🐘 ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ (ଓ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ) 2027
ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ — ଗଣପତିଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଘରେ ସ୍ଥାପନା (ମଧ୍ୟାହ୍ନ), ମୋଦକ, 21 ଦୁବ, ଏହି ରାତିରେ ଜହ୍ନ ଦେଖିବା ବର୍ଜିତ; ପରଦିନ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ, ଦଶମ ଦିନ ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବିସର୍ଜନ।
- ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ- ସେଟିଂ (ମେରିଡିଆନ୍) ଶନିବାର, 4 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
- ଦେ and ଦିନ ବୁଡ଼ ପକାଇବା ରବିବାର, 5 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
- age ଷି ପଂଚମୀ(ମହିଳା ଉପବାସ) ରବିବାର, 5 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
- ପାଞ୍ଚ ଦିନ ବୁଡ ପକାଇବା ବୁଧବାର, 8 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
- ସାତ ଦିନର ନିମଜ୍ଜନ ଶୁକ୍ରବାର, 10 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
- ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦଶୀ-ଦଶ ଦିନର ନିମଜ୍ଜନ ମଂଗଲବାର, 14 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2027
ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଭାଦ୍ରବ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀରେ — ହରତାଳିକା ତୀଜର ପରଦିନ — ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଗଣେଶଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ସ୍ଥାପନାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟାହ୍ନ (ଅଭିଜିତର ଆଖପାଖ)। ଘରେ ମାଟିର ଗଣପତି ଦେଢ଼, ତିନି, ପାଞ୍ଚ, ସାତ ବା ଦଶ ଦିନ ବିରାଜମାନ ରହନ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବିସର୍ଜନ — «ଗଣପତି ବପ୍ପା ମୋରୟା, ପୁଢଚ୍ୟା ବର୍ଷୀ ଲୱକର ୟା»।
ପରଦିନ ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀରେ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ — ନାରୀମାନଙ୍କ ସପ୍ତର୍ଷି-ବ୍ରତ (ରଜସ୍ୱଳା-ଦୋଷର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସାତ ଋଷିଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା), ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ଫସଲର ଭୋଜନ; ନେପାଳ-ମହାରାଷ୍ଟ୍ର-ରାଜସ୍ଥାନରେ ବିଶେଷ। ତଳେ ଏହି ବର୍ଷର ତିଥି (ସ୍ଥାପନାରୁ ବିସର୍ଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ), ମଧ୍ୟାହ୍ନ-ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ମୋଦକ-ଭୋଗ ଓ ଅଞ୍ଚଳ-ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ଦିଆଯାଇଛି।
ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି
ଗଣେଶ ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା ଓ ମଙ୍ଗଳକର୍ତ୍ତା — ପ୍ରତି କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ; ଭାଦ୍ରବ ଚତୁର୍ଥୀ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମତିଥି — ସ୍ଥାପନା ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ (ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଗଣିଲେ ଦିନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ, ପ୍ରାୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 11-1:30); ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଳକ 1893ରେ ଏହାକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ (ମହାରାଷ୍ଟ୍ର)।
ଏହି ରାତିରେ ଜହ୍ନ ଦେଖିବା ବର୍ଜିତ — ଗଣେଶଙ୍କ ଶାପରୁ «ମିଥ୍ୟା-ଦୋଷ» (ମିଛ କଳଙ୍କ); ଦେଖିଦେଲେ «ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମବଧୀତ୍…» (ସ୍ୟମନ୍ତକ-କଥା)ର ପାଠ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଳଙ୍କ ଲାଗିଥିଲା। ସଙ୍କଷ୍ଟୀ ଚତୁର୍ଥୀ (ପ୍ରତି ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଥୀ)ରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ଏହି ଚତୁର୍ଥୀରେ ନୁହେଁ।
ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ — କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଜମଦଗ୍ନି, ବଶିଷ୍ଠ (ସପ୍ତର୍ଷି) + ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପୂଜା; ଋତୁକାଳରେ ଅଜାଣତରେ ହୋଇଥିବା ଦୋଷର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ନାରୀ-ବ୍ରତ; «ହଳ ନ କରା» ଜମିର ଫସଲ (ଶ୍ୟାମା ଚାଉଳ-ମୋରଧନ-ଫଳ)ର ଏକ ବେଳା ଭୋଜନ; ନେପାଳରେ ତୀଜର ତୃତୀୟ ଦିନ ଦାନ୍ତକାଠି-ସ୍ନାନ।
ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)
ଏହା ଘରୋଇ ବିଧି — ଚତୁର୍ଥୀରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ଥାପନା-ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା-ଆରତି-ମୋଦକ, ପଞ୍ଚମୀରେ ଋଷି-ପୂଜା, ଶେଷରେ ବିସର୍ଜନ।
- ପ୍ରସ୍ତୁତି (ଗୋଟିଏ ଦିନ ଆଗରୁ/ହରତାଳିକା ସହିତ): ମାଟି (ଶାଡୂ)ର ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି (ପରିବେଶ-ଅନୁକୂଳ, ରାସାୟନିକ ରଙ୍ଗ ବିନା, ଘର ପାଇଁ 1-2 ଫୁଟ), ମଣ୍ଡପ/ପୀଢ଼ା-ସଜ୍ଜା (ଫୁଲ, କଦଳୀ ଖୁଣ୍ଟ, ବିଜୁଳି-ଆଲୁଅର ମାଳ, ମଖର), ନାଲି/ହଳଦିଆ କପଡ଼ା, କଳସ; ଘର ସଫା।
- ଚତୁର୍ଥୀ — ମଧ୍ୟାହ୍ନ-ମୁହୂର୍ତ୍ତ (ଉପରେ ଅଭିଜିତ/ତିଥି; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ≈ ଦିନର ମଝି ଭାଗ): ମୂର୍ତ୍ତି ଆଣିଲା ବେଳେ «ଗଣପତି ବପ୍ପା ମୋରୟା», ମୁହଁ ଘୋଡ଼ାଇ; ସ୍ଥାପନା ପୂର୍ବ/ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୁହାଁ; ଗଣପତିଙ୍କ ଡାହାଣରେ ଋଦ୍ଧି-ସିଦ୍ଧି (ବା ଗୁଆ); କଳସ-ବରୁଣ ପୂଜନ; ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା — «ଓଁ ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ» ସହ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ-ଆବାହନ (ପଣ୍ଡିତ ବା ଘରର ବଡ଼ — ପୋଥିରୁ ମନ୍ତ୍ର)।
- ଷୋଡ଼ଶୋପଚାର ପୂଜା: ସ୍ନାନ (ଜଳ-ପଞ୍ଚାମୃତ), ବସ୍ତ୍ର (ପଇତା, ଧୋତି-ଉତ୍ତରୀୟ), ସିନ୍ଦୂର/ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, 21ଟି ଦୁବ (ତିନି/ପାଞ୍ଚ ପତ୍ରିଆ, ଯୋଡ଼ାରେ), ଶମୀ ପତ୍ର, ନାଲି-ହଳଦିଆ ଫୁଲ (ମନ୍ଦାର-ଗେଣ୍ଡୁ), 21ଟି ମୋଦକ (ବା ଲଡୁ), ନଡ଼ିଆ, ପାନ-ଗୁଆ, ଦୀପ-ଧୂପ; «ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ ମହାକାୟ…», ଗଣେଶ-ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ (ସମ୍ଭବ ହେଲେ), ସଙ୍କଟନାଶନ ଗଣେଶ-ସ୍ତୋତ୍ର; ଆରତି «ସୁଖକର୍ତ୍ତା ଦୁଃଖହର୍ତ୍ତା» / «ଜୟ ଗଣେଶ ଦେବା»।
- ପ୍ରତିଦିନ (ଯେତେ ଦିନ ବିରାଜମାନ): ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରତି, ଦୁବ, ମୋଦକ/ଲଡୁ/ଫଳର ଭୋଗ, ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ ବା «ଓଁ ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ» 108 ଥର; ପରିବାର-ପଡ଼ିଶାଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ; ଘରେ ଗଣପତି ଥିବା ବେଳେ ତାମସିକ ଭୋଜନ-କଳହ ନୁହେଁ; ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଏକୁଟିଆ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ (କେହି ଜଣେ ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ)।
- ଚତୁର୍ଥୀ ରାତିରେ ଜହ୍ନ ଦେଖନ୍ତୁ ନାହିଁ (ପରଦା/ଆଖି ତଳକୁ); ଦେଖିଦେଲେ ସ୍ୟମନ୍ତକ-ମନ୍ତ୍ର «ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମବଧୀତ୍ ସିଂହୋ ଜାମ୍ବବତା ହତଃ, ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ତବ ହ୍ୟେଷ ସ୍ୟମନ୍ତକଃ»ର ପାଠ।
- ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ (ପରଦିନ, ନାରୀମାନେ): ସକାଳେ ସ୍ନାନ (ନେପାଳ-ରାଜସ୍ଥାନରେ ଦାନ୍ତକାଠି/ଅପାମାର୍ଗ ଡାଳରେ ଦାନ୍ତ-ଶୁଦ୍ଧି, ମାଟି-ଲେପ), ସପ୍ତର୍ଷି ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପୂଜା (ଚିତ୍ର/ସାତଟି ଗୁଆ), ସାତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ-ଦାନ, «ହଳ ନ କରା» ଜମିର ଫସଲ (ଶ୍ୟାମା/ମୋରଧନ/ଭଗର ଚାଉଳ, ଫଳ, କ୍ଷୀର)ର ଏକ ବେଳା ଭୋଜନ; କଥା (ଉତ୍ତଙ୍କ-ବିଦର୍ଭ); ବ୍ରତ ରଜସ୍ୱଳା-ଦୋଷର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ପରିବାରର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ।
- ବିସର୍ଜନ (ଦେଢ଼/3/5/7/10ମ ଦିନ — ତିଥି ଉପରେ): ଉତ୍ତର-ପୂଜା — ଆରତି, ନଡ଼ିଆ, ଦକ୍ଷିଣା, «ପୁଢଚ୍ୟା ବର୍ଷୀ ଲୱକର ୟା»; ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଅରୁଆ-ଫୁଲ ସହ ଟିକେ ହଲାଇ (ବିଦାୟର ସଙ୍କେତ), ସାଙ୍ଗରେ ଦହି-ଚିନି/ମୋଦକ; ଘରର ବଡ଼-ସାନ ସମସ୍ତେ ସାଙ୍ଗରେ; ନଦୀ-ପୋଖରୀ/କୃତ୍ରିମ କୁଣ୍ଡ/ଘରର ବାଲ୍ଟି-ଟବରେ (ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି) ବିସର୍ଜନ — ପାଣି ପରେ ଗଛମୂଳେ; ବିସର୍ଜନର ପାଣି-ମାଟି ସମ୍ମାନର ସହ।
- ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ (ଦଶମ ଦିନ): ବିସର୍ଜନ-ଶୋଭାଯାତ୍ରା (ଢୋଲ-ଅବିର); ସେହି ଦିନ ଅନନ୍ତ-ବ୍ରତ (ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ 14 ଗଣ୍ଠିର ଅନନ୍ତ-ସୂତ୍ର — ଅଲଗା ପୃଷ୍ଠା); ପରଦିନରୁ ପିତୃପକ୍ଷ।
📿 ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ (ଓ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ) କିପରି କରିବେ — ବିସ୍ତୃତ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ checklist ଓ ନିୟମ →
ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା
ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି, 21 ଦୁବ, 21 ମୋଦକ, ନାଲି ଫୁଲ — ଗଣପତି ପୂଜାର ସାର; ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ ପାଇଁ ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ଶସ୍ୟ।
- ଗଣେଶଙ୍କ ମାଟି (ଶାଡୂ) ମୂର୍ତ୍ତି, ପୀଢ଼ା/ମଣ୍ଡପ, ନାଲି-ହଳଦିଆ କପଡ଼ା, ମଖର/ସଜ୍ଜା, କଦଳୀ ଖୁଣ୍ଟ, ଫୁଲର ମାଳ
- କଳସ, ନଡ଼ିଆ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର, ଗୁଆ (ଋଦ୍ଧି-ସିଦ୍ଧି), ମୁଦ୍ରା, ମୌଳି ସୂତା, ଅରୁଆ ଚାଉଳ
- ଦୁବ (21 ଯୋଡ଼ା, 3/5 ପତ୍ରିଆ), ଶମୀ ପତ୍ର, ନାଲି-ହଳଦିଆ ଫୁଲ (ମନ୍ଦାର-ଗେଣ୍ଡୁ-କନିଅର), ଫୁଲମାଳ, ପତ୍ରୀ (21 ପ୍ରକାର ପତ୍ର — ମହାରାଷ୍ଟ୍ର)
- ସିନ୍ଦୂର, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ, ପଇତା, ବସ୍ତ୍ର (ଧୋତି-ଉତ୍ତରୀୟ/ହଳଦିଆ-ନାଲି), ଅତର
- ଭୋଗ: 21 ମୋଦକ (ଉକଡୀଚେ/ଭଜା), ବେସନ-ବୁନ୍ଦି ଲଡୁ, ପଞ୍ଚାମୃତ, ଫଳ (କଦଳୀ-ସେଓ-ଡାଳିମ୍ବ), ନଡ଼ିଆ, ପାନ-ଗୁଆ-ଲବଙ୍ଗ-ଅଳେଇଚ, ପଞ୍ଚଖାଦ୍ୟ
- ଦୀପ (ଘିଅ), ଧୂପ, କର୍ପୂର, ଅଗରବତୀ, ଆରତି ଥାଳି, ଘଣ୍ଟି, ଶଙ୍ଖ
- ଗଣେଶ-ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ/ସ୍ତୋତ୍ର/ଆରତି ପୋଥି, ସଙ୍କଷ୍ଟ-ନାଶନ ସ୍ତୋତ୍ର
- ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ: ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ଚିତ୍ର/7ଟି ଗୁଆ, ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ, ଦାନ୍ତକାଠି/ଅପାମାର୍ଗ ଡାଳ, ସାତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ (ଦାନ), ଶ୍ୟାମା/ମୋରଧନ/ଭଗର ଚାଉଳ, କ୍ଷୀର-ଫଳ
- ବିସର୍ଜନ: ଦହି-ଚିନି/ମୋଦକ (ସାଙ୍ଗରେ), ଅରୁଆ-ଫୁଲ, ନଡ଼ିଆ, କୃତ୍ରିମ କୁଣ୍ଡ/ଟବ (ଘରେ), ଅବିର
🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ରାହୁକାଳ ଏବଂ ଚୌଘଡିଯା — ଆପଣଙ୍କ ସହରର ସଠିକ୍ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାଗଣାରେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ →ଉପବାସ-କାହାଣୀ
ପାର୍ବତୀ ସ୍ନାନ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଦେହର ଉବଟନ (ମଳି)ରୁ ଗୋଟିଏ ପିଲା ଗଢ଼ିଲେ, ପ୍ରାଣ ଦେଲେ ଓ ଦ୍ୱାରରେ ପହରା ରଖିଲେ — «କାହାକୁ ଭିତରକୁ ଆସିବାକୁ ଦେବ ନାହିଁ»। ଶିବ ଆସିଲେ, ପିଲାଟି ଅଟକାଇଲା; କ୍ରୋଧରେ ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳରେ ତା’ର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିଳାପ ଓ ରୌଦ୍ର ରୂପ ଦେଖି ଶିବ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ — «ଯେଉଁ ପ୍ରଥମ ଜୀବ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ କରି ଶୋଇଥିବା ମିଳିବ, ତା’ର ମୁଣ୍ଡ ଆଣ» — ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଆସିଲା; ଶିବ ପିଲାଟିକୁ ଗଜମୁଖ ଦେଇ ବଞ୍ଚାଇଲେ, ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତି (ଗଣପତି) କଲେ ଓ ବର ଦେଲେ — «ପ୍ରତି ପୂଜାରେ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ନାଁ»। ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ।
📖 ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ (ଓ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ) ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ →
ମୋଦକ — ବପ୍ପାଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଋଷି ପଞ୍ଚମୀର ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ଭୋଜନ
ଉକଡୀଚେ ମୋଦକ (ଚାଉଳ ଅଟାର ଭାପରେ ସିଝା ମୁଣିରେ ନଡ଼ିଆ-ଗୁଡ଼ର ପୁର) ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପରିଚୟ; ଉତ୍ତରରେ ଭଜା ମୋଦକ/ବେସନ-ବୁନ୍ଦି ଲଡୁ; ସଂଖ୍ୟା 21। ଋଷି ପଞ୍ଚମୀରେ ଶ୍ୟାମା/ମୋରଧନ (ଭଗର) ଚାଉଳ — ବଳଦ-ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ଫସଲ।
- ଉକଡୀଚେ ମୋଦକ (21): ପୁର — 1ଟି ନଡ଼ିଆ କୋରା + 1 କପ୍ ଗୁଡ଼ + ଅଳେଇଚ-ପୋସ୍ତ, ମୃଦୁ ନିଆଁରେ; ଖୋଳ — 1 କପ୍ ଚାଉଳ ଅଟା, 1¼ କପ୍ ଫୁଟୁଥିବା ପାଣି-ଘିଅ-ଲୁଣରେ ଚକଟି; ମୁଣି ଗଢ଼ି ଭାପରେ 10-12 ମିନିଟ୍; ଘିଅ ସହ
- ଭଜା ମୋଦକ (ମଇଦା-ଖୁଆ), ବେସନ-ବୁନ୍ଦି ଲଡୁ, ପଞ୍ଚଖାଦ୍ୟ (ନଡ଼ିଆ-ପୋସ୍ତ-ମେଓ୍ୱା-ଚିନି-ଘିଅ), ପୂରନପୋଳି, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ-ପୁରି, ବରଣ-ଭାତ (ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନୈବେଦ୍ୟ)
- ପ୍ରତିଦିନର ଭୋଗ: ମୋଦକ/ଲଡୁ, ଫଳ, ଦୁବ; ବିସର୍ଜନ ଦିନ ଦହି-ଚିନି ବା ମୋଦକ ସାଙ୍ଗରେ
- ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ: ଶ୍ୟାମା/ମୋରଧନ/ଭଗର ଚାଉଳ (ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ଫସଲ), କ୍ଷୀର-ଦହି, ଫଳ, ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ପରିବା (କନ୍ଦମୂଳ), ସେନ୍ଧା ଲୁଣ — ଏକ ବେଳା; ବଳଦ-ହଳରେ ଉପୁଜା ଶସ୍ୟ ନୁହେଁ
- ଗଣପତି-କାଳ: ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ, ପିଆଜ-ରସୁଣ-ମାଂସ ନୁହେଁ; ପ୍ରସାଦ ପ୍ରତିଦିନ ବାଣ୍ଟିବା
ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସାର୍ବଜନୀନ ଗଣେଶୋତ୍ସବ, ଦକ୍ଷିଣର ବିନାୟକ ଚବିତି, ଉତ୍ତରର ଘର-ଗଣପତି — ବପ୍ପା ସବୁଆଡ଼େ।
ଜେଜେମା'ଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ରୀତିନୀତି, କାହାଣୀ, ଗୀତ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ଯ଼-2-4 ଧାଡ଼ି; ଆମେ ପଢ଼ିବୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ସହିତ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଡିବୁ (ଫୋନ୍ ଦେଖିବ ନାହିଁ-କେବଳ ପଚାରିବା ପାଇଁ)।
✅ ମେଳ-ପଠନ 1-2 ଦିନକୁ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଯୋଗ କରିବ। ଧନ୍ଯ଼ବାଦ!କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ
✅ କଣ କରିବେ
- ସ୍ଥାପନା ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ (ଉପରେ ଅଭିଜିତ/ତିଥି), ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି, ପୂର୍ବ/ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୁହାଁ
- 21 ଦୁବ, 21 ମୋଦକ, ନାଲି ଫୁଲ; ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରତି; ମୂର୍ତ୍ତି ଏକୁଟିଆ ନ ରହନ୍ତୁ
- ଚତୁର୍ଥୀ ରାତିରେ ଜହ୍ନ ଦେଖନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଦେଖିଦେଲେ ସ୍ୟମନ୍ତକ-ମନ୍ତ୍ର
- ଋଷି ପଞ୍ଚମୀରେ ନାରୀମାନେ ସପ୍ତର୍ଷି-ପୂଜା, ହଳ ନ ଲାଗିଥିବା ଭୋଜନ, ଦାନ
- ବିସର୍ଜନ ଘରର ଟବ/କୃତ୍ରିମ କୁଣ୍ଡରେ — ପାଣି ଗଛମୂଳେ; ପ୍ଲାଷ୍ଟର ମୂର୍ତ୍ତି ନୁହେଁ
❌ କ’ଣ କରିବେ ନାହିଁ
- ପ୍ଲାଷ୍ଟର-ଅଫ୍-ପ୍ୟାରିସ/ରାସାୟନିକ ରଙ୍ଗର ମୂର୍ତ୍ତି — ନଦୀ-ପୋଖରୀ ପ୍ରଦୂଷିତ; ଥର୍ମୋକୋଲ ସଜ୍ଜା ନୁହେଁ
- ଗଣପତିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ନୁହେଁ (ଏକ ବିଶେଷ କଥା — ଶାପ); କିଆ ଫୁଲ ନୁହେଁ; ଭଙ୍ଗା ଦୁବ ନୁହେଁ
- ଗଣପତି-କାଳରେ ତାମସିକ ଭୋଜନ, କଳହ, ଘର ଖାଲି ଛାଡ଼ିବା
- ବିସର୍ଜନ-ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ନିଶା, ରାତି 10 ପରେ ଜୋରରେ ଶବ୍ଦ, ପିଲାଙ୍କୁ ଗଭୀର ପାଣିରେ — ନୁହେଁ
- ଋଷି ପଞ୍ଚମୀରେ ହଳ କରା ଜମିର ଶସ୍ୟ (ଗହମ-ଚାଉଳ-ଡାଲି) — ବ୍ରତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ
ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ 2027ରେ କେବେ?
ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତିଥି ଏହି ବର୍ଷର ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ — ପଞ୍ଜିକା-ଗଣନାରୁ; ସ୍ଥାପନାର ମଧ୍ୟାହ୍ନ-ମୁହୂର୍ତ୍ତ (ଅଭିଜିତ/ତିଥିର ସମୟସୀମା), ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଦେଢ଼/5/7/10 ଦିନର ବିସର୍ଜନ (ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ)ର ତିଥି ମଧ୍ୟ ସାରଣୀରେ।
ସ୍ଥାପନାର ଠିକ୍ ସମୟ?
ମଧ୍ୟାହ୍ନ-କାଳ — ଦିନର ତିନି ଭାଗ ମଧ୍ୟରୁ ମଝି ଭାଗ (ପ୍ରାୟ ସକାଳ 10:30-ମଧ୍ୟାହ୍ନ 1:30), ସେଥିରେ ଅଭିଜିତ (~11:40-12:30) ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେଉଁ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥି ଥାଏ, ସେହି ଦିନ; ରାହୁକାଳ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ — ସମୟ ଉପରେ।
ଏହି ରାତିରେ ଜହ୍ନ କାହିଁକି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ?
ଗଣେଶଙ୍କ ଶାପରୁ ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ ରାତିରେ ଜହ୍ନ ଦେଖିଲେ ମିଥ୍ୟା କଳଙ୍କ (ମିଛ ଅଭିଯୋଗ) ଲାଗେ — ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣିର କଳଙ୍କ ଲାଗିଥିଲା; ଭୁଲରେ ଦେଖିଦେଲେ «ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମବଧୀତ୍…» ମନ୍ତ୍ର/ସ୍ୟମନ୍ତକ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ। ବାକି ଚତୁର୍ଥୀ (ସଙ୍କଷ୍ଟୀ)ରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ଗଣପତିଙ୍କୁ କେତେ ଦିନ ରଖିବେ?
ଦେଢ଼, ତିନି, ପାଞ୍ଚ, ସାତ ବା ଦଶ ଦିନ (ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ) — କୁଳ-ପରମ୍ପରା/ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ; ଥରେ ଯେତେ ଦିନ ସ୍ଥିର ହେଲା, ପ୍ରତି ବର୍ଷ ସେତିକି ରଖିବା ଭଲ; ଘର ପାଇଁ ଦେଢ଼ ଦିନ ସବୁଠାରୁ ସହଜ। ସମସ୍ତ ବିସର୍ଜନ-ତିଥି ଉପରେ।
ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ ବ୍ରତ କିଏ ଓ କାହିଁକି ରଖନ୍ତି?
ନାରୀମାନେ — ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଜାଣତରେ ହୋଇଥିବା ଦୋଷର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ; ହଳ ନ କରା ଜମିର ଶସ୍ୟ (ଶ୍ୟାମା/ମୋରଧନ)ର ଏକ ବେଳା ଭୋଜନ, ସପ୍ତର୍ଷି-ଅରୁନ୍ଧତୀ ପୂଜା, ଦାନ; ନେପାଳ-ମହାରାଷ୍ଟ୍ର-ରାଜସ୍ଥାନ-UPରେ ପ୍ରଚଳିତ; ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ରଖିପାରନ୍ତି।
ଘରେ ବିସର୍ଜନ କିପରି କରିବେ?
ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଟବ/ବାଲ୍ଟି/ଡ୍ରମରେ — ଉତ୍ତର-ପୂଜା ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଣିରେ; ଗଳିଗଲା ପରେ ସେହି ମାଟି-ପାଣି ଟବ-ଗଛ/ବଗିଚାରେ; ପ୍ଲାଷ୍ଟରର ହୋଇଥିଲେ ପୌରନିଗମର କୃତ୍ରିମ କୁଣ୍ଡରେ। ନଦୀରେ କେବଳ ମାଟିର, ସଜ୍ଜା-ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବିନା।
ଆପଣଙ୍କ WhatsApp ନମ୍ବର ଲେଖନ୍ତୁ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ବ୍ରତ-ପର୍ବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ-ତାଲିକାର ବାର୍ତ୍ତା ମିଳିବ। ମାଗଣା, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ।
✅ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଗଲା — ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରତର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ବାର୍ତ୍ତା ଆସିବ।କିଛି ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଲା — ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ⏳ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେଉଛି…📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ
🌎 ବିଦେଶରେ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ (ଓ ଋଷି ପଞ୍ଚମୀ) 2027: ଆମେରିକା · କାନାଡା · ବ୍ରିଟେନ · ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ · ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟସ୍ · କତାର · ସାଉଦି ଆରବ · କୁଏତ · ଓମାନ · ବାହାରିନ · ସିଙ୍ଗାପୁର · ମାଲେସିଆ · ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ · ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା · ମରିସସ · ଫିଜି · ନେଦରଲାଣ୍ଡ · ଜର୍ମାନୀ · ଆୟରଲାଣ୍ଡ
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ହରତାଲିକା ତୀଜ୍ (ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ) · ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦଶୀ (ନିମଜ୍ଜନ-ଦିନ) · ସକତ ଚୌଥ (ଗଣେଶଙ୍କ ମାଘ-ଚତୁର୍ଥୀ) · ଗଣେଶ-ଆରତୀ ଏବଂ ଅଥର୍ବଶିର୍ଷ
⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର ଓ ମଣ୍ଡଳର ରୀତି ସର୍ବୋପରି। ମୂର୍ତ୍ତି ମାଟିର, ବିସର୍ଜନ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ରଖି।
🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର