदशमी 13 जून, 2:44 AM → 14 जून, 2:12 AM

🌇 सूर्यास्त7:20 PM

⛔ राहुकाळ (टाळा)05:35 PM – 07:20 PM

गंगा दसरा (ज्येष्ठ शुक्ल दशमी) रविवार, 13 जून 2027
निर्जला (भीमसेनी) एकादशी — पुढील दिवस — सोमवार, 14 जून 2027

वेळ दिल्ली (IST) चे, Swiss Ephemeris-गणना, उदया-तिथि नियम। चंद्रोदय/सूर्योदय प्रत्येक शहर मध्ये वेगळा होतो आहे —

गंगा दशहरा ज्येष्ठ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील दशमीला साजरा केला जातो — वट सावित्रीनंतर दहा दिवसांनी, जूनच्या कडक उन्हाळ्यात. याच दिवशी भगीरथाच्या तपश्चर्येमुळे गंगा स्वर्गातून पृथ्वीवर उतरली आणि शिवाच्या जटांमधून वाहत आली; «दशहरा» = दहा (प्रकारची) पापे हरण करणारी — या दिवशी गंगा-स्नान, दहा दिवे, दहा वस्तूंचे दान.

बरोबर दुसऱ्या दिवशी ज्येष्ठ शुक्ल एकादशी — निर्जला (भीमसेनी) एकादशी — वर्षातील 24 एकादश्यांचे सार, पाण्याशिवाय केले जाणारे व्रत; ज्याला वर्षभर एकादशी करता येत नाही, त्याने ही एक तरी करावी. स्त्रिया दोन्ही दिवस जल-दान (माठ, पाणपोई, सरबत), पंखा-छत्री-खरबूज यांचे दान करतात. खाली या वर्षीच्या दोन्ही तिथी, स्नान-मुहूर्त, विधी, साहित्य, कथा, नैवेद्य आणि विविध प्रदेशांच्या रिती दिल्या आहेत.

महत्त्व — हे व्रत चा

गंगावतरण — ज्येष्ठ शुक्ल दशमी, हस्त नक्षत्र, बुधवार, व्यतीपात योग, गर करण, आनंद योग, कन्या राशीतील चंद्र, वृषभ राशीतील सूर्य — या दहा योगांवर गंगा उतरली (दशहरा-योग); या दिवशी गंगा-स्नानाने दहा पापे (तीन कायिक, चार वाचिक, तीन मानसिक) नष्ट होतात — म्हणून दहा दिवे, दहा फळे, दहा ब्राह्मण, दहा डुबक्या.

निर्जला एकादशी — व्यासांनी भीमाला सांगितले: ही एक एकादशी पाण्याशिवाय कर, सर्व एकादश्यांचे फळ मिळेल; सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत (पारणे) पाणीही नाही — म्हणून जल-दान (माठ, सुरई, सरबत) हे या दिवसाचे सर्वात मोठे पुण्य; ज्येष्ठाच्या उकाड्यात हे व्रत कठीण — शक्ती पाहूनच करावे.

गंगा दशहऱ्यापूर्वीचे दहा दिवस (प्रतिपदा ते दशमी) «गंगा-दशहरा-स्नान»; हरिद्वार-प्रयाग-वाराणसी-गढमुक्तेश्वर येथे जत्रा; घरी गंगाजलाने स्नान आणि «गंगा-स्तोत्र/गंगा-लहरी» पठण मान्य; गंगेचा काठ नसला तरी नदी-तलाव-घर चालते.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

ही घरगुती पद्धत आहे — दशमीला पहाटे स्नान, दहा दिव्यांचे दान, गंगा-पूजा; एकादशीला निर्जला व्रत व जल-दान, द्वादशीला पारणे.

दशमीला ब्रह्म मुहूर्तावर (वेळ वर दिली आहे) गंगा/नदी/तलाव किंवा घरी गंगाजल मिसळलेल्या पाण्याने स्नान — दहा डुबक्या (किंवा दहा वेळा डोक्यावर पाणी), «ॐ नमो गंगायै विश्वरूपिण्यै नारायण्यै नमो नमः»; सूर्याला अर्घ्य.
गंगा-पूजा: गंगामातेचे चित्र/कलशात गंगाजल; रोली-चंदन-अक्षता, दहा फुले (कमळ/झेंडू), दहा फळे, दहा दिवे (कणकेचे/मातीचे — घाटावर प्रवाहात सोडावेत किंवा घरच्या पाण्याच्या पात्रात ठेवावेत), धूप; शिवाला (जटेतून गंगा) जल-बेलपत्र; गंगा-स्तोत्र/«गंगा-लहरी»/गंगा-आरती «ॐ जय गंगे माता».
दहा दाने (दशहरा-दान): दहा प्रकारच्या वस्तू — पाण्याचा माठ, पंखा, छत्री, चपला, सत्तू, खरबूज-काकडी, धान्य, गूळ, वस्त्र, दक्षिणा — दहा ब्राह्मणांना/गरजूंना (किंवा दहा-दहाच्या संख्येत); पाणपोई लावणे; गोसेवा.
व्रत (दशमी): फलाहार/एकभुक्त; संध्याकाळी घाटावर/तुळशी-वृंदावनापाशी दहा दिवे; गंगा-कथा (खाली) ऐकावी; पितरांना गंगाजलाने तर्पण (पितृ-तृप्ती) — गंगा दशहरा पितरांसाठीही आहे.
एकादशी — निर्जला: दशमीच्या संध्याकाळपासून पाणी वर्ज्य (पूजेनंतर शेवटचे पाणी); एकादशीला सूर्योदयापूर्वी स्नान, संकल्प «निर्जला एकादशीचे व्रत पाण्याशिवाय»; विष्णू-पूजा (तुळस, पिवळी फुले, पंचामृत), «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय», विष्णुसहस्रनाम; दिवसभर पाणी नाही (आचमन/चूळ मान्य); थंड जागी विश्रांती, भजन.
एकादशीचे दान: पाण्याने भरलेले माठ (मातीचे, झाकण-आंब्याच्या पानांसह), सरबत/ताकाची पाणपोई, पंखा, छत्री, खरबूज, सत्तू, तीळ-जल — «जल-दान» सर्वश्रेष्ठ; गायीला हिरवा चारा-पाणी; पक्ष्यांसाठी पाण्याचे परळ.
रात्री जागरण (शक्य असल्यास) — विष्णू-भजन; द्वादशीला सूर्योदयानंतर, हरिवासर संपल्यावर पारणे — आधी तुळशी-जल, मग ब्राह्मणांना/गरजूंना भोजन-पाणी, मग स्वतः (हलके — खिचडी/लापशी).
गर्भवती, आजारी, वृद्ध: निर्जला नको — फळे-पाणी घेऊन एकादशी; भाव मुख्य. गंगा दशहऱ्याला घाटावरची गर्दी व उकाडा यांत सावधगिरी बाळगावी.

📿 गंगा दशहरा (व निर्जला एकादशी) कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

गंगाजल, दहा दिवे, दहा फळे आणि जल-दानाचे माठ — दोन्ही दिवसांचे मुख्य साहित्य.

गंगाजल, तांब्याचा लोटा, कलश (गंगा-पूजा), गंगामातेचे चित्र, शिवाचे चित्र/शिवलिंग
दहा दिवे (कणकेचे/मातीचे), तूप/तेल, कापसाच्या वाती; दहा फुले (कमळ/झेंडू), दहा फळे (आंबा-खरबूज-केळी), रोली, चंदन, अक्षता, बेलपत्र, तुळस
दहा दाने: माठ/सुरई (10 किंवा शक्य तितके), पंखा, छत्री, चपला, सत्तू, खरबूज-काकडी, धान्य, गूळ, वस्त्र, दक्षिणा
निर्जला एकादशी: विष्णू-लक्ष्मीचे चित्र, पिवळी फुले, तुळस, पंचामृत, मातीचे माठ (जल-दान), आंब्याची पाने-झाकणे, सरबत/ताक, पक्ष्यांसाठी परळ
दिवा, धूप, कापूर, आरतीचे ताट; गंगा-स्तोत्र/गंगा-आरती, एकादशी-कथेची पोथी
पारणे (द्वादशी): तुळशी-जल, खिचडी/लापशी, ब्राह्मण-भोजनाचे साहित्य

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

📅 आपल्या शहर चा पंचांग

सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।

पंचांग पाहा →

प्रतिज्ञा-कथा

अयोध्येचा राजा सगर याचे 60,000 पुत्र कपिल मुनींच्या शापाने भस्म झाले; त्यांच्या मुक्तीसाठी गंगेला पृथ्वीवर आणायचे होते. अंशुमान, दिलीप — पिढ्यानपिढ्यांची तपश्चर्या; अखेर भगीरथाने ब्रह्मदेवांना प्रसन्न केले; गंगेचा वेग धरतीला सहन झाला नसता, म्हणून शिवाने गंगेला जटांमध्ये रोखले आणि एक धारा सोडली — ज्येष्ठ शुक्ल दशमीला गंगा हरिद्वारहून वाहू लागली, सगर-पुत्रांचा उद्धार झाला, गंगा «भागीरथी» म्हणून ओळखली जाऊ लागली. तेव्हापासून गंगा दशहरा — गंगेचे पृथ्वीवरील अवतरण.

📖 गंगा दशहरा (व निर्जला एकादशी) ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

दशहऱ्याचे सत्तू-आंबे आणि एकादशीचे जल-दान

जूनचा उकाडा — गंगा दशहऱ्याला सत्तूचे सरबत, आंबा, खरबूज, खीर; निर्जला एकादशीला स्वतः पाणीही नाही, पण इतरांना माठ-सरबत-ताक — हाच नैवेद्य. द्वादशीला पारणे हलके.

गंगा दशहरा: सत्तूचे (हरभरा-जव) सरबत/लाडू, आमरस, खरबूज-काकडी, खीर (दशहऱ्याचा नैवेद्य), पुरी-बटाट्याची भाजी; घाटावर बेलाच्या सरबताची पाणपोई
दहा फळे गंगेला — आंबा, केळी, खरबूज, लिची, जांभूळ, काकडी, बेल, सफरचंद, डाळिंब, नारळ — मग वाटावीत
निर्जला एकादशी: व्रतीसाठी काहीच नाही (फक्त आचमन); दान — मातीच्या माठात थंड पाणी + आंब्याची पाने, लिंबू-सरबत, ताक, बेल-सरबताची पाणपोई, खरबूज, सत्तू, पंखा; पक्ष्यांना पाणी-दाणे
पारणे (द्वादशी): तुळशी-जल, नारळपाणी, खिचडी/मुगाची लापशी, दही, फळे — हळूहळू; जड-तळलेले नको
गर्भवती/आजारी: एकादशीला फळे-दूध-नारळपाणी; निर्जला नको

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

गंगेच्या काठावरील प्रदेशांचा सण, पण जल-दान आणि निर्जला एकादशी संपूर्ण देशात.

उत्तराखंड-उत्तर प्रदेश (हरिद्वार-गढमुक्तेश्वर-प्रयागराज-काशी): हरिद्वारच्या हर-की-पौडीवर गंगा दशहऱ्याची मुख्य स्नान-जत्रा, गढमुक्तेश्वर (मेरठ-हापूड) येथे लाखो भाविक, वाराणसी-प्रयागच्या घाटांवर दहा दिवे, गंगा-आरती; घराच्या दारावर «गंगा-दशहरा द्वार-पत्र» (गंगेचे चित्र-मंत्र) लावणे — वीज-वादळापासून रक्षण; निर्जला एकादशीला छबील-पाणपोई.

बिहार-झारखंड-बंगालः पाटणा-भागलपूर-सुलतानगंजचे गंगा-घाट, «दशहरा-स्नान»; बंगालमध्ये «दशहरा/गंगा पूजा» — गंगासागर-कालीघाट-नवद्वीप, गंगेला दहा फुले; मिथिलेत गंगा दशहऱ्याला कोसी-कमला-स्नान; निर्जला एकादशीला («भीम एकादशी») माठ-दान.

मध्य प्रदेश, राजस्थान, हरियाणा, पंजाब आणि दिल्ली: नर्मदा/क्षिप्रा/चंबळ-स्नान; राजस्थान-हरियाणात «गंगा दशहरा»ला गंगाजलाने स्नान आणि घरच्या पाण्याच्या पात्रात दिवा; निर्जला एकादशीला पंजाब-दिल्लीत «छबील» (सर्वांना गोड थंड पाणी-सरबत) — शीख-हिंदू दोघेही (ज्येष्ठ — गुरू अर्जुन देव यांच्या शहीदी-दिनाची छबीलही याच सुमारास); दिल्ली-हरियाणात सरबत-खरबूज वाटप.

महाराष्ट्र-गुजरातः «गंगा दशहरा»ला गोदावरी (नाशिक)-कृष्णा-नर्मदा (भरूच) स्नान; निर्जला एकादशी («भीम एकादशी/निर्जला अगियारस») — पंढरपूर-द्वारकेत उपवास, माठ-पंखा-दान; गुजरातमध्ये «जेठ सुद अगियारस»ला जल-छत्री दान.

दक्षिण भारतः गंगा दशहरा मुख्यतः उत्तरेत; दक्षिणेत ज्येष्ठात «गंगा पूजा» कावेरी-गोदावरी पुष्करम (12 वर्षांनी येणारे) व «आडि पेरुक्कु» (श्रावण-आषाढात नदी-पूजा) या रूपांत; निर्जला एकादशी («पांडव निर्जला») विष्णू-मंदिरांत — तिरुपती-श्रीरंगम येथे उपवास करणारे भक्त, ताक-पानकमचे दान.

🙏 तुमचे घर ची रीत इससे वेगळा आहे? येथे लिखिए

दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।

प्रत्येक भेजी रीत आधी वाचली जाते आहे — अश्लील/विज्ञापन/ग़लत बात नाही जुड़ती।

क्या करा, क्या न करा

✅ क्या करा

दशमीला पहाटे स्नान, दहा डुबक्या/गंगाजल; दहा दिवे, दहा फळे, दहा दाने
दोन्ही दिवस जल-दान — माठ, पाणपोई, सरबत, ताक: उन्हाळ्यातील सर्वात मोठे पुण्य
निर्जला एकादशी शक्तीनुसार; जमत नसेल तर फळे-पाणी घेऊन — भाव मुख्य
पारणे द्वादशीला हरिवासरानंतर; आधी दान-भोजन
पितरांना गंगाजल-तर्पण; गंगा-द्वार-पत्र घराच्या दारावर

❌ क्या न करा

गंगेत/नदीत साबण-प्लास्टिक-पूजेचा कचरा नको — दिवे पत्रावळीवर, फुले-प्रसाद घाटावरील कुंडीत/जल-कुंडात
घाटावर खोल पाण्यात-जोरदार प्रवाहात जाऊ नये; मुलांना-वृद्धांना एकटे सोडू नये; दुपारच्या उन्हापासून बचाव करावा
निर्जला व्रत गर्भवती-आजारी-वृद्ध-मुलांनी करू नये; चक्कर-उलटी झाल्यास त्वरित पाणी — व्रतभंग होत नाही, प्राण-रक्षा हाच धर्म
एकादशीला भात-धान्य; द्वादशी संपल्यावर पारणे करू नये
जल-दानाचा माठ घाणेरडा/जुना नको — नवा मातीचा, झाकलेला

🙏 प्रमुख एकादशी

🛌 देवशयनी एकादशी (हरिशयनी / आषाढी एकादशी)14 जुलै 2027 🌿 प्रबोधिनी (देवउठनी) एकादशी — तुळशी विवाह20 नोव्हेंबर 2026 📖 मोक्षदा एकादशी (गीता जयंती)20 डिसेंबर 2026 👶 पौष मुलगा एकादशी19 जानेवारी 2027🌊 गंगा दसरा (आणि निर्जला एकादशी)13 जून 2027

← मागील सण🌳 वट सावित्री व्रत · 4 जून 2027 पुढील सण →🛕 जगन्नाथ रथयात्रा · 5 जुलै 2027

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

गंगा दशहरा 2027 मध्ये कधी आहे?

वर दिलेली तिथी या वर्षाची ज्येष्ठ शुक्ल दशमी आहे — पंचांग-गणनेनुसार; निर्जला एकादशी (दुसरा दिवस) देखील तक्त्यात आहे; पहाटेचे स्नान (ब्रह्म मुहूर्त) व अभिजितची दिल्लीची वेळ तिथेच.

गंगा दशहरा आणि दसरा (विजयादशमी) एकच का?

नाही — गंगा दशहरा हा ज्येष्ठ शुक्ल दशमीचा (जून) गंगा-अवतरणाचा सण आहे; विजयादशमी (दसरा) आश्विन शुक्ल दशमीला (ऑक्टोबर) — राम-रावण/दुर्गा-महिषासुर; नावे जुळतात, सण वेगळे.

निर्जला एकादशी कशी करावी — खरोखर पाण्याशिवाय?

शास्त्रविधान: सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणी वर्ज्य (आचमन/चूळ मान्य); ज्येष्ठाच्या उकाड्यात हे कठीण आहे — फक्त निरोगी प्रौढांनीच करावे, थंड जागी राहावे, श्रम करू नयेत; गर्भवती-आजारी-वृद्धांनी फळे-पाणी घेऊन करावे. चक्कर आल्यास पाणी घ्यावे — व्रताचे फळ श्रद्धेने मिळते, कष्टाने नव्हे.

गंगा-दशहरा द्वार-पत्र म्हणजे काय?

उत्तर प्रदेश-उत्तराखंडमध्ये गंगा दशहऱ्याला घराच्या मुख्य दारावर गंगामातेचे चित्र-मंत्र असलेला कागद («गंगा-दशहरा पत्र») लावण्याची रीत — वीज पडणे, वादळ आणि आग यांपासून रक्षणाची श्रद्धा; पंडितांकडे/बाजारात मिळतो, वर्षभर लावलेला राहतो.

दहा दाने कोणती?

दहा प्रकारच्या वस्तू किंवा दहा-दहाच्या संख्येत — पाण्याचा माठ, पंखा, छत्री, चपला, सत्तू, खरबूज, धान्य, गूळ, वस्त्र, दक्षिणा; दहा ब्राह्मण/गरजू; दहा दिवे, दहा फळे गंगेला. शक्ती नसेल तर एक माठभर पाणीही पुरेसे.

गंगेचा काठ दूर असेल तर गंगा दशहरा कसा साजरा करावा?

घरी स्नानाच्या पाण्यात गंगाजलाचे काही थेंब घालून दहा वेळा डोक्यावर पाणी, गंगेच्या चित्राची/कलशाची पूजा, घरच्या पाण्याच्या पात्रात दहा दिवे, गंगा-आरती, जल-दान — पूर्णपणे मान्य; कोणत्याही नदी-तलावातील स्नानही गंगा-स्मरणाने फलदायी.

🔔 याद दिलाएँ — प्रत्येक व्रत पासून एक दिवस आधी

आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।

संदेश Nakshtra Tak ची कडे पासून आएगा; नंबर कोणत्याही आणि ला नाही दिया जातो।

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: वट सावित्री (10 दिवस आधी) · जगन्नाथ रथयात्रा (पुढील) · कार्तिक पूर्णिमा (देव दिवाळी-गंगा-दीपदान) · एकादशी-यादी

⚠️ हे वर्णन पारंपारिक पद्धती आणि लोककथांवर आधारित आहे; आपल्या कुटुंबाची प्रथा सर्वोच्च आहे. केवळ निरोगी प्रौढांसाठी, उन्हाळ्यात सावधगिरी बाळगणे; घाटावरील सुरक्षा आणि गंगेची स्वच्छता हे सर्वोच्च आहे.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका